7. කුක්කුරවතිකසුත්තවණ්ණනා

78. කොලියෙසූති බහුවචනවසෙනායං පාළි ආගතා. එවංනාමකෙ ජනපදෙති අත්ථවචනං කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘සො හී’’තිආදි. න නියමිතොති ‘‘අසුකම්හි නාම විහාරෙ’’ති න නියමෙත්වා වුත්තො. සෙනාසනෙයෙවාති ආවාසෙයෙව, න රුක්ඛමූලාදිකෙ. වෙසකිරියා ඝාසග්ගහණාදිනා සමාදාතබ්බට්ඨෙන ගොවතං, තස්මිං නියුත්තො ගොවතිකො. තෙනාහ ‘‘සමාදින්නගොවතො’’ති. යං සන්ධායාහු වෙදවෙදිනො – ‘‘ගච්ඡං භක්ඛෙති, තිට්ඨං මුත්තෙති, උපාහා උදකං ධූපෙති, තිණානි ඡින්දතී’’තිආදි. අයං අචෙලොති අචෙලකපබ්බජ්ජාවසෙන අචෙලො, පුරිමො පන ගොවතිකො කුක්කුරවතිකොති එත්ථ වුත්තනයානුසාරෙන අත්ථො වත්තබ්බො. පලිකුණ්ඨිත්වාති උභො හත්ථෙ උභො පාදෙ ච සමිඤ්ජිත්වා. ‘‘උක්කුටිකො හුත්වා’’තිපි වදන්ති. ගමනං නිප්ඵජ්ජනං ගතීති ආහ – ‘‘කා ගතීති කා නිප්ඵත්තී’’ති. නිප්ඵත්තිපරියොසානා හි විපාකධම්මප්පවත්ති. කතූපචිතකම්මවසෙන අභිසම්පරෙති එත්ථාති අභිසම්පරායො, පරලොකො. තත්ථස්ස ච නිප්ඵත්තිං පුච්ඡතීති ආහ – ‘‘අභිසම්පරායම්හි කත්ථ නිබ්බත්තී’’ති. කුක්කුරවතසමාදානන්ති කුක්කුරභාවසමාදානං, ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය අහං කුක්කුරො’’ති කුක්කුරභාවාධිට්ඨානං.

79. පරිපුණ්ණන්ති යත්තකා කුක්කුරවිකාරා, තෙහි පරිපුණ්ණං. තෙනාහ ‘‘අනූන’’න්ති. අබ්බොකිණ්ණන්ති තෙහි අවොමිස්සං. කුක්කුරාචාරන්ති කුක්කුරානං ගමනාකාරොතිආදිආචාරෙන කුක්කුරභාවාධිට්ඨානචිත්තමාහ. තථා තථා ආකප්පෙතබ්බතො ආකප්පො, පවත්තිආකාරො. සො පනෙත්ථ ගමනාදිකොති ආහ ‘‘කුක්කුරානං ගමනාකාරො’’තිආදි. ආචාරෙනාති කුක්කුරසීලාචාරෙන. වතසමාදානෙනාති කුක්කුරවතාධිට්ඨානෙන. කුක්කුරචරියාදියෙව දුක්කරතපචරණං. තෙන ගතිවිපරියෙසාකාරෙන පවත්තා ලද්ධි. අස්ස කුක්කුරවතිකස්ස අඤ්ඤා ගති නත්ථීති ඉතරගතිං පටික්ඛිපති, ඉතරාසං පන සම්භවො එව නත්ථීති. නිපජ්ජමානන්ති වතසීලාදීනං සංගොපනවසෙන සිජ්ඣමානං. යථා සකම්මකධාතුසද්දා අත්ථවිසෙසවසෙන අකම්මකා හොන්ති ‘‘විබුද්ධො පුරිසො විබුද්ධො කමලසණ්ඩො’’ති, එවං අත්ථවිසෙසවසෙන අකම්මකාපි සකම්මකා හොන්තීති දස්සෙන්තො ‘‘න පරිදෙවාමි න අනුත්ථුනාමී’’තිආදිමාහ. අනුත්ථුනසද්දො ච සකම්මකවසෙන පයුජ්ජති ‘‘පුරාණානි අනුත්ථුන’’න්තිආදීසු. අයඤ්චෙත්ථ පයොගොති ඉමිනා ගාථායඤ්ච අනුත්ථුනනරොදනං අධිප්පෙතන්ති දස්සෙති.

80. වුත්තනයෙනෙවාති ඉමිනා ගොවතන්ති ගොවතසමාදානං. ගොසීලන්ති ගවාචාරං. ගොචිත්තන්ති ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය ගොහි කාතබ්බං කරිස්සාමී’’ති උප්පන්නචිත්තන්ති ඉමමත්ථං අතිදිසති. ග්වාකප්පෙ පන වත්තබ්බං අවසිට්ඨං ‘‘කුක්කුරාකප්පෙ වුත්තසදිසමෙවා’’ති ඉමිනාව අතිදිට්ඨං, විසිට්ඨඤ්ච යථා පන තත්ථාතිආදිනා වුත්තමෙව. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං කුක්කුරවතාදීසු වුත්තනයමෙව.

81. එකච්චකම්මකිරියාවසෙනාති එකච්චස්ස අකුසලකම්මස්ස කුසලකම්මස්ස කරණප්පසඞ්ගෙන. ඉමෙසන්ති ගොවතිකකුක්කුරවතිකානං. කිරියාති ගොවතභාවනාදිවසෙන පවත්තා කිරියා. පාකටා භවිස්සතීති ‘‘ඉමස්මිං කම්මචතුක්කෙ ඉදං නාම කම්මං භජතී’’ති පාකටා භවිස්සති.

කාළකන්ති (අ. නි. ටී. 2.4.232) මලීනං, චිත්තස්ස අපභස්සරභාවකරණන්ති අත්ථො. තං පනෙත්ථ කම්මපථසම්පත්තමෙව අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘දසඅකුසලකම්මපථ’’න්ති. කණ්හන්ති කණ්හාභිජාතිහෙතුතො වා කණ්හං. තෙනාහ ‘‘කණ්හවිපාක’’න්ති. අපායූපපත්ති මනුස්සෙසු ච දොභග්ගියං කණ්හවිපාකො, යථා තමභාවො වුත්තො, එකත්තනිද්දෙසෙන පන ‘‘අපායෙ නිබ්බත්තනතො’’ති වුත්තං, නිබ්බත්තාපනතොති අත්ථො. සුක්කන්ති ඔදාතං, චිත්තස්ස පභස්සරභාවකරණන්ති අත්ථො, සුක්කාභිජාතිහෙතුතො වා සුක්කං. තෙනාහ ‘‘සුක්කවිපාක’’න්ති. සග්ගූපපත්ති මනුස්සලොකෙ සොභග්ගියඤ්ච සුක්කවිපාකො, යථා ච ජොතිභාවො වුත්තො, එකත්තනිද්දෙසෙන පන ‘‘සග්ගෙ නිබ්බත්තනතො’’ති වුත්තං, නිබ්බත්තාපනතොති අත්ථො, වොමිස්සකකම්මන්ති කාලෙන කණ්හං, කාලෙන සුක්කන්ති එවං මිස්සකවසෙන කතකම්මං. ‘‘සුඛදුක්ඛවිපාක’’න්ති වත්වා සුඛදුක්ඛානං පවත්තිආකාරං දස්සෙතුං ‘‘මිස්සකකම්මඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. කම්මස්ස කණ්හසුක්කසමඤ්ඤා කණ්හසුක්කාභිජාතිහෙතුතායාති, අපච්චයගාමිතාය තදුභයවිනිමුත්තස්ස කම්මක්ඛයකරකම්මස්ස ඉධ සුක්කපරියායොපි න ඉච්ඡිතොති ආහ – ‘‘උභය…පෙ… අසුක්කන්ති වුත්ත’’න්ති. තත්ථ උභයවිපාකස්සාති යථාධිගතස්ස විපාකස්ස. සම්පත්තිභවපරියාපන්නො හි විපාකො ඉධ ‘‘සුක්කවිපාකො’’ති අධිප්පෙතො, න අච්චන්තපරිසුද්ධො.

සදුක්ඛන්ති අත්තනා උප්පාදෙතබ්බෙන දුක්ඛෙන සදුක්ඛං, දුක්ඛසංවත්තනිකන්ති අත්ථො. ‘‘ඉමස්මිං සුත්තෙ චෙතනා ධුරං, උපාලිසුත්තෙ (ම. නි. 2.56) කම්ම’’න්ති හෙට්ඨා වුත්තම්පි අත්ථං ඉධ සාධයති විජානනත්ථං. අභිසඞ්ඛරිත්වාති ආයූහිත්වා. තං පන පච්චයසමවායසිද්ධිතො සංකඩ්ඪනං පිණ්ඩනං විය හොතීති ආහ – ‘‘සඞ්කඩ්ඪිත්වා, පිණ්ඩං කත්වාති අත්ථො’’ති, සදුක්ඛං ලොකන්ති අපායලොකමාහ. විපාකඵස්සාති ඵස්සසීසෙන තත්ථ විපාකපවත්තමාහ. භූතකම්මතොති නිබ්බත්තකම්මතො අත්තනා කතූපචිතකම්මතො. යථාභූතන්ති යාදිසං. කම්මසභාගවසෙනාති කම්මසරික්ඛකවසෙන. උපපත්ති හොතීති අපදාදිභෙදා උපපත්ති. කම්මෙන විය වුත්තාති යං කරොති, තෙන උපපජ්ජතීති එකකම්මෙනෙව ජායමානා විය වුත්තා අපදාදිභෙදා. උපපත්ති ච නාම විපාකෙන හොති විපාකෙ සම්භවන්තෙ එකංසෙන තෙ උපපත්තිවිසෙසා සම්භවන්ති. යදි එවං කස්මා ‘‘තෙන උපපජ්ජතී’’ති උපපත්තිකම්මහෙතුකා වුත්තාති ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. යෙන කම්මවිපාකෙන නිබ්බත්තොති යෙන කම්මවිපාකෙන විපච්චමානෙන අයං සත්තො නිබ්බත්තොති වුච්චති. තංකම්මවිපාකඵස්සාති තස්ස තස්ස කම්මස්ස විපාකභූතා ඵස්සා. කම්මෙන දාතබ්බං දායං තබ්බිපාකං ආදියන්තීති කම්මදායාදා, ඵස්සා. කම්මස්ස දායජ්ජතා කම්මඵලස්ස දායජ්ජං, තස්මා වුත්තං ‘‘කම්මදායජ්ජා’’ති. තෙනාහ ‘‘කම්මමෙව නෙසං දායජ්ජං සන්තක’’න්ති.

තිස්සො ච හෙට්ඨිමජ්ඣානචෙතනාති ඉදං අබ්‍යාබජ්ඣවෙදනං වෙදියනඑකන්තසුඛුප්පත්තියා හෙතුභාවසාධනං. යදි එවං යථාවුත්තා ඣානචෙතනා තාව හොතු එකන්තසුඛුප්පත්තිහෙතුභාවතො. කාමාවචරා කින්තීති කාමාවචරා පන කුසලචෙතනා තංසභාවාභාවතො කින්ති කෙන පකාරෙන අබ්‍යාබජ්ඣමනොසඞ්ඛාරො නාම ජාතොති චොදෙති, ඉතරො පන න සබ්බා කාමාවචරකුසලචෙතනා තථා ගහිතා, අථ ඛො එකච්චා ඣානචෙතනානුකූලාති දස්සෙන්තො ‘‘කසිණසජ්ජනකාලෙ කසිණාසෙවනකාලෙ ලබ්භන්තී’’ති ආහ. තත්ථ කසිණාසෙවනචෙතනා ගහෙතබ්බා, සා උපචාරජ්ඣානස්ස සාධිකා. තෙන කාමාවචරචෙතනා පඨමජ්ඣානචෙතනාය ඝටිතාති කසිණසජ්ජනචෙතනාපි කදාචි තාදිසා හොතීති ගහිතා. පරිකම්මාදිවසෙන හි පවත්තා භාවනාමයා කාමාවචරකුසලචෙතනා පඨමජ්ඣානස්ස ආසන්නතාය වුත්තා. චතුත්ථජ්ඣානචෙතනා තතියජ්ඣානචෙතනාය ඝටිතාති ඉදං එකත්තකායඑකත්තසඤ්ඤීසත්තාවාසවතාය තංසරික්ඛකා උපෙක්ඛාපි ඊදිසෙසු ඨානෙසු සුඛසරික්ඛතා, එවං සන්තසභාවතා ඤාණසහිතතා ච. කෙචි පන චතුත්ථජ්ඣානචෙතනානුගුණාති නිදස්සෙන්තා කසිණසජ්ජනකාලෙ කසිණජ්ඣානකාලෙ කසිණාසෙවනකාලෙ ලබ්භතීති තතියජ්ඣානචෙතනාය ආසන්නඝටිතතා වුත්තාති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං, වුත්තනයෙනෙව තාසං ඝටිතතා වෙදිතබ්බා. උභයමිස්සකවසෙනාති උභයෙසං කුසලාකුසලසඞ්ඛාරානං සුඛදුක්ඛානඤ්ච මිස්සකභාවවසෙන. වෙමානිකපෙතානන්ති ඉදං බාහුල්ලතො වුත්තං, ඉතරෙසම්පි විනිපාතිකානං කාලෙන දුක්ඛං හොතියෙව.

තස්ස පහානායාති තස්ස යථාවුත්තස්ස කම්මස්ස අනුප්පත්තිධම්මතාපාදනාය. යා චෙතනාති යා අපචයගාමිනිචෙතනා. කම්මං පත්වාති සුඛකම්මන්ති වුච්චමානෙ මග්ගචෙතනාය අඤ්ඤො පණ්ඩරතරො ධම්මො නාම නත්ථි අච්චන්තපාරිසුද්ධිභාවතො. අකණ්හා අසුක්කාති ආගතාති එත්ථ සුක්කභාවපටික්ඛෙපකාරණං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. තෙනාහ ‘‘ඉදං පන කම්මචතුක්කං පත්වා’’තිආදි.

82. අනිය්‍යානිකපක්ඛෙති අචෙළකපබ්බජ්ජාය කුක්කුරවතෙ ච. යොගෙති ඤායධම්මපටිපත්තියන්ති අත්ථො. යොනෙනාති යො තිත්ථියපරිවාසො තෙන භගවතා පඤ්ඤත්තො. යං තිත්ථියපරිවාසං සමාදියිත්වාති අයමෙත්ථ යොජනා. ඝංසිත්වා සුවණ්ණං විය නිඝංසොප්පලෙ. කොට්ටෙත්වා හත්ථෙන විය කුලාලභාජනං.

වූපකට්ඨොති විවිත්තො එකීභූතො. පෙසිතත්තොති නිබ්බානං පති පෙසිතත්තො. කාමං තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං…පෙ… විහාසීති ඉමිනාව අරහත්තනිකූටෙන දෙසනා නිට්ඨාපිතා හොති, ආයස්මතො පන සෙනියස්ස පටිපත්තිකිත්තනපරමෙතං උජුකං ආපන්නඅරහත්තභාවදීපනං, යදිදං ‘‘අඤ්ඤතරො ඛො පනා’’තිආදිවචනන්ති ආහ ‘‘අරහත්තනිකූටෙනෙවා’’ති. අරහත්තාධිගමොයෙව තස්ස තෙසං අබ්භන්තරතා. සෙසං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

කුක්කුරවතිකසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.