11. චීවරසුත්තවණ්ණනා

154. රාජගහස්ස දක්ඛිණභාගෙ ගිරි දක්ඛිණාගිරි ණ-කාරෙ අ-කාරස්ස දීඝං කත්වා, තස්ස දක්ඛිණභාගෙ ජනපදොපි ‘‘දක්ඛිණාගිරී’’ති වුච්චති, ‘‘ගිරිතො දක්ඛිණභාගො’’ති කත්වා. එකදිවසෙනාති එකෙන දිවසෙන උප්පබ්බාජෙසුං තෙසං සද්ධාපබ්බජිතාභාවතො.

යත්ථ චත්තාරො වා උත්තරි වා භික්ඛූ අකප්පියනිමන්තනං සාදියිත්වා පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං එකතො පටිග්ගණ්හිත්වා භුඤ්ජන්ති, එතං ගණභොජනං නාම, තං තිණ්ණං භික්ඛූනං භුඤ්ජිතුං වට්ටතීති ‘‘තිකභොජනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති වචනෙන ගණභොජනං පටික්ඛිත්තන්ති වුත්තං හොති. තයො අත්ථවසෙ පටිච්ච අනුඤ්ඤාතත්තාපි ‘‘තිකභොජන’’න්ති වදන්ති.

‘‘දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහො එව පෙසලානං ඵාසුවිහාරො’’ති ඉදං එකං අඞ්ගං. තෙනෙවාහ ‘‘දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහෙනෙවා’’තිආදි. ‘‘යථා දෙවදත්තො…පෙ… සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යු’’න්ති ඉමිනා කාරණෙන තිකභොජනං පඤ්ඤත්තං.

අථ කිඤ්චරහීති අථ කස්මා ත්වං අසම්පන්නගණං බන්ධිත්වා චරසීති අධිප්පායො. අසම්පන්නාය පරිසාය චාරිකාචරණං කුලානුද්දයාය න හොති, කුලානං ඝාතිතත්තාති අධිප්පායෙන ථෙරො ‘‘සස්සඝාතං මඤ්ඤෙ චරසී’’තිආදිමවොච.

සොධෙන්තො තස්සා අතිවිය පරිසුද්ධභාවදස්සනෙන. උද්දිසිතුං න ජානාමි තථා චිත්තස්සෙව අනුප්පන්නපුබ්බත්තා. කිඤ්චනං කිලෙසවත්ථු. සඞ්ගහෙතබ්බඛෙත්තවත්ථු පලිබොධො, ආලයො අපෙක්ඛා. ඔකාසාභාවතොති බහුකිච්චකරණීයතාය කුසලකිරියාය ඔකාසාභාවතො. සන්නිපාතට්ඨානතොති සඞ්කෙතං කත්වා විය කිලෙසරජානං තත්ථ සන්නිජ්ඣපවත්තනතො.

සික්ඛත්තයබ්‍රහ්මචරියන්ති අධිසීලසික්ඛාදිසික්ඛත්තයසඞ්ගහං බ්‍රහ්මං සෙට්ඨං චරියං. ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනෙන අඛණ්ඩං කත්වා. ලක්ඛණවචනඤ්හෙතං. කිඤ්චි සික්ඛෙකදෙසං අසෙසෙත්වා එකන්තෙනෙව පරිපූරෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං. චිත්තුප්පාදමත්තම්පි සංකිලෙසමලං අනුප්පාදෙත්වා අච්චන්තමෙව විසුද්ධං කත්වා පරිහරිතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං. තතො එව සඞ්ඛං විය ලිඛිතන්ති සඞ්ඛලිඛිතං. තෙනාහ ‘‘ලිඛිතසඞ්ඛසදිස’’න්ති. දාඨිකාපි තග්ගහණෙනෙව ගහෙත්වා ‘‘මස්සු’’ත්වෙව වුත්තං, න එත්ථ කෙවලං මස්සුයෙවාති අත්ථො. කසායෙන රත්තානි කාසායානි.

වඞ්ගසාටකොති වඞ්ගදෙසෙ උප්පන්නසාටකො. එසාති මහාකස්සපත්ථෙරො. අභිනීහාරතො පට්ඨාය පණිධානතො පභුති, අයං ඉදානි වුච්චමානා. අග්ගසාවකද්වයං උපාදාය තතියත්තා ‘‘තතියසාවක’’න්ති වුත්තං. අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සන්ති භික්ඛූනං සතසහස්සඤ්චෙව සට්ඨිසහස්සානි ච අට්ඨ ච සහස්සානි.

අයඤ්ච අයඤ්ච ගුණොති සීලතො පට්ඨාය යාව අග්ගඵලා ගුණොති කිත්තෙන්තො මහාසමුද්දං පූරයමානො විය කථෙසි.

කොලාහලන්ති දෙවතාහි නිබ්බත්තිතො කොලාහලො.

ඛුද්දකාදිවසෙන පඤ්චවණ්ණා. තරණං වා හොතු මරණං වාති මහොඝං ඔගාහන්තො පුරිසො විය මච්ඡෙරසමුද්දං උත්තරන්තො පච්ඡාපි…පෙ… පාදමූලෙ ඨපෙසි භගවතො ධම්මදෙසනාය මච්ඡෙරපහානස්ස කථිතත්තා.

සත්ථු ගුණා කථිතා නාම හොන්තීති වුත්තං ‘‘සත්ථු ගුණෙ කථෙන්තස්සා’’ති. තතො පට්ඨායාති තදා සත්ථු සම්මුඛා ධම්මස්සවනතො පට්ඨාය.

තථාගතමඤ්චස්සාති තථාගතස්ස පරිභොගමඤ්චස්ස. දානං දත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස පුරොහිතට්ඨානෙ ඨපෙසි. තාදිසස්සෙව සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා.

අදින්නවිපාකස්සාති පුබ්බෙ කතූපචිතස්ස සබ්බසො න දින්නවිපාකස්ස. තස්ස කම්මස්සාති තස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පිණ්ඩපාතං ඡින්දිත්වා කලලපූරණකම්මස්ස. තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ සත්තසු ඨානෙසු දුග්ගන්ධසරීරතාය පටිනිවත්තිතා. ඉට්ඨකපන්තීති සුවණ්ණිට්ඨකපන්ති. ඝටනිට්ඨකායාති තස්ස පන්තියං පඨමං ඨපිතඉට්ඨකාය සද්ධිං ඝටෙතබ්බඉට්ඨකාය ඌනා හොති. භද්දකෙ කාලෙති ඊදිසියා ඉට්ඨකාය ඉච්ඡිතකාලෙයෙව ආගතාසි. තෙන බන්ධනෙනාති තෙන සිලෙසසම්බන්ධෙන.

ඔලම්බකාති මුත්තාමණිමයා ඔලම්බකා. පුඤ්ඤන්ති නත්ථි නො පුඤ්ඤං තං, යං නිමිත්තං යං කාරණා ඉතො සුඛුමතරස්ස පටිලාභො සියාති අත්ථො. පුඤ්ඤනියාමෙනාති පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධෙන නියාමෙන. සො ච අස්ස බාරාණසිරජ්ජං දාතුං කතොකාසො.

ඵුස්සරථන්ති මඞ්ගලරථං. උණ්හීසං වාලබීජනී ඛග්ගො මණිපාදුකා සෙතච්ඡත්තන්ති පඤ්චවිධං රාජකකුධභණ්ඩං. සෙතච්ඡත්තං විසුං ගහිතං. දිබ්බවත්ථං සාදියිතුං පුඤ්ඤානුභාවචොදිතො ‘‘නනු තාතා ථූල’’න්තිආදිමාහ.

පඤ්ච චඞ්කමනසතානීති එත්ථ ඉති-සද්දෙන ආදිඅත්ථෙන අග්ගිසාලාදීනි පබ්බජිතසාරුප්පට්ඨානානි සඞ්ගණ්හාති.

සාධුකීළිතන්ති අරියානං පරිනිබ්බුතට්ඨානෙ කාතබ්බසක්කාරං වදති.

නප්පමජ්ජි නිරොගා අය්‍යාති පුච්ඡිතාකාරදස්සනං. පරිනිබ්බුතා දෙවාති දෙවී පටිවචනං අදාසි. පටියාදෙත්වාති නිය්‍යාතෙත්වා. සමණකපබ්බජ්ජන්ති සමිතපාපෙහි අරියෙහි අනුට්ඨාතබ්බපබ්බජ්ජං. සො හි රාජා පච්චෙකබුද්ධානං වෙසස්ස දිට්ඨත්තා ‘‘ඉදමෙව භද්දක’’න්ති තාදිසංයෙව ලිඞ්ගං ගණ්හි.

තත්ථෙවාති බ්‍රහ්මලොකෙයෙව. වීසතිමෙ වස්සෙ සම්පත්තෙති ආහරිත්වා සම්බන්ධො. බ්‍රහ්මලොකතො ආගන්ත්වා නිබ්බත්තත්තා බ්‍රහ්මචරියාධිකාරස්ස චිරකාලං සඞ්ගහිතත්තා ‘‘එවරූපං කථං මා කථෙථා’’තිආදිමාහ.

වීසති ධරණානි ‘‘නික්ඛ’’න්ති වදන්ති. අලභන්තො න වසාමීති සඤ්ඤාපෙස්සාමීති සම්බන්ධො.

ඉත්ථාකරොති ඉත්ථිරතනස්ස උප්පත්තිට්ඨානං. අය්‍යධීතාති අම්හාකං අය්‍යස්ස ධීතා, භද්දකාපිලානීති අත්ථො. පසාදරූපෙන නිබ්බිසිට්ඨතාය ‘‘මහාගීව’’න්ති පටිමාය සදිසභාවමාහ. තෙනාහ ‘‘අය්‍යධීතායා’’තිආදි.

සමානපණ්ණන්ති සදිසපණ්ණං, කුමාරස්ස කුමාරියා ච වුත්තන්තපණ්ණං. ඉතො ච එත්තො චාති තෙ පුරිසා සමාගමට්ඨානතො මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථගාමං මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරඤ්ච උද්දිස්ස පක්කමන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤං විස්සජ්ජෙන්තා නාම හොන්තීති ‘‘ඉතො ච එත්තො ච පෙසෙසු’’න්ති වුත්තා.

පුප්ඵදාමන්ති හත්ථිහත්ථප්පමාණං පුප්ඵදාමං. තානි පුප්ඵදාමානි. තෙති උභො භද්දා චෙව පිප්පලිකුමාරො ච. ලොකාමිසෙනාති ගෙහස්සිතපෙමෙන, කාමස්සාදෙනාති අත්ථො. අසංසට්ඨාති න සංසට්ඨා. විචාරයිංසු ඝටෙ ජලන්තෙන විය පදීපෙන අජ්ඣාසයෙන සමුජ්ජලන්තෙන විමොක්ඛබීජෙන සමුස්සාහිතචිත්තා. යන්තබද්ධානීති සස්සසම්පාදනත්ථං තත්ථ තත්ථ ඉට්ඨකද්වාරකවාටයොජනවසෙන යන්තබද්ධඋදකනික්ඛමනතුම්බානි. කම්මන්තොති කසිකම්මකරණට්ඨානං. දාසගාමාති දාසානං වසනගාමා.

ඔසාපෙත්වාති පක්ඛිපිත්වා. ආකප්පකුත්තවසෙනාති ආකාරවසෙන කිරියාවසෙන ච. අනනුච්ඡවිකන්ති පබ්බජිතවෙසස්ස අනනුරූපං. තස්ස මත්ථකෙති ද්වෙධාපථස්ස ද්විධාභූතට්ඨානෙ.

එතෙසං සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතීති නිසීදීති සම්බන්ධො. සා පන සත්ථු තත්ථ නිසජ්ජා එදිසීති දස්සෙතුං ‘‘නිසීදන්තො පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යා බුද්ධානං අපරිමිතකාලසඞ්ගහිතා අචින්තෙය්‍යාපරිමෙය්‍යපුඤ්ඤසම්භාරූපචයනිබ්බත්තා නිරූපිතසභාවබුද්ධගුණවිජ්ජොතිතා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනසමුජ්ජලා බ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාලඞ්කතා සභාවසිද්ධතාය අකිත්තිමා රූපකායසිරී, තංයෙව මහාකස්සපස්ස අදිට්ඨපුබ්බං පසාදසංවඩ්ඪනත්ථං අනිග්ගහෙත්වා නිසින්නො භගවා ‘‘බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා…පෙ… නිසීදී’’ති වුත්තො. අසීතිහත්ථං පදෙසං බ්‍යාපෙත්වා පවත්තියා ‘‘අසීතිහත්ථා’’ති වුත්තා. සතසාඛොති බහුසාඛො අනෙකසාඛො. සුවණ්ණවණ්ණො අහොසි නිරන්තරං බුද්ධරස්මීහි සමන්තතො සමොකිණ්ණත්තා. එවං වුත්තප්පකාරෙන වෙදිතබ්බා.

රාජගහං නාළන්දන්ති ච සාමිඅත්ථෙ උපයොගවචනං අන්තරාසද්දයොගතොති ආහ ‘‘රාජගහස්ස නාළන්දාය චා’’ති. න හි මෙ ඉතො අඤ්ඤෙන සත්ථාරා භවිතුං සක්කා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි සත්තානං යථාරහං අනුසාසනසමත්ථස්ස අඤ්ඤස්ස සදෙවකෙ අභාවතො. න හි මෙ ඉතො අඤ්ඤෙන සුගතෙන භවිතුං සක්කා සොභනගමනගුණගණයුත්තස්ස අඤ්ඤස්ස අභාවතො. න හි මෙ ඉතො අඤ්ඤෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන භවිතුං සක්කා සම්මා සබ්බධම්මානං සයම්භුඤාණෙන අභිසම්බුද්ධස්ස අභාවතො. ඉමිනාති ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ’’ති ඉමිනා වචනෙන.

අජානමානොව සබ්බඤ්ඤෙය්‍යන්ති අධිප්පායො. සබ්බචෙතසාති සබ්බඅජ්ඣත්තිකඞ්ගපරිපුණ්ණචෙතසා. සමන්නාගතන්ති සම්පන්නං සම්මදෙව අනු අනු ආගතං උපගතං. ඵලෙය්‍යාති විදාලෙය්‍ය. විලයන්ති විනාසං.

එවං සික්ඛිතබ්බන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. හිරොත්තප්පස්ස බහලතා නාම විපුලතාති ආහ ‘‘මහන්ත’’න්ති. පඨමතරමෙවාති පගෙව උපසඞ්කමනතො. තථා අතිමානපහීනො අස්ස, හිරිඔත්තප්පං යථා සණ්ඨාති. කුසලසන්නිස්සිතන්ති අනවජ්ජධම්මනිස්සිතං. අට්ඨිකන්ති තෙන ධම්මෙන අට්ඨිකං. ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා සවනචිත්තං ‘‘සබ්බචෙතො’’ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘චිත්තස්ස ථොකම්පි බහි ගන්තුං අදෙන්තො’’ති. තෙන සමොධානං දස්සෙති. සබ්බෙන…පෙ… සමන්නාහරිත්වා ආරම්භතො පභුති යාව දෙසනා නිප්ඵන්නා, තාව අන්තරන්තරා පවත්තෙන සබ්බෙන සමන්නාහාරචිත්තෙන ධම්මංයෙව සමන්නාහරිත්වා. ඨපිතසොතොති ධම්මෙ නිහිතසොතො. ඔදහිත්වාති අපිහිතං කත්වා. පඨමජ්ඣානවසෙනාති ඉදං අසුභෙසු තස්සෙව ඉජ්ඣතො, ඉතරත්ථඤ්ච සුඛසම්පයුත්තතා වුත්තා.

සංසාරසාගරෙ පරිබ්භමන්තස්ස ඉණට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති කිලෙසා ආසවසභාවාපාදනතොති ආහ ‘‘සරණොති සකිලෙසො’’ති. චත්තාරො හි පරිභොගාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං විසුද්ධිමග්ගත්තං සංවණ්ණනාසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. එත්ථ ච භගවා පඨමං ඔවාදං ථෙරස්ස බ්‍රාහ්මණජාතිකත්තා ජාතිමානපහානත්ථමභාසි, දුතියං බාහුසච්චං නිස්සාය උප්පජ්ජනකඅහංකාරපහානත්ථං, තතියං උපධිසම්පත්තිං නිස්සාය උප්පජ්ජනකඅත්තසිනෙහපහානත්ථං. අට්ඨමෙ දිවසෙති භගවතා සමාගතදිවසතො අට්ඨමෙ දිවසෙ.

මග්ගතො ඔක්කමනං පඨමතරං භගවතා සමාගතදිවසෙයෙව අහොසි. යදි අරහත්තාධිගමො පච්ඡා, අථ කස්මා පාළියං පගෙව සිද්ධං විය වුත්තන්ති ආහ ‘‘දෙසනාවාරස්සා’’තිආදි. ‘‘සත්තාහමෙව ඛ්වාහං, ආවුසො සරණො, රට්ඨපිණ්ඩං භුඤ්ජි’’න්ති වත්වා අවසරප්පත්තං අරහත්තං පවෙදෙන්තො ‘‘අට්ඨමියා අඤ්ඤා උදපාදී’’ති ආහ. අයමෙත්ථ දෙසනාවාරස්ස ආගමො. තතො පරං භගවතා අත්තනො කතං අනුග්ගහං චීවරපරිවත්තනං දස්සෙන්තො ‘‘අථ ඛො, ආවුසො’’තිආදිමාහ.

අන්තන්තෙනාති චතුග්ගුණං කත්වා පඤ්ඤත්තාය සඞ්ඝාටියා අන්තන්තෙන. ජාතිපංසුකූලිකෙන…පෙ… භවිතුං වට්ටතීති එතෙන පුබ්බෙ ජාතිආරඤ්ඤකග්ගහණෙන ච තෙරස ධුතඞ්ගා ගහිතා එවාති දට්ඨබ්බං. අනුච්ඡවිකං කාතුන්ති අනුරූපං පටිපත්තිං පටිපජ්ජිතුං. ථෙරො පාරුපීති සම්බන්ධො.

භගවතො ඔවාදං භගවතො වා ධම්මකායං නිස්සාය උරස්ස වසෙන ජාතොති ඔරසො. භගවතො වා ධම්මසරීරස්ස මුඛතො සත්තතිංසබොධිපක්ඛියතො ජාතො. තෙනෙව ධම්මජාතධම්මනිම්මිතභාවොපි සංවණ්ණිතොති දට්ඨබ්බො. ඔවාදධම්මො එව සත්ථාරා දාතබ්බතො ථෙරෙන ආදාතබ්බතො ඔවාදධම්මදායාදො, ඔවාදධම්මදායජ්ජොති අත්ථො, තං අරහතීති. එස නයො සෙසපදෙසුපි.

‘‘පබ්බජ්ජා ච පරිසොධිතා’’ති වත්වා තස්සා සම්මදෙව සොධිතභාවං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං, ‘‘ආවුසො, යස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එවන්ති යථා අහං ලභිං, එවං සො සත්ථු සන්තිකා ලභතීති යොජනා. සීහනාදං නදිතුන්ති එත්ථාපි සීහනාදනදනා නාම දෙසනාව, ථෙරො සත්ථාරා අත්තනො කතානුග්ගහමෙව අනන්තරසුත්තෙ වුත්තනයෙන උල්ලිඞ්ගෙති, න අඤ්ඤථා. න හි මහාථෙරො කෙවලං අත්තනො ගුණානුභාවං විභාවෙති. සෙසන්ති යං ඉධ අසංවණ්ණිතං. පුරිමනයෙනෙවාති අනන්තරසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව.

චීවරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.