7. මහාසළායතනිකසුත්තවණ්ණනා

428. මහන්තානි සළායතනානි අධිකිච්ච පවත්තත්තා මහාසළායතනිකං, මහන්තතා ච තෙසං මහන්තං ලොකසන්නිවාසං අභිබ්‍යාපෙත්වා ඨිතත්තා අයොනිසො ගය්හමානානං මහතො අනත්ථාය සංවත්තනතො, යොනිසො ගය්හමානානං මහතො අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තනතො ච දට්ඨබ්බා. ජොතකන්ති බොධකං.

429. සිඛාප්පත්තාය විපස්සනාය ජානනම්පි යථාභූතජානනමෙව මග්ගෙන ජානනස්ස ආසන්නකාරණභාවතොති ආහ – ‘‘සහවිපස්සනෙන මග්ගෙන අජානන්තො’’ති. වුඩ්ඪිං ගච්ඡන්තීති පච්චයසමොධානෙන භවයොනිගතිඨිතිසත්තාවාසපාළියා අපරාපරං පරිවුද්ධිං ගච්ඡන්ති. එවංභූතා පගුණභාවමාපාදිතා සමථවිපස්සනාධම්මා විය සුට්ඨුතරං වසීභාවං පාපිතා ඣානාභිඤ්ඤා විය ච වසීභූතා හුත්වා උපරූපරි බ්‍රූහෙන්තීති ආහ – ‘‘වසීභාවං ගච්ඡන්තී’’ති. තථා හි තෙ කදාචි භවපත්ථනාය අනුප්පාදිතායපි අප්පහීනභාවෙනෙවස්සා තිට්ඨන්ති. අකුසලා ධම්මාව යෙභුය්‍යෙන දස්සනායතනෙන විනාසදස්සනතො පවත්තන්ති පරිවඩ්ඪන්ති ච. පඤ්චද්වාරිකදරථාති පඤ්චද්වාරිකජවනසහගතා අකුසලදරථා. එවං මනොද්වාරිකදරථා වෙදිතබ්බා. සන්තාපාති දරථෙහි බලවන්තො සම්පයුත්තධම්මානං නිස්සයස්ස ච සන්තාපනකරා. පරිළාහාති තතොපි බලවතරා තෙසංයෙව පරිදහනකරා.

430. පඤ්චද්වාරිකසුඛං, න කායප්පසාදසන්නිස්සිතසුඛමෙව. මනොද්වාරිකසුඛන්ති මනොද්වාරිකචිත්තසන්නිස්සිතසුඛං, න යං කිඤ්චි චෙතසිකසුඛං තස්ස කායිකසුඛග්ගහණෙනෙව ගහිතත්තා. පඤ්චද්වාරිකජවනෙන සමාපජ්ජනං වා වුට්ඨානං වා නත්ථීති ඉදං මනොද්වාරිකජවනෙන තස්ස සම්භවං දස්සෙතුං, මග්ගස්ස වසෙන වුත්තං, න පන තප්පසඞ්ගසඞ්කානිවත්තනත්ථං. විඤ්ඤත්තිමත්තම්පි ජනෙතුං අසමත්ථං සමාපජ්ජනස්ස කථං පච්චයො හොති, බුද්ධානං පන භගවන්තානං හොතීති චෙ? තථාපි තස්ස ආසන්නට්ඨානෙ පඤ්චද්වාරිකචිත්තප්පවත්තියා අසම්භවො එව තාදිසස්ස පුබ්බාභොගස්ස තස්මිං කාලෙ අසම්භවතො. එතෙනෙව යා කෙසඤ්චි අරියධම්මෙ අකොවිදානං ඝටසභාවාදීසු බුද්ධිතුල්‍යකාරිතාපත්තිචොදනා; සා පටික්ඛිත්තාති දට්ඨබ්බා තංතංපුරිමාභොගවසෙන තෙන තෙන පඤ්චද්වාරිකාභිනියතමනොවිඤ්ඤාණස්ස පරතො පවත්තමානමනොවිඤ්ඤාණෙන තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ වණ්ණසණ්ඨානාදිවිසෙසස්ස විනිච්ඡිනිතබ්බතො. උප්පන්නමත්තකමෙව හොතීති පඤ්චද්වාරිකජවනං තාදිසං කිඤ්චි අත්ථනිච්ඡයකිච්චං කාතුං න සක්කොති, කෙවලං උප්පන්නමත්තමෙව හොති. අයන්ති ‘‘ආදීනවානුපස්සිනො’’තිආදිනා වුත්තා.

431. කුසලචිත්ත…පෙ… භූතස්සාති වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාසහගතකුසලචිත්තස්ස සම්පයුත්තචෙතොසුඛසමඞ්ගීභූතස්ස. පුබ්බසුද්ධිකාති මග්ගුප්පත්තිතො, විපස්සනාරම්භතොපි වා පුබ්බෙව සුද්ධා. තෙනාහ – ‘‘ආදිතො පට්ඨාය පරිසුද්ධාව හොන්තී’’ති. සබ්බත්ථකකාරාපකඞ්ගානීති සීලවිසොධනස්ස චිත්තසමාධානස්ස විපස්සනාභියොගස්ස මග්ගෙන පහාතබ්බකිලෙසපහානස්සාති සබ්බස්සපි මග්ගසම්භාරකිච්චස්ස කාරාපකඞ්ගානි. අට්ඨඞ්ගිකො වාති පඨමජ්ඣානිකො වා අට්ඨඞ්ගිකො, දුතියජ්ඣානිකො වා සත්තඞ්ගිකො හොති.

ඉමමෙව සුත්තපදෙසං ගහෙත්වාති, ‘‘යා තථාභූතස්ස දිට්ඨී’’තිආදිනා සම්මාදිට්ඨිආදීනං පඤ්චන්නංයෙව තස්මිං ඨානෙ ගහිතත්තා ලොකුත්තරමග්ගො පඤ්චඞ්ගිකොති වදති. සොති තථා වදන්තො විතණ්ඩවාදී. අනන්තරවචනෙනෙවාති, ‘‘යා තථාභූතස්ස දිට්ඨී’’තිආදිවචනස්ස, ‘‘එවමස්සාය’’න්තිආදිනා අනන්තරවචනෙන. පටිසෙධිතබ්බොති පටික්ඛිපිතබ්බො. ‘‘අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො’’ති හි ඉදං වචනං අරියමග්ගස්ස පඤ්චඞ්ගිකභාවං උජුකමෙව පටික්ඛිපති. යදි එවං ‘‘යා තථාභූතස්ස දිට්ඨී’’තිආදිනා තත්ථ පඤ්චන්නං එව අඞ්ගානං ගහණං කිමත්ථියන්ති ආහ ‘‘උත්තරි චා’’තිආදි. සම්මාවාචං භාවෙති අරියමග්ගසමඞ්ගී. තෙනාහ ‘‘මිච්ඡාවාචං පජහතී’’ති. යස්මිඤ්හි ඛණෙ සම්මාවාචා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති, තස්මිංයෙව මිච්ඡාවාචා පජහීයතීති. සහෙව විරතියා පූරෙන්ති සමුච්ඡෙදවිරතියා විනා දුක්ඛපරිඤ්ඤාදීනං අසම්භවතො. ආදිතො පට්ඨාය පරිසුද්ධානෙව වට්ටන්ති පරිසුද්ධෙ සීලෙ පතිට්ඨිතස්සෙව භාවනාය ඉජ්ඣනතො. යථාවුත්තමත්ථං ගන්ථන්තරෙනපි සමත්ථෙතුං, ‘‘සුභද්දසුත්තෙපි චා’’තිආදි වුත්තං. අනෙකෙසු සුත්තසතෙසු අට්ඨඞ්ගිකොව මග්ගො ආගතො, න පඤ්චඞ්ගිකොති අධිප්පායො.

සම්මාසති මග්ගක්ඛණෙ කායානුපස්සනාදිචතුකිච්චසාධිකා හොතීති තං චතුබ්බිධං කත්වා දස්සෙන්තො, ‘‘මග්ගසම්පයුත්තාව චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති ආහ. න චතුමග්ගසම්පයුත්තතාවසෙන. එස නයො සම්මප්පධානාදීසුපි. අඤ්ඤමඤ්ඤානතිවත්තමානා යුගනද්ධා යුත්තා විය අරියමග්ගයුගනද්ධා අඤ්ඤමඤ්ඤං පටිබද්ධාති යුගනද්ධා. තෙනාහ – ‘‘එකක්ඛණිකයුගනන්ධා’’ති අරියමග්ගක්ඛණෙ එව හි සමථවිපස්සනා එකක්ඛණිකා හුත්වා සමධුරං වත්තන්ති. තෙනෙවාහ ‘‘එතෙ හී’’තිආදි. අඤ්ඤස්මිං ඛණෙ සමාපත්ති, අඤ්ඤස්මිං විපස්සනාති ඉදං තෙසං තත්ථ තත්ථ කිච්චතො අධිකභාවං සන්ධාය වුත්තං, න අඤ්ඤථා. න හි පඤ්ඤාරහිතා සමාපත්ති, සමාධිරහිතා ච විපස්සනා අත්ථි. අරියමග්ගෙ පන එකක්ඛණිකා සමධුරතාය එකරසභාවෙනාති අත්ථො. ඵලවිමුත්තීති අරහත්තඵලවිමුත්ති. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

මහාසළායතනිකසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.