2. පඤ්චරාජසුත්තවණ්ණනා

123. රූපාති රූපසඞ්ඛාතා කාමගුණා. තෙ පන නීලාදිවසෙන අනෙකභෙදභින්නාපි රූපායතනත්තා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යතං නාතිවත්තන්තීති ආහ ‘‘නීලපීතාදිභෙදං රූපාරම්මණ’’න්ති. තො-සද්දොපි දා-සද්දො විය කාලත්ථො හොතීති ආහ ‘‘යතොති යදා’’ති. මනං ආපයති වඩ්ඪෙතීති මනාපං, මනොරමං. මනාපනිප්ඵත්තිතන්ති තස්ස පුග්ගලස්ස මනසා පියායිතං, තස්ස අග්ගභාවෙන පරියන්තං පරමං කොටිං කත්වා පවත්තිතන්ති අත්ථො. පුග්ගලමනාපන්ති ආරම්මණසභාවං අචින්තෙත්වා පුග්ගලස්ස වසෙන මනාපභාවෙනෙව ඉට්ඨතාය ඉට්ඨන්ති. සම්මුතීති සමඤ්ඤා. පුග්ගලමනාපං නාම සඤ්ඤාවිපල්ලාසවසෙන විපරීතම්පි ගණ්හාති ඉතරසභාවතොති ආහ ‘‘යං එකස්ස…පෙ… ඉට්ඨං කන්ත’’න්ති. ඉදානි තං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යවසෙන යොජෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘පච්චන්තවාසීන’’න්තිආදිමාහ. ඉදං පුග්ගලමනාපන්ති ඉදං යථාවුත්තං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං විය අඤ්ඤම්පි එවංජාතිකං තෙන තෙන පුග්ගලෙන මනාපන්ති ගහෙතබ්බාරම්මණං පුග්ගලමනාපං නාම.

ලොකෙ පටිවිභත්තං නත්ථි, විභජිත්වා දස්සනෙන ලොකෙන මධුරජාතෙනපි පටිවිභත්තං කත්වා ගහෙතුං න සක්කුණෙය්‍යාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘විභජිත්වා පන දස්සෙතබ්බ’’න්ති. දිබ්බකප්පම්පීති දෙවලොකපරියාපන්නසදිසම්පි අමනාපං උපට්ඨාති උළාරපණීතාරම්මණපරිචයතො. මජ්ඣිමානං පන…පෙ… විභජිතබ්බං තෙසං මනාපස්ස මනාපතො, අමනාපස්ස අමනාපතො උපට්ඨානතො. තත්ථපි ඉට්ඨානිට්ඨපරිච්ඡෙදො නිප්පරියායතො එවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තඤ්ච පනෙත’’න්තිආදි. තඤ්ච පනෙතං ඉට්ඨානිට්ඨභූතං ආරම්මණං කාමාවචරජවනෙසු අකුසලස්ස වසෙන යෙභුය්‍යෙන පවත්තතීති කත්වා තත්ථ ‘‘රජ්ජති දුස්සතී’’ති අකුසලස්සෙව පවත්ති දස්සිතා. සෙසකාමාවචරස්සපි වසෙන පවත්ති ලබ්භතෙව. තථා හි තං අප්පටිකූලෙපි පටිකූලාකාරතො, පටිකූලෙපි අප්පටිකූලාකාරතො පවත්තතීති. විපාකචිත්තං ඉට්ඨානිට්ඨං පරිච්ඡින්දති, න සක්කා විපාකං වඤ්චෙතුන්ති. කුසලකම්මං හි එකන්තතො ඉට්ඨමෙව, අකුසලකම්මඤ්ච අනිට්ඨමෙව, තස්මා තත්ථ උප්පජ්ජමානං විපාකචිත්තං යථාසභාවතො පවත්තතීති.

යං පන සම්මොහවිනොදනියං ‘‘කුසලකම්මජං අනිට්ඨං නාම නත්ථී’’ති එත්තකමෙව වුත්තං, තං පන නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. තෙන සොභනං අකුසලකම්මජම්පි එකච්චානං සත්තානං ඉට්ඨන්ති අනුඤ්ඤාතං සියා. කුසලකම්මජං පන සබ්බෙසං ඉට්ඨමෙවාති වදන්ති. තිරච්ඡානගතානං කෙසඤ්චි මනුස්සරූපං අමනාපං, යතො තෙ දිස්වාව පලායන්ති. මනුස්සා ච දෙවතානං රූපං දිස්වා භායන්ති, තෙසම්පි විපාකවිඤ්ඤාණං තං රූපං ආරබ්භ කුසලවිපාකමෙව උප්පජ්ජති, තාදිසස්ස පන පුඤ්ඤස්ස අභාවා න තෙසං තත්ථ අභිරති හොතීති දට්ඨබ්බං. කුසලකම්මජස්ස පන අනිට්ඨස්ස අභාවො විය අකුසලකම්මජස්ස සොභනස්ස ඉට්ඨස්ස අභාවො වත්තබ්බො. හත්ථිආදීනම්පි හි අකුසලකම්මජං මනුස්සානං අකුසලවිපාකස්සෙව ආරම්මණං, කුසලකම්මජං පන පවත්තෙ සමුට්ඨිතං කුසලවිපාකස්ස, ඉට්ඨාරම්මණෙන වොමිස්සකත්තා අප්පකං අකුසලකම්මජං බහුලං අකුසලවිපාකුප්පත්තියා කාරණං න භවිස්සතීති සක්කා වත්තුං. ඉදානි තමෙව විපාකවසෙන ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණවවත්ථානං විභාවෙතුං ‘‘කිඤ්චාපි හී’’තිආදි වුත්තං. තයිදං සම්මුතිමනාපසංවිභාගත්ථං වුත්තං, ඉධ පන න තථා විභත්තන්ති ආහ ‘‘භගවා පනා’’තිආදි.

සො උපාසකො චන්දනඞ්ගලගාමෙ ජාතත්තා ‘‘චන්දනඞ්ගලිකො’’ති පඤ්ඤායති, ‘‘චන්දනවිලාසො’’ති කෙචි. තස්ස උපාසකස්ස පටිභානං උදපාදීති යොජනා. තෙ රාජානො හතප්පභෙ හතසොභෙ දිස්වාති සම්බන්ධො. උදකාභිසිත්තෙති උදකෙන අභිසිඤ්චිතෙ. අඞ්ගාරෙ වියාති අඞ්ගාරක්ඛණෙ විය.

කාලස්සෙවාති පගෙව. අවිගතගන්ධං තඞ්ඛණවිකසිතතාය. ඊදිසං වචනන්ති ‘‘අච්ඡාදෙසී’’ති එවරූපං වචනන්ති.

පඤ්චරාජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.