10. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා

473. අභිප්පසන්නාති අභිසමෙච්ච පසන්නා. තෙනාහ – ‘‘අවෙච්චප්පසාදවසෙන පසන්නා’’ති. බ්‍රාහ්මණී විගතමලමච්ඡෙරතාය ‘‘තුය්හං දෙය්‍යධම්මං රුච්චනකට්ඨානෙ දෙහී’’ති ආහ. මග්ගෙනෙව හිස්සා මච්ඡරියස්ස පහීනත්තා බුද්ධපක්ඛබ්‍රාහ්මණපක්ඛවසෙන උභතොපක්ඛිකා.

කිංසූති කින්ති පුච්ඡාවචනං. ඡෙත්වා අනාදියිත්වා විනාසෙත්වා. සුඛං සෙතීති චිත්තසන්තාපාභාවෙන සුඛෙන සුපති. න සොචතීති තතො එව සොකං නාම විනාසෙති. කොධන්ති කුජ්ඣනලක්ඛණං කොධං. ඡෙත්වා සමුච්ඡින්දිත්වා. සුඛං සෙතීති කොධපරිළාහෙන අපරිඩය්හමානත්තා සුඛං සුපති. කොධවිනාසෙන විනට්ඨදොමනස්සත්තා න සොචති. විසමූලස්සාති දුක්ඛවිපාකස්ස. මධුරග්ගස්සාති අක්කොසකස්ස පච්චක්කොසනෙන, පහාරකස්ස පටිප්පහරණෙන යං සුඛං උප්පජ්ජති, තං සන්ධායෙව ‘‘මධුරග්ගො’’ති වුත්තො. ඉමස්මිඤ්හි ඨානෙ පරියොසානං ‘‘අග්ග’’න්ති වුත්තං. අරියාති බුද්ධාදයො අරියා.

පඤ්හං කථෙසීති බ්‍රාහ්මණො කිර චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො ලොකපූජිතො, න සක්කා යං වා තං වා වත්වා සන්තජ්ජෙතුං, එකං සණ්හපඤ්හං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. සො එකං පුච්ඡාගාථං අභිසඞ්ඛරිත්වා ‘‘සචෙ අසුකස්ස නාම වධං රොචෙමීති වක්ඛති, යෙ තුය්හං න රුච්චන්ති, තෙ මාරෙතුකාමොසි, ලොකවධාය උප්පන්නො කිං තුය්හං සමණභාවෙනාති නිග්ගහෙස්සාමි. සචෙ න කස්සචි වධං රොචෙමීති වක්ඛති, අථ නං ත්වං රාගාදීනම්පි වධං න ඉච්ඡසි, තස්මා සමණො හුත්වා ආහිණ්ඩසීති නිග්ගණ්හිස්සාමීති ඉමං උභතොකොටිකං පඤ්හං පුට්ඨො සමණො ගොතමො නෙව ගිලිතුං න උග්ගිලිතුං සක්ඛිස්සතී’’ති එවං චින්තෙත්වා ඉමං පය්හං පුච්ඡි. තස්ස භගවා අජ්ඣාසයානුරූපං කථෙසි. සො පඤ්හබ්‍යාකරණෙන ආරාධිතචිත්තො පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා තං පබ්බාජෙසි, සො පබ්බජ්ජාකිච්චං මත්ථකං පාපෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො’’ති.

අවභූතාති අධොභූතා. අධොභාවො සත්තානං අවඩ්ඪි අවමඞ්ගලන්ති ආහ – ‘‘අවඩ්ඪිභූතා අවමඞ්ගලභූතායෙවා’’ති. පරිභූතාති පරිභවප්පත්තා. විජ්ජමානානන්ති පාළියං අනාදරෙ සාමිවචනන්ති තදත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘විජ්ජමානෙසූ’’තිආහ. පකට්ඨං, පවඩ්ඪං වා ඤාණන්ති පඤ්ඤාණන්ති භගවතො ඤාණං විසෙසෙත්වා වුත්තං.

474. අභිජානිත්වාති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානිත්වා. වොසිතවොසානාති කතකරණීයතාය සබ්බසො පරිසොසිතනිට්ඨා. පාරමිසඞ්ඛාතන්ති පරමුක්කංසභාවතො පාරමීති සඞ්ඛාතං. තෙනාහ ‘‘සබ්බධම්මානං පාරභූත’’න්ති. බ්‍රහ්මචරියස්සාති සාසනබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතං. තෙනාහ ‘‘උප්පාදකා ජනකා’’ති. ‘‘ඉදමෙවං භවිස්සති ඉදමෙව’’න්ති තක්කනං තක්කො, සො එතස්ස අත්ථීති තක්කී. යස්මා සො තං තං වත්ථුං තථා තථා තක්කිත්වා ගණ්හති, තස්මා වුත්තං ‘‘තක්කගාහී’’ති. වීමංසනසීලො වීමංසී පච්චක්ඛභූතමත්ථං වීමංසනභූතාය පඤ්ඤාය කෙවලං වීමංසනතො. තෙනාහ ‘‘පඤ්ඤාචාරං චරාපෙත්වා එවංවාදී’’ති. යථාවුත්තතක්කීවීමංසීභාවෙන තක්කපරියාහතං වීමංසානුචරිතං සයංපටිභානං එවමෙතන්ති වත්වා.

485. අට්ඨිතපධානවතන්ති අඤ්ඤත්ථ කිස්මිඤ්චි පුග්ගලෙ අට්ඨිතපධානවතං අනඤ්ඤසාධාරණං භොතො ගොතමස්ස පධානං අහොසි. සප්පුරිසපධානවතං අහොසි සප්පුරිසපධානවතාධිගතානං එතාදිසානං අරහතං අච්ඡරියපුග්ගලානංයෙව ආවෙණිකපධානවතං අහොසි. අජානන්තොව පකාසෙතීති අයං පුච්ඡිතමත්ථං සයං පච්චක්ඛතො අජානන්තො එව කෙවලං සද්දං උප්පාදෙත්වාව පකාසෙසීති සඤ්ඤාය ආහ. අජානනභාවෙ සන්තෙති ඉමෙ අධිදෙවාති පච්චක්ඛතො ජානනෙ අසති. පණ්ඩිතෙන මනුස්සෙනාති ලොකවොහාරකුසලෙන මනුස්සෙන, ත්වං පන ලොකවොහාරෙපි අකුසලො. වචනත්ථඤ්හි අජානන්තො යං කිඤ්චි වදති. උච්චෙන සම්මතන්ති උච්චං සුපාකටං සබ්බසො තරුණදාරකෙහිපි සම්මතං. ඤාතමෙතං යදිදං අත්ථි දෙවාති. තෙනාහ ‘‘සුසුදාරකාපී’’තිආදි. දෙවාති උපපත්තිදෙවා. අධිදෙවා නාම සම්මුතිදෙවෙහි අධිකදෙවාති කත්වා, තදඤ්ඤෙ ච මනුස්සෙ අධිකභාවෙ කිමෙව වත්තබ්බං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

නිට්ඨිතා ච බ්‍රාහ්මණවග්ගවණ්ණනා.

මජ්ඣිමපණ්ණාසටීකා සමත්තා.