13. සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්තවණ්ණනා

156. ආජානාති හෙට්ඨිමමග්ගෙහි ඤාතමරියාදං අනතික්කමිත්වාව ජානාති පටිවිජ්ඣතීති අඤ්ඤා, අග්ගමග්ගපඤ්ඤා. අඤ්ඤස්ස අයන්ති අඤ්ඤා, අරහත්තඵලං. තෙනාහ ‘‘අරහත්තෙ’’ති.

ඔභාසෙති ඔභාසනිමිත්තං. ‘‘චිත්තං විකම්පතී’’ති පදද්වයං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. ඔභාසෙති විසයභූතෙ. උපක්කිලෙසෙහි චිත්තං විකම්පතීති යොජනා. තෙනාහ ‘‘යෙහි චිත්තං පවෙධතී’’ති. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

උපට්ඨානෙති සතියං. උපෙක්ඛාය චාති විපස්සනුපෙක්ඛාය ච. එත්ථ ච විපස්සනාචිත්තසමුට්ඨානසන්තානවිනිමුත්තං පභාසනං රූපායතනං ඔභාසො. ඤාණාදයො විපස්සනාචිත්තසම්පයුත්තාව. සකසකකිච්චෙ සවිසෙසො හුත්වා පවත්තො අධිමොක්ඛො සද්ධාධිමොක්ඛො. උපට්ඨානං සති. උපෙක්ඛාති ආවජ්ජනුපෙක්ඛා. සා හි ආවජ්ජනචිත්තසම්පයුත්තා චෙතනා. ආවජ්ජනඅජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙන පවත්තියා ඉධ ‘‘ආවජ්ජනුපෙක්ඛා’’ති වුච්චති. පුන උපෙක්ඛායාති විපස්සනුපෙක්ඛාව අනෙන සමජ්ඣත්තතාය එවං වුත්තා. නිකන්ති නාම විපස්සනාය නිකාමනා අපෙක්ඛා. සුඛුමතරකිලෙසො වා සියා දුවිඤ්ඤෙය්‍යො.

ඉමානි දස ඨානානීති ඉමානි ඔභාසාදීනි උපක්කිලෙසුප්පත්තියා ඨානානි උපක්කිලෙසවත්ථූනි. පඤ්ඤා යස්ස පරිචිතාති යස්ස පඤ්ඤා පරිචිතවතී යාථාවතො ජානාති. ‘‘ඉමානි නිස්සාය අද්ධා මග්ගප්පත්තො ඵලප්පත්තො අහ’’න්ති පවත්තඅධිමානො ධම්මුද්ධච්චං ධම්මූපනිස්සයො වික්ඛෙපො. තත්ථ කුසලො හි තං යාථාවතො ජානන්තො න ච තත්ථ සම්මොහං ගච්ඡති.

අධිගමසද්ධම්මප්පතිරූපකං නාම අනධිගතෙ අධිගතමානිභාවාවහත්තා. යදග්ගෙන විපස්සනාඤාණස්ස උපක්කිලෙසො, තදග්ගෙන පටිපත්තිසද්ධම්මප්පතිරූපකොතිපි සක්කා විඤ්ඤාතුං. ධාතුකථාති මහාධාතුකථං වදති. වෙදල්ලපිටකන්ති වෙතුල්ලපිටකං. තං නාගභවනතො ආනීතන්ති වදන්ති. වාදභාසිතන්ති අපරෙ. අබුද්ධවචනං බුද්ධවචනෙන විරුජ්ඣනතො. න හි සම්බුද්ධො පුබ්බාපරවිරුද්ධං වදති. තත්ථ සල්ලං උපට්ඨපෙන්ති කිලෙසවිනයං න සන්දිස්සති, අඤ්ඤදත්ථු කිලෙසුප්පත්තියා පච්චයො හොතීති.

අවික්කයමානන්ති වික්කයං අගච්ඡන්තං. තන්ති සුවණ්ණභණ්ඩං.

න සක්ඛිංසු ඤාණස්ස අවිසදභාවතො. එස නයො ඉතො පරෙසුපි.

ඉදානි ‘‘භික්ඛූ පටිසම්භිදාප්පත්තා අහෙසු’’න්තිආදිනා වුත්තමෙව අත්ථං කාරණතො විභාවෙතුං පුන ‘‘පඨමබොධියං හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පටිපත්තිං පූරයිංසූති අතීතෙ කදා තෙ පටිසම්භිදාවහං පටිපත්තිං පූරයිංසු? පඨමබොධිකාලිකා භික්ඛූ. න හි අත්තසම්මාපණිධියා පුබ්බෙකතපුඤ්ඤතාය ච විනා තාදිසං භවති. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. තදා පටිපත්තිසද්ධම්මො අන්තරහිතො නාම භවිස්සතීති එතෙන අරියමග්ගෙන ආසන්නා එව පුබ්බභාගපටිපදා පටිපත්තිසද්ධම්මොති දස්සෙති.

ද්වීසූති සුත්තාභිධම්මපිටකෙසු අන්තරහිතෙසුපි. අනන්තරහිතමෙව අධිසීලසික්ඛායං ඨිතස්ස ඉතරසික්ඛාද්වයසමුට්ඨාපිතතො. කිං කාරණාති කෙන කාරණෙන, අඤ්ඤස්මිං ධම්මෙ අන්තරහිතෙ අඤ්ඤතරස්ස ධම්මස්ස අනන්තරධානං වුච්චතීති අධිප්පායො. පටිපත්තියා පච්චයො හොති අනවසෙසතො පටිපත්තික්කමස්ස පරිදීපනතො. පටිපත්ති අධිගමස්ස පච්චයො විසෙසලක්ඛණපටිවෙධභාවතො. පරියත්තියෙව පමාණං සාසනස්ස ඨිතියාති අධිප්පායො.

නනු ච සාසනං ඔසක්කිතං පරියත්තියා වත්තමානායාති අධිප්පායො. අනාරාධකභික්ඛූති සීලමත්තස්සපි න ආරාධකො දුස්සීලො. ඉමස්මින්ති ඉමස්මිං පාතිමොක්ඛෙ. වත්තන්තාති ‘‘සීලං අකොපෙත්වා ඨිතා අත්ථී’’ති පුච්ඡි.

එතෙසූති එවං මහන්තෙසු සකලං ලොකං අජ්ඣොත්ථරිතුං සමත්ථෙසු චතූසු මහාභූතෙසු. තස්මාති යස්මා අඤ්ඤෙන කෙනචි අතිමහන්තෙනපි සද්ධම්මො න අන්තරධායති, සමයන්තරෙන පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්මා. එවමාහාති ඉදානි වුච්චමානාකාරං වදති.

ආදානං ආදි, ආදි එව ආදිකන්ති ආහ ‘‘ආදිකෙනාති ආදානෙනා’’ති. හෙට්ඨාගමනීයාති අධොභාගගමනීයා, අපායදුක්ඛස්ස සංසාරදුක්ඛස්ස ච නිබ්බත්තකාති අත්ථො. ගාරවරහිතාති ගරුකාරරහිතා. පතිස්සයනං නීචභාවෙන පතිබද්ධවුත්තිතා, පතිස්සො පතිස්සයොති අත්ථතො එකං, සො එතෙසං නත්ථීති ආහ ‘‘අප්පතිස්සාති අප්පතිස්සයා අනීචවුත්තිකා’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

කස්සපසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.