7. සළායතනවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා

304. වෙදිතබ්බානීති එත්ථ යථා විදිතානි ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි වට්ටදුක්ඛසමතික්කමාය හොන්ති, තථා වෙදනං අධිප්පෙතන්ති ආහ – ‘‘සහවිපස්සනෙන මග්ගෙන ජානිතබ්බානී’’ති. තත්ථ විපස්සනාය ආරම්මණතො මග්ගෙන අසම්මොහතො ජානනං දට්ඨබ්බං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. මනො සවිසෙසං උපවිචරති ආරම්මණෙ පවත්තති එතෙහීති මනොපවිචාරා, විතක්කවිචාරා. ආරම්මණෙ හි අභිනිරොපනානුමජ්ජනෙහි විතක්කවිචාරෙහි සහ චිත්තං පවත්තති, න තබ්බිරහිතං. තෙනාහ ‘‘විතක්කවිචාරා’’තිආදි. සත්තා පජ්ජන්ති එතෙහි යථාරහං වට්ටං විවට්ටඤ්චාති සත්තපදා, ගෙහනිස්සිතා වට්ටපදා. යොග්ගානං දමනආචරියා යොග්ගාචරියා. තෙනාහ ‘‘දමෙතබ්බදමකාන’’න්ති. සෙසන්ති වුත්තාවසෙසං එකසත්තතිවිධවිඤ්ඤාණං සඵස්සරූපකස්සෙව අධිප්පෙතත්තා.

305. ඉධාති ඉමිස්සං ඡවිඤ්ඤාණකායදෙසනායං. මනොධාතුත්තයවිනිමුත්තමෙව මනොවිඤ්ඤාණධාතූති වෙදිතබ්බං.

චක්ඛුම්හි සම්ඵස්සොති චක්ඛුං නිස්සාය උප්පන්නො සම්ඵස්සො. තෙනාහ – ‘‘චක්ඛුවිඤාණසම්පයුත්තසම්ඵස්සස්සෙතං අධිවචන’’න්ති.

යථා කෙවලෙන විඤ්ඤාණෙන රූපදස්සනං න හොති, එවං කෙවලෙන චක්ඛුපසාදෙනපීති වුත්තං ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙනා’’ති. තෙන පාළියං චක්ඛුනාති නිස්සයමුඛෙන නිස්සිතකිච්චං වුත්තන්ති දස්සෙති. ආරම්මණවසෙනාති ආරම්මණපච්චයභාවෙන. ‘‘උපවිචරති’’ච්චෙව කස්මා වුත්තං, නනු තත්ථ විතක්කබ්‍යාපාරොපි අත්ථීති? සච්චං අත්ථි. සො පනෙත්ථ තග්ගතිකොති ආහ – ‘‘විතක්කො තංසම්පයුත්තො චා’’ති. සම්පයුත්තධම්මානම්පි උපවිචරණං විතක්කවිචාරානංයෙවෙත්ථ කිච්චන්ති ‘‘විතක්කවිචාරසඞ්ඛාතා මනොපවිචාරා’’ති වුත්තං. සොමනස්සයුත්තො උපවිචාරො සොමනස්සූපවිචාරො යථා ‘‘ආජඤ්ඤරථො’’ති ආහ ‘‘සොමනස්සෙන සද්ධි’’න්තිආදි.

306. උපවිචාරානං උපස්සයට්ඨෙන ගෙහං වියාති ගෙහං, රූපාදයොති ආහ – ‘‘ගෙහස්සිතානීති කාමගුණනිස්සිතානී’’ති. නිච්චසඤ්ඤාදිනික්ඛමනතො නෙක්ඛම්මං විපස්සනාති, ‘‘නෙක්ඛම්මස්සිතානීති විපස්සනානිස්සිතානී’’ති වුත්තං. ඉට්ඨානන්ති කසිවණිජ්ජාදිවසෙන පරියිට්ඨානන්ති ආහ ‘‘පරියෙසිතාන’’න්ති. පියභාවො පන කන්තසද්දෙනෙව කථිතොති කාමිතබ්බානං මනො රමෙතීති මනොරමානං. ලොකෙන ආමසීයතීති ලොකාමිසං, තණ්හා. තාය ගහෙතබ්බතාය ඉට්ඨභාවාපාදනෙන පටිසඞ්ඛතතාය ච පටිසංයුත්තානං. අතීතෙ කතං උප්පජ්ජති ආරම්මණිකඅනුභවනස්ස අසම්භවතොති අධිප්පායො. එදිසං අනුස්සරණං දිට්ඨග්ගහණානුස්සරෙන ච හොතීති දස්සෙතුං, ‘‘යථාහ’’න්තිආදි වුත්තං.

අනිච්චාකාරන්ති හුත්වා අභාවාකාරං. විපරිණාමවිරාගනිරොධන්ති ජරාය මරණෙන චාති ද්වෙධා විපරිණාමෙතබ්බඤ්චෙව, තතො එව පලොකිතං භඞ්ගඤ්ච. අට්ඨකථායං පන යස්මා උප්පන්නං රූපං තෙනෙවාකාරෙන න තිට්ඨති, අථ ඛො උප්පාදාවත්ථාසඞ්ඛාතං පකතිං විජහති, විජහිතඤ්ච ජරාවත්ථාය තතො විගච්ඡති, විගච්ඡන්තඤ්ච භඞ්ගුප්පත්තියා නිරුජ්ඣතීති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං, ‘‘පකතිවිජහනෙනා’’තිආදි වුත්තං. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො’’ති වුත්තං, අනුබොධඤාණං පන අධිප්පෙතං වීථිපටිපන්නාය විපස්සනාය වසෙනාති ‘‘විපස්සනාපඤ්ඤායා’’ති වුත්තං උපවිචාරනිද්දෙසභාවතො. තථා හි වක්ඛති – ‘‘ඡසුද්වාරෙසු ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ’’තිආදි. සඞ්ඛාරානං භෙදං පස්සතොති සබ්බෙසං සඞ්ඛාරානං ඛණෙ ඛණෙ භිජ්ජනසභාවං වීථිපටිපන්නෙන විපස්සනාඤාණෙන පස්සතො. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරගතම්හි තික්ඛෙ’’තිආදි. තත්ථ සඞ්ඛාගතම්හීති සඞ්ඛාරගතෙ විසයභූතෙ. තික්ඛෙති භාවනාබලෙන ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතාය තිබ්බෙ. සූරෙති පටිපක්ඛෙහි අනභිභූතතාය, තෙසඤ්ච අභිභවනසමත්ථතාය විසදෙ පටුභූතෙ පවත්තන්තෙ.

කිලෙසානං වික්ඛම්භනවසෙන වූපසන්තතාය සන්තචිත්තස්ස, සංසාරෙ භයස්ස ඉක්ඛනතො භික්ඛුනො, උත්තරිමනුස්සධම්මසන්නිස්සිතත්තා අමානුසී රතීති විවෙකරති නෙක්ඛම්මරති. යතො යතොති යථා යථා නයවිපස්සනාදීසු යෙන යෙන සම්මසනාකාරෙනාති අත්ථො. ඛන්ධානං උදයබ්බයන්ති පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධානං උප්පාදඤ්ච භඞ්ගඤ්ච. අමතන්තං විජානතන්ති විජානන්තානං විඤ්ඤූනං ආරද්ධවිපස්සනානං තං පීතිපාමොජ්ජං අමතාධිගමහෙතුතාය අමතන්ති වෙදිතබ්බං.

ඡසු ද්වාරෙසු ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙති රූපාදිවසෙන ඡබ්බිධෙ ඉට්ඨාරම්මණෙ යථාරහං ඡසු ද්වාරෙසු ආපාථගතෙ. විසයෙ චෙතං භුම්මවචනං.

307. පච්චුප්පන්නන්ති සන්තතිපච්චුප්පන්නං. අනුත්තරවිමොක්ඛො නාම අරහත්තං ඉධ අධිප්පෙතං උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන. කථං පන තත්ථ පිහං උපට්ඨපෙති, න හි අධිගතං අරහත්තං ආරම්මණං හොති, න ච තං ආරබ්භ පිහා පවත්තතීති? කො වා එවමාහ – ‘‘අරහත්තං ආරම්මණං කත්වා පිහං උපට්ඨපෙතී’’ති. අනුස්සුතිලද්ධං පන පරිකප්පසිද්ධං අරහත්තං උද්දිස්ස පත්ථනං ඨපෙති, තත්ථ චිත්තං පණිදහති. තෙනාහ භගවා – ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. ආයතනන්ති අරහත්තමෙව ඡළඞ්ගසමන්නාගමාදිකාරණභාවතො, මනායතනධම්මායතනභාවතො ච තථා වුත්තං, තං පනෙතං දොමනස්සං පත්ථනං පට්ඨපෙන්තස්ස උප්පජ්ජති පත්ථනාය සහාවත්තනතො. න හි ලොභදොසානං සහ වුත්ති අත්ථි. පත්ථනාමූලකත්තාති ඉමිනා උපට්ඨාපයතො පදස්ස හෙතුඅත්ථජොතකතමාහ. එවන්ති ‘‘කුදාස්සුනාමා’’තිආදිනා වුත්තාකාරෙන. උස්සුක්කාපෙතුන්ති යථා මග්ගෙන ඝටෙති, එවං උස්සුක්කාපෙතුං.

308. අඤ්ඤාණුපෙක්ඛාති අඤ්ඤාණසහිතා උපෙක්ඛා අසමපෙක්ඛනපවත්තා. තෙන තෙන මග්ගොධිනා තස්ස තස්ස අපායගමනීයකිලෙසොධිස්ස අනවසෙසතො ජිතත්තා ඛීණාසවො නිප්පරියායතො ඔධිජිනො නාම; තදභාවතො පුථුජ්ජනො නිප්පරියායතොව අනොධිජිනො නාම; සෙඛො පන සියා පරියායතො ඔධිජිනොති. තම්පි නිවත්තෙන්තො, ‘‘අඛීණාසවස්සාති අත්ථො’’ති ආහ. ආයතිං විපාකං ජිනිත්වාති අප්පවත්තිකරණවසෙන සබ්බසො ආයතිං විපාකං ජිනිත්වා ඨිතත්තා ඛීණාසවොව නිප්පරියායතො විපාකජිනො නාම; තදභාවතො පුථුජ්ජනො නිප්පරියායතො අවිපාකජිනො නාම; සෙඛො පන සියා පරියායතො විපාකජිනොති. තම්පි නිවත්තෙන්තො ‘‘අඛීණාසවස්සෙවාති අත්ථො’’ති ආහ. අපස්සන්තස්ස රූපන්ති පාළිතො පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. පාළියං පුබ්බෙ ‘‘පුථුජ්ජනස්සා’’ති වත්වා පුන ‘‘අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්සා’’ති වචනං අන්ධපුථුජ්ජනස්සායං උපෙක්ඛා, න කල්‍යාණපුථුජ්ජනස්සාති දස්සනත්ථං. ගෙහස්සිතා උපෙක්ඛා හි යං කිඤ්චි ආරම්මණවත්ථුං අපෙක්ඛස්සෙව, න නිරපෙක්ඛස්සාති ඉට්ඨෙ, ඉට්ඨමජ්ඣත්තෙ වා ආරම්මණෙ සියාති වුත්තං ‘‘ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ’’ති. අඤ්ඤාණෙන පන තත්ථ අජ්ඣුපෙක්ඛනාකාරප්පත්ති හොති. තෙනාහ ‘‘ගුළපිණ්ඩකෙ’’තිආදි.

ඉට්ඨෙ අරජ්ජන්තස්ස අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තස්සාති ඉදං යෙභුය්‍යෙන සත්තානං ඉට්ඨෙ රජ්ජනං, අනිට්ඨෙ දුස්සනන්ති කත්වා වුත්තං. අයොනියොමනසිකාරො හි තංතංආරම්මණවසෙන න කත්ථචිපි ජවනනියමං කරොතීති වුත්තවිපරීතෙපි ආරම්මණෙ රජ්ජනදුස්සනං සම්භවති, තථාපිස්ස රජ්ජනදුස්සනං අත්ථතො පටික්ඛිත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං. අසමපෙක්ඛනෙති අසමං අයුත්තදස්සනෙ අයොනිසො සම්මොහපුබ්බකං ආරම්මණස්ස ගහණෙ.

309. පවත්තනවසෙනාති උප්පාදනවසෙන චෙව බහුලීකරණවසෙන ච. නිස්සාය චෙව ආගම්ම චාති ආගමනට්ඨානභූතෙ නිස්සයපච්චයභූතෙ ච කත්වා. අතික්කන්තානි නාම හොන්ති වික්ඛම්භනෙන උස්සාරෙන්තා සමුස්සාරෙන්තා.

සොමනස්සභාවසාමඤ්ඤං ගහෙත්වා, ‘‘සරික්ඛකෙනෙව සරික්ඛකං ජහාපෙත්වා’’ති වුත්තං. ඉධාපි පහායකං නාම පහාතබ්බතො බලවමෙව, සංකිලෙසධම්මානං බලවභාවතො සාතිසයං පන බලවභාවං සන්ධාය ‘‘ඉදානි බලවතා’’තිආදි වුත්තං. බලවභාවතො වොදානධම්මානං අධිගමස්ස අධිප්පෙතත්තා හෙත්ථ නෙක්ඛම්මස්සිතදොමනස්සානම්පි පහානං ජොතිතං.

උපෙක්ඛාය පහායකභාවෙන අධිප්පෙතත්තා ‘‘උපෙක්ඛාකථා වෙදිතබ්බා’’ති වුත්තං. ඣානස්ස අලාභිනො ච ලාභිනො ච පකිණ්ණකසඞ්ඛාරසම්මසනං සන්ධාය, ‘‘සුද්ධසඞ්ඛාරෙ ච පාදකෙ කත්වා’’ති. උපෙක්ඛාසහගතාති භාවනාය පගුණභාවං ආගම්ම කදාචි අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනපි හි සම්මසනං හොතීති. පාදකජ්ඣානවසෙන, සම්මසිතධම්මවසෙන වා ආගමනවිපස්සනාය බහුලං සොමනස්සසහගතභාවතො ‘‘වුට්ඨානගාමිනී පන විපස්සනා සොමනස්සසහගතාවා’’ති නියමෙත්වා වුත්තං. උපෙක්ඛාසහගතා හොතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. චතුත්ථජ්ඣානාදීනීති ආදි-සද්දෙන අරූපජ්ඣානානි සඞ්ගණ්හාති. පුරිමසදිසාවාති පුරිමසදිසා එව, උපෙක්ඛාසහගතා වා හොති සොමනස්සසහගතා වාති අත්ථො. ඉදං සන්ධායාති යං චතුත්ථජ්ඣානාදිපාදකතො එව උපෙක්ඛාසහගතං වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනං නිස්සාය සොමනස්සසහගතාය විපස්සනාය පහානං, ඉදං සන්ධාය. පහානන්ති චෙත්ථ සමතික්කමලක්ඛණං වෙදිතබ්බං.

එතං විසෙසං විපස්සනාය ආවජ්ජනට්ඨානභූතං. වුට්ඨානගාමිනියා ආසන්නෙ සමාපන්නජ්ඣානවිපස්සනා පාදකජ්ඣානවිපස්සනා, සම්මසිතධම්මොති විපස්සනාය ආරම්මණභූතා ඛන්ධා. පුග්ගලජ්ඣාසයොති පාදකජ්ඣානස්ස සම්මසිතජ්ඣානස්ස ච භෙදෙ සති පටිපජ්ජනකස්ස පුග්ගලස්ස, ‘‘අහො වත මය්හං පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං භවෙය්‍ය චතුරඞ්ගික’’න්තිආදිනා පුබ්බෙ පවත්තඅජ්ඣාසයො. තෙසම්පි වාදෙති එත්ථ පඨමථෙරවාදෙ. අයමෙව…පෙ… නියමෙති තතො තතො දුතියාදිපාදකජ්ඣානතො උප්පන්නස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණස්ස පාදකජ්ඣානාතික්කන්තානං අඞ්ගානං අසමාපජ්ජිතුකාමතා විරාගභාවනාභාවතො ඉතරස්ස ච අතබ්භාවතො. එතෙනෙව හි පඨමථෙරවාදෙ අපාදකපඨමජ්ඣානපාදකමග්ගා පඨමජ්ඣානිකාව හොන්ති, ඉතරෙ ච දුතියජ්ඣානිකාදිමග්ගා පාදකජ්ඣානවිපස්සනානියමෙහි තංතංඣානිකාව. එවං සෙසවාදෙසුපි විපස්සනානියමො යථාසම්භවං යොජෙතබ්බො. තෙනාහ – ‘‘තෙසම්පි වාදෙ අයමෙව පුබ්බභාගෙ වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාව නියමෙතී’’ති. වුත්තාව, තස්මා න ඉධ වත්තබ්බාති අධිප්පායො.

310. නානත්තාදි කාමාවචරාදිකුසලාදිවිභාගතො නානාවිධා. තෙනාහ ‘‘අනෙකප්පකාරා’’ති. නානත්තසිතාති රූපසද්දාදිනානාරම්මණනිස්සයා. එකත්තා එකසභාවා ජාතිභූමිආදිවිභාගාභාවතො. එකාරම්මණනිස්සිතාති එකප්පකාරෙනෙව ආරම්මණෙ පවත්තා. හෙට්ඨා අඤ්ඤාණුපෙක්ඛා වුත්තා ‘‘බාලස්ස මුළ්හස්සා’’තිආදිනා (ම. නි. 3.308). උපරි ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා වක්ඛති ‘‘උපෙක්ඛකො විහරතී’’තිආදිනා (ම. නි. 3.311). ද්වෙ උපෙක්ඛා ගහිතා ද්වින්නම්පි එකත්තා, එකජ්ඣං ගහෙතබ්බතො, නානත්තසිතාය උපෙක්ඛාය පකාසිතභාවතො ච.

අඤ්ඤාණුපෙක්ඛා අඤ්ඤා සද්දාදීසු තත්ථ තත්ථෙව විජ්ජමානත්තා. රූපෙසූති ච ඉමිනා න කෙවලං රූපායතනවිසෙසා එව ගහිතා, අථ ඛො කසිණරූපානිපීති ආහ – ‘‘රූපෙ උපෙක්ඛාභාවඤ්ච අඤ්ඤා’’තිආදි. එකත්තසිතභාවොපි ඉධ එකත්තවිසයසම්පයොගවසෙනෙව ඉච්ඡිතො, න ආරම්මණවසෙන චාති දස්සෙතුං, ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. සම්පයුත්තවසෙනාති සම්පයොගවසෙන. ආකාසානඤ්චායතනං නිස්සයතීති ආකාසානඤ්චායතනනිස්සිතා, ආකාසානඤ්චායතනඛන්ධනිස්සිතා. සෙසාසුපීති විඤ්ඤාණඤ්චායතනනිස්සිතාදීසුපි.

අරූපාවචරවිපස්සනුපෙක්ඛායාති අරූපාවචරධම්මාරම්මණාය විපස්සනුපෙක්ඛාය. රූපාවචරවිපස්සනුපෙක්ඛන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. තාය කාමරූපාරූපභෙදාය තණ්හාය නිබ්බත්තාති තම්මයා, තෙභූමකධම්මා, තෙසං භාවො තම්මයතා, තණ්හා යස්ස ගුණස්ස වසෙන අත්ථෙ සද්දනිවෙසො, තදභිධානකොති ආහ – ‘‘තම්මයතා නාම තණ්හා’’ති. අතම්මයතා තම්මයතාය පටිපක්ඛොති කත්වා. විපස්සනුපෙක්ඛන්ති, ‘‘යදත්ථි යං භූතං, තං පජහති උපෙක්ඛං පටිලභතී’’ති (දී. නි. 3.71; අ. නි. 7.55) එවමාගතං සඞ්ඛාරවිචිනනෙ මජ්ඣත්තභූතං උපෙක්ඛං.

311. යදරියොති එත්ථ ද-කාරො පදසන්ධිකරො, උපයොගපුථුවචනෙ ච ය-සද්දොති දස්සෙන්තො, ‘‘යෙ සතිපට්ඨානෙ අරියො’’ති ආහ. කාමං ‘‘අරියො’’ති පදං සබ්බෙසම්පි පටිවිද්ධසච්චානං සාධාරණං, වක්ඛමානස්ස පන විසෙසස්ස බුද්ධාවෙණිකත්තා, ‘‘අරියො සම්මාසම්බුද්ධො’’ති වුත්තං. න හි පච්චෙකබුද්ධාදීනං අයමානුභාවො අත්ථි. තීසු ඨානෙසූති න සුස්සූසන්තීති වා, එකච්චෙ න සුස්සූසන්ති එකච්චෙ සුස්සූසන්තීති වා, සුස්සූසන්තීති වා, පටිපන්නාපටිපන්නානං සාවකානං පටිපත්තිසඞ්ඛාතෙසු තීසු සතිපට්ඨානෙසු. සතිං පට්ඨපෙන්තොති පටිඝානුනයෙහි අනවස්සුතත්තා තදුභයනිවත්තත්තා සබ්බදා සතිං උපට්ඨපෙන්තො. බුද්ධානමෙව සා නිච්චං උපට්ඨිතසතිතා, න ඉතරෙසං ආවෙණිකධම්මභාවතො. ආදරෙන සොතුමිච්ඡා ඉධ සුස්සූසාති තදභාවං දස්සෙන්තො, ‘‘සද්දහිත්වා සොතුං න ඉච්ඡන්තී’’ති ආහ. න අඤ්ඤාති ‘‘න අඤ්ඤායා’’ති වත්තබ්බෙ යකාරලොපෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘න ජානනත්ථායා’’ති. සත්ථු ඔවාදස්ස අනාදියනමෙව වොක්කමනන්ති ආහ – ‘‘අතික්කමිත්වා…පෙ… මඤ්ඤන්තී’’ති.

ගෙහස්සිතදොමනස්සවසෙනාති ඉදං ඉධ පටික්ඛිපිතබ්බමත්තදස්සනපදං දට්ඨබ්බං. නෙක්ඛම්මස්සිතදොමනස්සස්සපි සත්ථු පසඞ්ගවසෙන ‘‘න චෙව අත්තමනො හොතී’’ති අත්තමනපටික්ඛෙපෙන අනත්තමනතා වුත්තා විය හොතීති තං පටිසෙධෙන්තො – ‘‘අප්පතීතො හොතීති න එවමත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. තස්ස සෙතුඝාතො හි තථාගතානං. යදි එවං කස්මා අත්තමනතාපටික්ඛෙපොති ආහ – ‘‘අප්පටිපන්නකෙසු පන අනත්තමනතාකාරණස්ස අභාවෙනෙතං වුත්ත’’න්ති. පටිඝඅවස්සවෙනාති ඡහි ද්වාරෙහි පටිඝවිස්සන්දනෙන, පටිඝප්පවත්තියාති අත්ථො. උප්පිලාවිතොති න එවමත්ථො දට්ඨබ්බො උප්පිලාවිතත්තස්ස බොධිමූලෙ එව පහීනත්තා. පටිපන්නකෙසූති ඉදං අධිකාරවසෙන වුත්තං, අප්පටිපන්නකෙසුපි තථාගතස්ස අනත්තමනතාකාරණං නත්ථෙව. එතං වුත්තන්ති එතං ‘‘අත්තමනො චෙව හොතී’’තිආදිවචනං වුත්තං සාවකානං සම්මාපටිපත්තියා සත්ථු අනවජ්ජාය චිත්තාරාධනාය සම්භවතො.

312. දමිතොති නිබ්බිසෙවනභාවාපාදනෙන සික්ඛාපිතො. ඉරියාපථපරිවත්තනවසෙන අපරිවත්තිත්වා එකදිසාය එව සත්තදිසාවිධාවනස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා සාරිතානං හත්ථිදම්මාදීනං එකදිසාධාවනම්පි අනිවත්තනවසෙනෙව යුත්තන්ති ආහ – ‘‘අනිවත්තිත්වා ධාවන්තො එකංයෙව දිසං ධාවතී’’ති. කායෙන අනිවත්තිත්වාවාති කායෙන අපරිවත්තිත්වා එව. විමොක්ඛවසෙන අට්ඨ දිසා විධාවති, න පුරත්ථිමාදිදිසාවසෙන. එකප්පහාරෙනෙවාති එකනීහාරෙනෙව, එකස්මිංයෙව වා දිවසෙ එකභාගෙන. ‘‘පහාරො’’ති හි දිවසස්ස තතියො භාගො වුච්චති. විධාවනඤ්චෙත්ථ ඣානසමාපජ්ජනවසෙන අකලඞ්කමප්පතිසාතං ජවනචිත්තපවත්තන්ති ආහ ‘‘සමාපජ්ජතියෙවා’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

සළායතනවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.