9. චූළසකුලුදායිසුත්තවණ්ණනා

271. පඤ්හොති ඤාතුං ඉච්ඡිතො අත්ථො, තදෙව ධම්මදෙසනාය නිමිත්තභාවතො කාරණං. උපට්ඨාතූති ඤාණස්ස ගොචරභාවං උපගච්ඡතු. යෙන කාරණෙනාති යෙන තුය්හං උපට්ඨිතෙන කාරණෙන ධම්මදෙසනා උපට්ඨහෙය්‍ය, තං පන පරිබ්බාජකස්ස අජ්ඣාසයවසෙන තථා වුත්තං. තෙනාහ ‘‘එතෙන හි…පෙ… දීපෙතී’’ති. එකඞ්ගණානීති පිධානාභාවෙන එකඞ්ගණසදිසානි. තෙනාහ ‘‘පාකටානී’’ති.

ජානන්තොති අත්තනො තථාභාවං සයං ජානන්තො. සක්කච්චං සුස්සූසතීති ‘‘තථාභූතංයෙව මං තථා අවොචා’’ති සාදරං සුස්සූසති. තස්මාති දිබ්බචක්ඛුලාභිනො අනාගතංසඤාණලාභතො. එවමාහාති ‘‘යො ඛො, උදායි, දිබ්බෙන චක්ඛුනා’’ති ආරභිත්වා ‘‘සො වා මං අපරන්තං ආරබ්භ පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යා’’ති එවං අවොච.

ඉතරන්ති අවසිට්ඨං ඉමස්මිං ඨානෙ වත්තබ්බං. වුත්තනයමෙවාති ‘‘යො හි ලාභී’’තිආදිනා වුත්තනයමෙව. අතීතෙති පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස විසයභූතෙ අත්ථෙ. අනාගතෙති අනාගතංසඤාණස්ස විසයභූතෙ අනාගතෙ අත්ථෙ.

පංසුපදෙසෙ නිබ්බත්තනතො පංසුසමොකිණ්ණසරීරතාය පංසුපිසාචකං. එකං මූලං ගහෙත්වාති දීඝසො හෙට්ඨිමන්තෙන චතුරඞ්ගුලං, උපරිමන්තෙන විදත්ථිකං රුක්ඛගච්ඡලතාදීසු යස්ස කස්සචි එකං මූලං ගහෙත්වා අඤ්ඤජාතිකානං අදිස්සමානකායො හොති. අයං කිර නෙසං ජාතිසිද්ධා ධම්මතා. තත්‍රාති තස්ස මූලවසෙන අදිස්සමානකතාය. න දිස්සති ඤාණෙන න පස්සති.

272. න ච අත්ථං දීපෙය්‍යාති අධිප්පෙතමත්ථං සා වාචා සරූපතො න ච දීපෙය්‍ය, කෙවලං වාචාමත්තමෙවාති අධිප්පායො. පටිහරිතබ්බට්ඨෙන පරසන්තානෙ නෙතබ්බට්ඨෙන පටිහාරිය-සද්දද්වාරෙන විඤ්ඤාතබ්බො භාවත්ථො, සොව පාටිහීරකො නිරුත්තිනයෙන, නත්ථි එතස්ස පාටිහීරකන්ති අප්පාටිහීරකතං, ත-සද්දෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා තථා වුත්තං, අනිය්‍යානං. තෙනාහ ‘‘නිරත්ථකං සම්පජ්ජතී’’ති. සුභකිණ්හදෙවලොකෙ ඛන්ධා විය ජොතෙතීති ඉමිනා – ‘‘දිබ්බො රූපී මනොමයො සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගී අහීනින්ද්‍රියො අත්තා’’ති ඉමමත්ථං දස්සෙති.

273. සඋපසග්ගපදස්ස අත්ථො උපසග්ගෙන විනාපි විඤ්ඤායතීති ආහ ‘‘විද්ධෙති උබ්බිද්ධෙ’’ති. සා චස්ස උබ්බිද්ධතා උපක්කිලෙසවිගමෙන සුචිභාවෙන උපට්ඨානන්ති ආහ ‘‘මෙඝවිගමෙන දූරීභූතෙ’’ති. ඉන්දනීලමණි විය දිබ්බති ජොතෙතීති දෙවො, ආකාසො. ‘‘අඩ්ඪරත්තසමයෙ’’ති වත්තබ්බෙ භුම්මත්ථෙ විහිතවචනානං අච්චන්තසංයොගාභාවා උපයොගවචනං වෙදිතබ්බං. පුණ්ණමාසියඤ්හි ගගනමජ්ඣස්ස පුරතො වා පච්ඡතො වා අන්තෙ ඨිතෙ අඩ්ඪරත්තෙ සමයො භින්නො නාම හොති, මජ්ඣෙ එව පන ඨිතො අභින්නො නාම. තෙනාහ ‘‘අභින්නෙ අඩ්ඪරත්තසමයෙ’’ති.

යෙ අනුභොන්තීති යෙ දෙවා චන්දිමසූරියානං ආභා අනුභොන්ති විනිභුඤ්ජන්ති වළඤ්ජන්ති ච තෙහි දෙවෙහි බහූ චෙව බහුතරා ච චන්දිමසූරියානං ආභා අනනුභොන්තො. තෙනාහ – ‘‘අත්තනො සරීරොභාසෙනෙව ආලොකං ඵරිත්වා විහරන්තී’’ති.

274. පුච්ඡාමූළ්හො පන ජාතො ‘‘අයං පරමො වණ්ණො’’ති ගහිතපදස්ස විධමනෙන. අචෙලකපාළින්ති ‘‘අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො’’තිආදිනයප්පවත්තං (දී. නි. 1.394) අචෙලකපටිපත්තිදීපකගන්ථං, ගන්ථසීසෙනෙව තෙන පකාසිතවාදානි වදති. සුරාමෙරයපානමනුයුත්තපුග්ගලස්ස සුරාපානතො විරති තස්ස කායං චිත්තඤ්ච තාපෙන්තී සංවත්තතීති සුරාපානවිරති (තපො, සොයෙව ගුණො. තෙනාහ ‘‘සුරාපානවිරතීති අත්ථො’’ති).

275. එකන්තං අච්චන්තමෙව සුඛං අස්සාති එකන්තසුඛං. පඤ්චසු ධම්මෙසූති ‘‘පාණාතිපාතා පටිවිරතී’’තිආදීසු පඤ්චසු සීලාචාරධම්මෙසු. න ජානිංසූති සම්මොසෙන අනුපට්ඨහන්ති තදත්ථං න බුජ්ඣන්ති. බුද්ධුප්පාදෙන කිර විහතතෙජානි මහානුභාවානි මන්තපදානි විය බාහිරකානං යොගාවචරගන්ථෙන සද්ධිං යොගාවචරපටිපදා නස්සති. උග්ගණ්හිංසූති ‘‘පඤ්ච පුබ්බභාගධම්මෙ’’තිආදිවචනමත්තං උග්ගණ්හිංසු. තතියජ්ඣානතොති කාරණොපචාරෙන ඵලං වදති, ඵලභූතතො තතියජ්ඣානතො.

276. එකන්තසුඛස්ස ලොකස්ස පටිලාභෙන පත්තියා තත්ථ නිබ්බත්ති පටිලාභසච්ඡිකිරියා. එකන්තසුඛෙ ලොකෙ අනභිනිබ්බත්තිත්වා එව ඉද්ධියා තත්ථ ගන්ත්වා තස්ස සත්තලොකස්ස භාජනලොකස්ස ච පච්චක්ඛතො දස්සනං පච්චක්ඛසච්ඡිකිරියා. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි.

277. උදඤ්චනිකොති උදඤ්චනො. විඤ්ඣුපබ්බතපස්සෙ ගාමානං අනිවිට්ඨත්තා තිංසයොජනමත්තං ඨානං අටවී නාම, තත්ථ සෙනාසනං, තස්මිං අටවිසෙනාසනෙ පධානකම්මිකානං භික්ඛූනං බහූනං තත්ථ නිවාසෙන එකං පධානඝරං අහොසි.

චූළසකුලුදායිසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.