8. සුදත්තසුත්තවණ්ණනා

242. කරණීයෙනාති එත්ථ කරණීයන්ති වාණිජ්ජකම්මං අධිප්පෙතන්ති තං විවරන්තො ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො චා’’තිආදිමාහ. වික්කීයතීති වික්කයං ගච්ඡති. තථෙව කරොතීති යථා රාජගහසෙට්ඨිනා සාවත්ථිං ගන්ත්වා කතං, තථෙව රාජගහං ගන්ත්වා කරොති. ස්වායන්ති අනාථපිණ්ඩිකො.

තං දිවසන්ති යං දිවසං අනාථපිණ්ඩිකො, ගහපති, රාජගහසමීපං උපගතො, තං දිවසං. පණ්ණන්ති සාසනං. න සුණීති අසුණන්තො ‘‘පණ්ණං න සුණී’’ති වුත්තො. ධම්මගාරවෙන හි සො සෙට්ඨි අඤ්ඤං කිච්චං තිණායපි න මඤ්ඤි. තෙනාහ ‘‘ධම්මස්සවනත්ථායා’’තිආදි. දාරකරූපානන්ති දාරකානං. අනත්ථන්තරකරො හි රූප-සද්දො යථා ‘‘ගොරූපාන’’න්ති. පඤ්චවණ්ණන්ති ඛුද්දිකාදිභෙදං පඤ්චප්පකාරං පීතිං පටිලභි. අනුක්කමෙන හි තා එතස්ස සම්භවන්ති. ‘‘සීසෙන උට්ඨාය…පෙ… ගච්ඡතී’’ති පදං පීතිසමුට්ඨානරූපවසෙන ලක්ඛෙත්වා වුත්තං.

සිවථිකාය වසතීති සිවථිකාය සමීපෙ වසති. සුසානස්සාසන්නට්ඨානෙ හි සො විහාරො. අථස්සාති අථස්ස අනාථපිණ්ඩිකස්ස ‘‘අකාලො…පෙ… උපසඞ්කමිස්සාමී’’ති එතං අහොසි. බුද්ධගතාය සතියාති අඤ්ඤං කිඤ්චි අචින්තෙත්වා බුද්ධගතාය එව සතියා සයනවරගතො නිපජ්ජි. තෙන වුත්තං ‘‘තං දිවස’’න්තිආදි.

බලවප්පසාදොති බුද්ධාරම්මණා බලවතී සද්ධා. පීතිආලොකොති පුරිමබුද්ධෙසු චිරකාලං පරිචයං ගතස්ස බලවතො පසාදස්ස වසෙන ‘‘බුද්ධො’’ති නාමං සවනමත්තෙන උප්පන්නාය උළාරාය පීතියා සමුට්ඨාපිතො විපස්සනොභාසසදිසො සාතිසයො ආලොකො හොති චිත්තපච්චයඋතුසමුට්ඨානො. තෙනාහ ‘‘සබ්බතමං විගච්ඡී’’තිආදි. ‘‘දෙවතා හි කතා’’තිපි වදන්ති, පුරිමො එවෙත්ථ යුත්තො.

අමනුස්සාති අධිගතවිසෙසා දෙවතා. තා හි සෙට්ඨිස්ස සම්පත්තිං පච්චක්ඛතො පස්සිංසු. තෙනාහ ‘‘අයං මහාසෙට්ඨී’’තිආදි. අල්ලසරීරන්ති තාවදෙව ඡඩ්ඩිතං අච්ඡින්නං වා කළෙවරං. අපරම්පීති මතං කුථිතකුණපං. පරිකිරිංසූති සමන්තතො ඔසරිතා අහෙසුං. ආලොකො අන්තරධායිපීතිවෙගස්ස මන්දභාවෙන තංසමුට්ඨානරූපානං දුබ්බලභාවතො.

ඉමිනාවාති අධිකාරෙන සහස්සපදෙන එව සම්බන්ධිතබ්බානි. පදං වීතිහරති එත්ථාති පදවීතිහාරො, පදවීතිහාරට්ඨානං. සමගමනෙති දුතවිලම්බිතං අකත්වා සමගමනෙ. තතොති තෙසු සොළසභාගෙසු. එකො කොට්ඨාසොති යථාවුත්තං පදවීතිහාරපදෙසං සොළසධා භින්නස්ස එකො භාගො. පවත්තචෙතනාති යථාවුත්තකලාසඞ්ඛාතස්ස පදෙසස්ස ලඞ්ඝනධාවනපවත්තචෙතනා. පදං වා වීතිහරති එතෙනාති පදවීතිහාරො, තථාපවත්තා කුසලචෙතනා. ‘‘තස්සා ඵලං සොළසධා කත්වා’’ති වදන්ති. පතිට්ඨහන්තස්ස වසෙන ගහිතන්ති යොජනා. විවට්ටනිස්සිතාය එව රතනත්තයපූජාය ධම්මස්සවනස්ස සික්ඛාපදසමාදානස්ස සරණගමනස්ස ච අත්ථාය ගච්ඡතොපි වසෙන වට්ටති. පඨමං වුත්තගමනං ලොකුත්තරවිසෙසාධිගමස්ස එකන්තිකං, දුතියං අනෙකන්තිකන්ති ‘‘වට්ටතියෙවා’’ති සාසඞ්කවචනං.

සොති අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි. අනුයුත්තාති අනුගාමිනො සහායා. තෙව සන්ධාය වදති. ‘‘සිවකො අමනුස්සො’’ති අපරෙ. න කෙවලං ‘‘අනුයුත්තාපි මෙ අත්ථි, කස්මා භායාමී’’ති එවං සූරො අහොසි? අථ ඛො බුද්ධගතාය තික්ඛවිසදසභාවෙන සබ්බං පරිස්සයං මද්දිත්වාපි අගමාසීති දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. පක්ඛන්දනලක්ඛණා හි සද්ධා, තාය යුත්තකො සප්පුරිසොපි සද්ධම්මගුණවසෙන සබ්බං පරිස්සයං මද්දිත්වා පක්ඛන්දතීති දට්ඨබ්බං.

සබ්බකාමසමිද්ධතා පරිච්චාගසීලතා උළාරජ්ඣාසයතා පරදුක්ඛාපනයකාමතා පරෙසං හිතෙසිතා පරසම්පත්තිපමොදනාති එවමාදීනං මහාගුණානං වසෙන නිච්චකාලං අනාථානං පිණ්ඩදායකත්තා ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො’’ති එවං උප්පන්නං නාමං. එවමාහාති ‘‘එහි සුදත්තා’’ති එවං ආහ.

කිලෙසපරිනිබ්බානෙනාති සබ්බසො රාගාදිකිලෙසවූපසමෙන. කිලෙසවූපසමන්ති සබ්බසො සබ්බෙසං කිලෙසානං වූපසමං අග්ගමග්ගෙන පත්වා. අනුපුබ්බිකථන්ති දානාදිකථං. සා හි අනුපුබ්බෙන කථෙතබ්බත්තා ‘‘අනුපුබ්බිකථා’’ති වුච්චති. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසී’’ති (චූළව. 305). මත්ථකෙති අනුපුබ්බිකථාය උපරි පරතො. චත්තාරි සච්චානි පකාසෙසීති යථා මහාසෙට්ඨි සහස්සනයපටිමණ්ඩිතෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාති, එවං පවත්තිනිවත්තියො සහ හෙතුනා විභජන්තො චත්තාරි අරියසච්චානි පකාසෙසීති.

සුදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.