5. කතිඡින්දසුත්තවණ්ණනා

5. ඡින්දන්තොති සමුච්ඡින්දන්තො. කති ඡින්දෙය්‍යාති කිත්තකෙ පාපධම්මෙ සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, අනුප්පත්තිධම්මතං පාපෙය්‍ය. සෙසපදෙසුපීති සෙසෙසුපි ද්වීසු පදෙසු. ජහන්තො කති ජහෙය්‍ය, භාවෙන්තො කති උත්තරි භාවෙය්‍යාති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිසති. චතුත්ථපදස්ස පන අත්ථො සරූපෙනෙව දස්සිතො. අත්ථතො එකන්ති භාවත්ථතො එකං. යදි එවං කිමත්ථං පරියායන්තරං ගහිතන්ති ආහ ‘‘ගාථාබන්ධස්ස පනා’’තිආදි. අත්ථතො එත්ථ පුනරුත්ති අත්ථෙවාති ආහ ‘‘සද්දපුනරුත්තිං වජ්ජයන්තී’’ති. සඞ්ගං අතික්කමයතීති සඞ්ගාතිගොති ආහ ‘‘අයමෙවත්ථො’’ති.

ඔරං වුච්චති කාමධාතු, පටිසන්ධියා පච්චයභාවෙන තඤ්ච භජන්තීති ඔරම්භාගියානි. තත්ථ ච කම්මං තබ්බිපාකං සත්තෙ දුක්ඛං, කම්මුනා විපාකං, සත්තෙන දුක්ඛං සංයොජෙන්තීති සංයොජනානි, සක්කායදිට්ඨි-විචිකිච්ඡා-සීලබ්බතපරාමාස-කාමරාග-පටිඝා. උද්ධං වුච්චති චතස්සො අරූපධාතුයො, වුත්තනයෙන තං භජන්තීති උද්ධම්භාගියානි, සංයොජනානි රූපාරූපරාගමානුද්ධච්චාවිජ්ජා. ආරොපිතවචනානුරූපෙනෙව එවමාහාති ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ’’ති එවං කථෙසි තස්සා දෙවතාය සුඛග්ගහණත්ථං. න කෙවලං තාය දෙවතාය වුත්තවචනානුරූපතො එව, අථ ඛො තෙසු සංයොජනෙසු වත්තබ්බාකාරතොපීති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තෙන ඔරම්භාගියසංයොජනානි නාම ගරූනි දුච්ඡෙදානි ගාළ්හබන්ධනභාවතො, තස්මා තානි සන්ධාය ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ’’ති වුත්තං.

උද්ධම්භාගියසංයොජනානි පන ලහූනි සුච්ඡෙදානි හෙට්ඨා පවත්තිතානුක්කමෙන භාවනානයෙන පහාතබ්බතො, තස්මා තානි සන්ධාය ‘‘පඤ්ච ජහෙ’’ති වුත්තං. තෙනාහ ‘‘පාදෙසු බද්ධපාසසකුණො වියා’’තිආදි. විසෙසන්ති භාවනානං විසෙසං විපස්සනාභාවනං භාවෙන්තො උප්පාදෙන්තො විපච්චෙන්තො වඩ්ඪෙන්තො ච. සංසාරපඞ්කෙ සඤ්ජනට්ඨෙන රාගො එව සඞ්ගො ‘‘රාගසඞ්ගො’’. එස නයො සෙසෙසුපි. යස්මා එත්ථ රාග-මොහ-දිට්ඨි-තබ්භාගියසක්කායදිට්ඨි-සීලබ්බතපරාමාස-කාමරාගාවිජ්ජා අත්ථතො ඔඝා එව, ඉතරෙ තදෙකට්ඨා, තස්මා භගවා සංයොජනප්පහානසඞ්ගාතික්කමෙහි ඔඝතරණං කථෙසි. ලොකියලොකුත්තරානි කථිතානි ‘‘භාවයෙ’’ති පුබ්බභාගාය මග්ගභාවනාය අධිප්පෙතත්තා.

කතිඡින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.