1. නන්දියාවට්ටනයවණ්ණනා

‘‘සබ්බධම්මමූලපරියාය’’න්තිආදීසු සබ්බධම්මමූලග්ගහණෙන මඤ්ඤනාගහණෙන ච තණ්හාමානදිට්ඨියො ගහිතා. මඤ්ඤනානම්පි හි මඤ්ඤනා කාරණන්ති දස්සිතොයමත්ථො. ‘‘අස්සුතවා’’තිආදිනා අවිජ්ජාමානදිට්ඨියො ගහිතා, සබ්බෙපි වා සංකිලෙසධම්මා, තථා සඤ්ඤාඅපරිඤ්ඤාතග්ගහණෙන. ‘‘ඛීණාසවො පරික්ඛීණභවසඤ්ඤොජනො’’ති එත්ථ පන ආසවා සඤ්ඤොජනානි ච සරූපතො ගහිතානි, තථා නන්දිග්ගහණෙන තණ්හාගහණෙන ච තණ්හා, එවම්පෙත්ථ සරූපතො පරියායතො ච තණ්හා අවිජ්ජා තප්පක්ඛියධම්මා ච ගහිතා. තත්ථ තණ්හාය විසෙසතො රූපධම්මා අධිට්ඨානං, අවිජ්ජාය අරූපධම්මා, තෙ පන සබ්බධම්මග්ගහණෙන පථවීආදිග්ගහණෙන ච දස්සිතා එව. තාසං සමථො විපස්සනා ච පටිපක්ඛො, තෙසමෙත්ථ ගහෙතබ්බාකාරො හෙට්ඨා දස්සිතො එව. සමථස්ස චෙතොවිමුත්ති ඵලං, විපස්සනාය පඤ්ඤාවිමුත්ති. තථා හි තා ‘‘රාගවිරාගා’’තිආදිනා විසෙසෙත්වා වුච්චන්ති, ඉමාසමෙත්ථ ගහණං සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තවීතරාගාදිවචනෙහි වෙදිතබ්බං. තත්ථ තණ්හාවිජ්ජා සමුදයසච්චං, තප්පක්ඛියධම්මා පන තග්ගහණෙනෙව ගහිතාති වෙදිතබ්බා. තෙසං අධිට්ඨානභූතා වුත්තප්පභෙදා රූපාරූපධම්මා දුක්ඛසච්චං, තෙසං අප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා පටිපදා මග්ගසච්චං. තණ්හාගහණෙන චෙත්ථ මායා-සාඨෙය්‍ය-මානාතිමාන-මදප්පමාද-පාපිච්ඡතා-පාපමිත්තතා-අහිරිකානොත්තප්පාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො, අවිජ්ජාගහණෙන විපරීතමනසිකාර-කොධූපනාහ-මක්ඛ-පළාස-ඉස්සා-මච්ඡරිය- සාරම්භදොවචස්සතා-භවදිට්ඨි-විභවදිට්ඨිආදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො, වුත්තවිපරියායෙන අමායාඅසාඨෙය්‍යාදිඅවිපරීතමනසිකාරාදිවසෙන, තථා සමථපක්ඛියානං සද්ධින්ද්‍රියාදීනං විපස්සනාපක්ඛියානං අනිච්චසඤ්ඤාදීනඤ්ච වසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති. අයං නන්දියාවට්ටස්ස න යස්ස භූමි.