3. සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා

237. ගයාය අවිදූරෙ භවො ගාමො ‘‘ගයා’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘ගයාය’’න්ති, තෙනාහ ‘‘ගයාය අවිදූරෙ නිවිට්ඨගාමං උපනිසායාති අත්ථො’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනං හෙතං. ඉදං උපරි ඉදං හෙට්ඨාති නත්ථි උප්පටිපාටියො මඤ්චපාදානං ද්වීසු පස්සෙසු දීඝභාවෙන. බලිකම්මත්ථාය කතං දෙවතාධිට්ඨානන්ති අධිප්පායෙන දෙවට්ඨානෙ ඨපෙන්ති. අට්ඨපාදමඤ්චසදිසො කිර සො හෙට්ඨුපරිපරිවත්තෙතබ්බතො. කථිනසිබ්බනසූචි කථිනසූචි. අපච්චත්ථරිත්වාති කිඤ්චි සඞ්ඝිකසෙනාසනස්ස උපරි පටිච්ඡදනං අපච්චත්ථරිත්වා. ගවච්ඡිවිජ්ඣිතං වියාති තෙහි සූචිලොමෙහි ගවච්ඡිජාලං විය ගතං සබ්බසො සමොහතං.

ඉධාපි ‘‘ඛරසරීරො’’ති වත්වා ඛරසරීරං කථිනසූචිසදිසතාය ලොමස්සාති තස්ස තථාභාවස්ස කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සො කිරා’’තිආදිමාහ. අත්තනො හත්ථෙහීති සඞ්ඝිකතෙලසම්මක්ඛිතෙහි අත්තනො සරීරං මක්ඛෙසි. ඉතීති වුත්තාකාරෙන.

සමාගමට්ඨානන්ති යක්ඛසන්නිපාතට්ඨානං. සොති සූචිලොමො යක්ඛො. මන්ති ච තමෙව වදති.

උට්ඨාපෙත්වාති උද්ධග්ගා කත්වා. අපනාමෙසීති යථා සො අත්තනො කායං උපනෙතුං න සක්කොති, තථා කරොන්තො ථොකං අපනාමෙසි. අමනුඤ්ඤොති ඵරුසතික්ඛතාය න මනුඤ්ඤො. චිත්තං වා තෙ ඛිපිස්සාමීති මය්හං ආනුභාවෙන තව චිත්තවික්ඛෙපං වා කරිස්සාමි. යථා පන සො චිත්තවික්ඛෙපං කරෙය්‍ය, තං දස්සෙතුං ‘‘යෙසඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. භෙරවං වාති වුත්තාකාරෙන අඤ්ඤථා වා භයානකං දස්සනමත්තෙනෙව සත්තානං භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුං සමත්ථං. ‘‘කථෙන්තානංයෙවා’’ති වා පාඨො. තං ද්වීසු පාදෙසු ගහෙත්වා පාරං ගඞ්ගාය ඛිපිස්සාමීති යොජනා.

කුතොනිදානාති කස්මා කාරණා? අට්ඨකථායං පන සමාසපදමෙතං, විභත්තිඅලොපෙන නිද්දෙසොති දස්සෙතුං ‘‘කිංනිදානා කිංපච්චයා’’ති? අත්ථො වුත්තො. චිත්තං ඔස්සජන්තීති කුසලචිත්තං පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන පුරතො ඛිපන්ති. කුතො සමුට්ඨායාති මිච්ඡාවිතක්කානං සමුට්ඨානං පුච්ඡති?

කාමරාගාදයො සුභනිමිත්තාදීසු අයොනිසොමනසිකාරහෙතූ. කාමො පන අයොනිසොමනසිකාරො ච නියකජ්ඣත්තපරියාපන්නොති ආහ ‘‘අයං අත්තභාවො නිදානං එතෙසන්ති ඉතොනිදානා’’තිආදි. එවමෙවාති අට්ඨකථායං කීළාපසුතකුමාරකා විය මිච්ඡාවිතක්කා දට්ඨබ්බා, තෙසං උප්පත්තිට්ඨානභූතො ලොකො විය අයං අත්තභාවලොකො. තෙහි ඔස්සජියමානං ධඞ්කං විය චිත්තං, තස්ස පාදෙ බද්ධදීඝසුත්තකං විය තං දූරානුබන්ධං සංයොජනන්ති එවං උපමාය සංසන්දනං දට්ඨබ්බං.

පාපවිතක්කානං තංසම්පයුත්තකිලෙසානඤ්ච තණ්හා විසෙසපච්චයො තදභාවෙන තෙසං අභාවතොති ආහ ‘‘තණ්හාසිනෙහතො ජාතා’’ති. අත්තභාවපරියාපන්නත්තා ‘‘අත්තනි සම්භූතා’’ති වුත්තං. තෙන නෙසං අනඤ්ඤහෙතුකතං දස්සෙති, නිග්‍රොධස්සෙව ඛන්ධජාතීති ඉමිනා පන පුථුභාවඤ්ච, විසත්තාතිආදිනා දුබ්බිනිස්සටතඤ්ච. වත්ථුකාමෙසු රූපාරම්මණාදීසු පුථූසු. පුථූ කිලෙසකාමා කාමරූපතණ්හාදයො. තෙහි කිලෙසකාමෙහි කරණභූතෙහි. අත්තභාවං ඛන්ධපඤ්චකං. යෙ විපස්සනාය යුත්තපයුත්තා යාථාවතො ජානන්ති.

යතොති පච්චත්තෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘යං නිදානමස්සා’’ති. ‘‘විනොදෙන්තී’’ති කත්තුනිද්දෙසෙන යෙන න විනොදෙන්ති, තං කාරණං බාධිතමෙවාති ආහ ‘‘මග්ගසච්චෙන විනොදෙන්තී’’ති. විනොදනඤ්චෙත්ථ සන්තානතො නීහරණං බහිකරණං සබ්බසො පහානං, පහීනෙ ච තස්මිං කිලෙසෙ ඔඝං තරන්තීති දස්සෙන්තො ‘‘දුත්තර’’න්තිආදිමාහ. එතස්මිං අධිගතෙ න පුන භවොති අපුනබ්භවො, නිබ්බානන්ති ආහ ‘‘අපුනබ්භවසඞ්ඛාතස්සා’’තිආදි. යස්මා එත්ථ ‘‘යෙ නං පජානන්ති, යතොනිදාන’’න්ති පදද්වයෙන දුක්ඛසමුදයසච්චානි, විනොදනග්ගහණෙන මග්ගසච්චං, අපුනබ්භවග්ගහණෙන නිරොධසච්චං පකාසිතං, තස්මා වුත්තං ‘‘චත්තාරි සච්චානි පකාසෙන්තො’’ති.

තස්මිංයෙවාති යත්ථ ඨිතො ‘‘රාගො ච දොසො චා’’තිආදිනා පඤ්හං පුච්ඡි, තස්මිංයෙව පදෙසෙ ඨිතො. දෙසනානුසාරෙනාති සත්ථු සාමුක්කංසිකධම්මදෙසනාය අනුස්සරණෙන. ඤාණං පෙසෙත්වාති විපස්සනාපටිපාටියා නිබ්බානං පති අනුබොධඤාණං පෙසෙත්වා පවත්තෙත්වා. සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතොති සහස්සනයපටිමණ්ඩිතස්ස පඨමමග්ගස්ස අධිගමෙන පඨමඵලෙ පතිට්ඨිතො පටිලභතීති යොජනා. න කිලිට්ඨත්තභාවෙ තිට්ඨන්ති මහානුභාවත්තා අරියධම්මස්ස. සෙතකණ්ඩුපීළකසූචියොති සෙතභාවං පත්වා කණ්ඩුපීළකා ලොමසූචියො සබ්බා අනවසෙසා පතිතා පරිභට්ඨා අපගතා. භුම්මදෙවතාපරිහාරන්ති භුම්මදෙවත්තභාවන්ති.

සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.