2. නිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා

2. පඨමමාගතන්ති සංවණ්ණනාවසෙන පඨමසුත්තාදීසු පඨමං ආගතපදං. උත්තානත්ථන්ති පාකටත්ථං. අපුබ්බංයෙව හි දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්ථඤ්ච පදං සංවණ්ණෙතබ්බං. නොති පුච්ඡායං නු-සද්දෙන සමානත්ථො නිපාතොති ආහ ‘‘ජානාසි නොති ජානාසි නූ’’ති. වට්ටතො නිමුච්චන්ති තෙන සත්තාති නිමොක්ඛො, මග්ගො. සො ච පමුච්චන්ති තෙනාති පමොක්ඛො, පමුච්චනන්තෙ පන අධිගන්තබ්බත්තාඵලං ‘‘පමොක්ඛො’’ති වුත්තං, යථා අරහත්තං ‘‘රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො’’ති වුත්තං. තෙති සත්තා. විවිච්චතීති විසුං අසම්මිස්සො හොති, විගච්ඡතීති අත්ථො. විවිච්චති දුක්ඛං එතස්මාති විවෙකො. දුතියවිකප්පෙ පන සකලවට්ටදුක්ඛතො සත්තා නිමුච්චන්ති එත්ථ පමුච්චන්ති විවිච්චන්ති චාති නිමොක්ඛො පමොක්ඛො විවෙකො, නිබ්බානන්ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථාති ච නිමිත්තත්ථෙ භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. අවධාරණත්ථො ඛො-කාරො ‘‘අස්සොසි ඛො’’තිආදීසු විය.

නන්දීමූලකො භවො නන්දීභවො පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන ‘‘සාකභක්ඛො පත්ථවො සාකපත්ථවො’’ති යථා. පඨමං කම්මවට්ටපධානං අත්ථං වත්වා පුන කිලෙසකම්මානං වසෙන උභයප්පධානං අත්ථං වදන්තො ‘‘නන්දියා චා’’තිආදිමාහ. පුරිමනයෙති නන්දීමූලකො කම්මභවො නන්දීභවොති එතස්මිං පක්ඛෙ. නන්දීභවෙනාති නන්දීභවපදෙන. තිවිධකම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙනාති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන කායසඞ්ඛාරාදිවසෙන ච තිප්පකාරස්ස කම්මාභිසඞ්ඛාරස්ස වසෙන. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ගහිතො චෙතනාපධානත්තා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස. සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණෙහීති ‘‘සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණසඞ්ඛයා’’ති එවං වුත්තසඤ්ඤාවිඤ්ඤාණපදෙහි. තංසම්පයුත්තා චාති තෙන යථාවුත්තසඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙන සමං යුත්තා එව. ද්වෙ ඛන්ධාති සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධා.

නනු එත්ථ වෙදනාක්ඛන්ධො න ගහිතොති? නො න ගහිතොති දස්සෙන්තො ‘‘තෙහි පනා’’තිආදිමාහ. තීහි ඛන්ධෙහීති සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙහි. ගහිතාව අවිනාභාවතො. න හි වෙදනාරහිතො කොචි චිත්තුප්පාදො අත්ථි. අනුපාදිණ්ණකානන්ති කුසලාකුසලානං. න හෙත්ථ කිරියාඛන්ධානං අප්පවත්ති අධිප්පෙතා. අප්පවත්තිවසෙනාති අනුප්පත්තිධම්මතාපත්තිවසෙන. නිබ්බත්තනවසෙන කම්මකිලෙසෙහි උපාදීයතීති උපාදි, පඤ්චක්ඛන්ධා. උපාදිනො සෙසො උපාදිසෙසො, සහ උපාදිසෙසෙනාති සඋපාදිසෙසං. නිබ්බානං කථිතං සකලකම්මකිලෙසවූපසමත්ථස්ස ජොතිතත්තා. හෙට්ඨා ද්වීහි පදෙහි අනුපාදිණ්ණකක්ඛන්ධා ගහිතාති ‘‘වෙදනාන’’න්ති එත්ථ උපාදිණ්ණකග්ගහණං යුත්තන්ති ආහ ‘‘උපාදිණ්ණකවෙදනාන’’න්ති. නිරොධෙනාති තප්පටිබද්ධඡන්දරාගනිරොධවසෙන නිරුජ්ඣනෙන. උපසමෙනාති අච්චන්තූපසමෙන අප්පවත්තනෙන. එවඤ්ච කත්වා ච-සද්දග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. තෙසන්ති තස්සා වෙදනාය තංසම්පයුත්තානඤ්ච තිණ්ණං ඛන්ධානං. වත්ථාරම්මණවසෙනාති වත්ථුභූතානං ඡන්නං ආරම්මණභූතානඤ්ච සබ්බෙසම්පි උපාදිණ්ණකරූපධම්මානං වසෙන.

කස්මා පන හෙට්ඨා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධායෙව වුත්තා, රූපක්ඛන්ධො න ගහිතොති? විසෙසභාවතො. සඋපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තියඤ්හි උපාදිණ්ණකරූපධම්මානං විය අනුපාදිණ්ණකරූපධම්මානං අප්පවත්තියෙව නත්ථි. දුතියනයෙති නන්දියා ච භවස්ස චාති එතම්හි පක්ඛෙ. නන්දිග්ගහණෙන සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ගහිතො තංසහචරණතො. උපපත්තිභවසඞ්ඛාතො රූපක්ඛන්ධොති උපාදිණ්ණකරූපධම්මමෙව වදති. තග්ගහණෙනෙව ච තන්නිමිත්තකානි උතුආහාරජානි, විඤ්ඤාණග්ගහණෙන චිත්තජානීති චතුසන්තතිරූපස්සපෙත්ථ ගහිතතා වෙදිතබ්බා. සඤ්ඤාදීහීති සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණවෙදනාගහණෙහි තයො ඛන්ධා ගහිතා, තඤ්ච ඛො උපාදිණ්ණා අනුපාදිණ්ණාති විභාගං අකත්වා අවිසෙසතො. අවිසෙසෙන හි පඤ්චන්නං ඛන්ධානං අප්පවත්ති නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘එවං…පෙ… නිබ්බානං කථිතං හොතී’’ති. ‘‘නිබ්බාන’’න්ති හි ඉධ අමතමහානිබ්බානං අධිප්පෙතං. ඉමමෙව ච නයන්ති ඉදං යථාවුත්තං දුතියමෙව. චත්තාරො මහානිකායෙ ධාරෙතීති චතුනිකායිකො. භණ්ඩිකනාමකො ථෙරො භණ්ඩිකත්ථෙරො. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. නිබ්බානවසෙනෙවාති පඨමනයෙ සඋපාදිසෙසනිබ්බානස්ස අනුපාදිසෙසනිබ්බානස්ස ච, දුතියෙ පන ‘‘අමතමහානිබ්බානස්සා’’ති සබ්බථාපි නිබ්බානස්සෙව වසෙන භගවා දෙසනං නිට්ඨපෙසි සමාපෙසීති.

නිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.