6. කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

සඤ්ඤාචිකාය පනාති එත්ථ සන්ති අත්තවාචකො තතියත්ථෙ නිපාතො, යාචිකාති භාවසාධනො, තෙසඤ්ච මජ්ඣෙපදලොපසමාසො. පනාති නිපාතමත්තමෙව. තෙනාහ ‘‘සයං පවත්තිතයාචනා වුච්චතී’’ති. යා හි අත්තනා පවත්තිතා, සා අත්තනො නාම හොතීති ආහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. නනු න සක්කා යාචනායෙව කුටිං කාතුන්ති අනුයොගං සන්ධාය තස්සාධිප්පායත්ථං දස්සෙතුං ‘‘සයං යාචිතකෙහී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සයං යාචිතකෙහීති ‘‘වාසිං දෙථ, ඵරසුං දෙථා’’තිආදිනා (පාරා. 342) සයං යාචිතකෙහි. උපකරණෙහීති වාසියාදීහි. පරෙන භණ්ඩසාමිකෙන ‘‘මම ඉද’’න්ති අපරිච්චාගාරක්ඛණගොපනවසෙන පරිග්ගහිතං පරපරිග්ගහිතකං, පරසන්තකන්ති වුත්තං හොති. මූලච්ඡෙදවසෙනාති මූලස්ස ඡින්දනවසෙන, පරසන්තකභාවතො මොචෙත්වා අත්තනො සන්තකං කත්වාති වුත්තං හොති. එවඤ්හි අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතට්ඨානතො යාචන්තස්ස අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තියා දුක්කටං. තාවකාලිකං පන වට්ටතීති තාවකාලිකං කත්වා යාචිතුං වට්ටති. සකකම්මං න යාචිතබ්බාති පාණාතිපාතසික්ඛාපදරක්ඛණත්ථං වුත්තං. ‘‘හත්ථකම්මං දෙථා’’ති අනියමෙත්වාපි න යාචිතබ්බා. එවං යාචිතා හි තෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති භික්ඛුං උය්‍යොජෙත්වා මිගෙපි මාරෙත්වා ආහරෙය්‍යුං. නියමෙත්වා පන ‘‘විහාරෙ කිඤ්චි කත්තබ්බං අත්ථි, තත්ථ හත්ථකම්මං දෙථා’’ති යාචිතබ්බා. ‘‘කුටි නාම උල්ලිත්තා වා හොති, අවලිත්තා වා උල්ලිත්තාවලිත්තා වා’’ති (පාරා. 345) පදභාජනෙ වුත්තත්තා ‘‘කුටින්ති උල්ලිත්තාදීසු අඤ්ඤතර’’න්ති වුත්තං. තත්ථ උද්ධං මුඛං ලිත්තා උල්ලිත්තා. අන්තො ලිම්පන්තා හි එවං ලිම්පන්ති. අධො මුඛං ලිත්තා අවලිත්තා. බහි ලිම්පන්තා හි එවං ලිම්පන්ති. තෙනාහ ‘‘තත්ථ උල්ලිත්තා නාමා’’තිආදි. පිට්ඨසඞ්ඝාටොති ද්වාරබාහා. ‘‘සුධාය වා මත්තිකාය වා’’ති එතෙන ඨපෙත්වා ඉමෙ ද්වෙ ලෙපෙ අවසෙසො භස්මාගොමයාදිභෙදො අලෙපොති දස්සෙති.

යස්මා පන සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කරොන්තෙනාපි ඉධ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං, තස්මා ‘‘සයං වා කරොන්තෙන ආණත්තියා වා කාරාපෙන්තෙනා’’ති වුත්තං. එත්ථ ච ‘‘සයං වා කරොන්තෙනා’’ති ඉමිනා සාමත්ථියතො ලබ්භමානමත්ථමාහ, න තු පදත්ථතො. ‘‘ආණත්තියා වා කාරාපෙන්තෙනා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.348-349) පන පදත්ථතො. එවඤ්ච කත්වා යදි පන ‘‘කරොන්තෙන වා කාරාපෙන්තෙන වා’’ති වදෙය්‍ය, බ්‍යඤ්ජනං විලොමිතං භවෙය්‍ය. න හි කාරාපෙන්තො කරොන්තො නාම හොතීති එදිසී චොදනා අනවකාසාති දට්ඨබ්බං. නත්ථි සාමී පති එතිස්සාති අසාමිකා, තං අසාමිකං, අනිස්සරන්ති අත්ථො. අනිස්සරතා චෙත්ථ කාරාපනෙනාති ආහ ‘‘කාරෙතා දායකෙන විරහිත’’න්ති. උද්දෙසොති උද්දිසිතබ්බො.

තත්‍රාති සාමිස්මිං භුම්මවචනන්ති ආහ ‘‘තස්සා කුටියා’’ති. දීඝසොති නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘දීඝතො’’ති. බහිකුට්ටෙති කුට්ටස්ස බහි, ථුසෙන මිස්සකො පිණ්ඩො ථුසපිණ්ඩො, තස්ස පරියන්තො ථුසපිණ්ඩපරියන්තො, තෙන, ථුසමිස්සකමත්තිකාපිණ්ඩපරියන්තෙනාති වුත්තං හොති. ථුසපිණ්ඩස්සූපරි සෙතකම්මං පන අබ්බොහාරිකං. අබ්භන්තරෙ භවො අබ්භන්තරිමො, තෙන. යත්ථාති යස්සං කුටියං. පමාණයුත්තොති පකතිවිදත්ථියා නවවිදත්ථිපමාණො. ‘‘තිරියං සත්තන්තරා’’ති (පාරා. 348) උක්කංසතො පමාණස්ස වුත්තත්තා ‘‘හෙට්ඨිමකොටියා චතුහත්ථවිත්ථාරා න හොතී’’ති වුත්තං.

සොධෙත්වාති සමතලසීමමණ්ඩලසදිසං කත්වා. පදභාජනෙ වුත්තනයෙන සඞ්ඝං තික්ඛත්තුං යාචිත්වාති ‘‘සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘අහං, භන්තෙ, සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කත්තුකාමො අසාමිකං අත්තුද්දෙසං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං කුටිවත්ථුඔලොකනං යාචාමී’’’ති (පාරා. 349) පදභාජනෙ වුත්තනයෙන තික්ඛත්තුං යාචිත්වා. සඞ්ඝෙන වා සම්මතාති පදභාජනියං (පාරා. 350) වුත්තෙන ඤත්තිදුතියකම්මෙන, අපලොකනකම්මවසෙන වා සඞ්ඝෙන සම්මතා. වත්ථූති කුටිවත්ථු. අනාරම්භන්ති අනුපද්දවං. පරිතො කමති ගච්ඡති එත්ථාති පරික්කමනං, තෙන සහ වත්තතීති සපරික්කමනං, සඋපචාරන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තෙහි භික්ඛූහී’’තිආදි.

කිපිල්ලිකාදීනන්ති එත්ථ කිපිල්ලිකා (පාරා. අට්ඨ. 2.353) නාම රත්තකාළපිඞ්ගලාදිභෙදා යා කාචි, තා ආදි යෙසං තානි කිපිල්ලිකාදීනි, තෙසං. ආදිසද්දෙන උපචිකාදීනං සඞ්ගහණං. ආසයොති නිබද්ධවසනට්ඨානං, සො ආදි යෙසං තෙ ආසයාදයො, තෙහි. ආදිසද්දෙන චෙත්ථ නිස්සිතස්ස ගහණං. සොළසහි උපද්දවෙහීති ‘‘කිපිල්ලිකානං වා ආසයො හොති, උපචිකානං වා උන්දූරානං වා අහීනං වා විච්ඡිකානං වා සතපදීනං වා හත්ථීනං වා අස්සානං වා සීහානං වා බ්‍යග්ඝානං වා දීපීනං වා අච්ඡානං වා තරච්ඡානං වා යෙසං කෙසඤ්චි තිරච්ඡානගතානං පාණානං වා ආසයො හොති, පුබ්බණ්ණනිස්සිතං වා හොති, අපරණ්ණඅබ්භාඝාතආඝාතනසුසානඋය්‍යානරාජවත්ථුහත්ථිසාලාඅස්සසාලාබන්ධනාගාරපානාගාරසූනරච්ඡාචච්චරසභාසංසරණනිස්සිතං වා හොතී’’ති (පාරා. 353) එවං වුත්තෙහි සොළසහි උපද්දවෙහි. තත්ථ ච අබ්භාඝාතං (පාරා. අට්ඨ. 2.353) නාම කාරණාඝරං. ආඝාතනං නාම ධම්මගන්ධිකා. සුසානන්ති මහාසුසානං. සංසරණං නාම අනිබ්බිජ්ඣගමනීයො ගතපච්චාගතමග්ගො.

ආවිජ්ඣිතුං සක්කුණෙය්‍යතායාති ඡින්නතටාදීනමභාවතො අනුපරියායිතුං සක්කුණෙය්‍යතාය. තෙන භික්ඛුනාති කුටිකාරකෙන භික්ඛුනා. යාචිතෙහීති ‘‘එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘අහං, භන්තෙ, සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කත්තුකාමො අසාමිකං අත්තුද්දෙසං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං කුටිවත්ථුදෙසනං යාචාමී’’’ති (පාරා. 351) තික්ඛත්තුං යාචිතෙහි. ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙනාති –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කත්තුකාමො අසාමිකං අත්තුද්දෙසං, සො සඞ්ඝං කුටිවත්ථුදෙසනං යාචති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො කුටිවත්ථුං දෙසෙය්‍ය. එසා ඤත්ති. සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කත්තුකාමො අසාමිකං අත්තුද්දෙසං, සො සඞ්ඝං කුටිවත්ථුදෙසනං යාචති. සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො කුටිවත්ථුං දෙසෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො කුටිවත්ථුස්ස දෙසනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. දෙසිතං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො කුටිවත්ථු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –

එවං පදභාජනෙ වුත්තෙන ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන. ආළවිකා නාම ආළවිරට්ඨෙ ජාතා දාරකා, තෙ පබ්බජිතකාලෙපි ‘‘ආළවිකා’’ත්වෙව පඤ්ඤායිංසු. තෙ සන්ධාය වුත්තං ආළවිකෙ භික්ඛූ’’ති. ලෙපෙ ඝටිතෙති (පාරා. අට්ඨ. 2.353) අන්තොලෙපෙ වා අන්තොලෙපෙන සද්ධිං භිත්තිඤ්ච ඡදනඤ්ච එකාබද්ධං කත්වා ඝටිතෙ, බහිලෙපෙ වා බහිලෙපෙන සද්ධිං ඝටිතෙ. ද්වෙ ච දුක්කටානි සාරම්භඅපරික්කමනවසෙන. උභයවිපන්නාති උභයෙහි දෙසනාපමාණෙහි විපන්නා විරහිතා උභයවිපන්නා, අදෙසිතවත්ථුකා පමාණාතික්කන්තාති අත්ථො. තස්මින්ති ද්වාරබන්ධෙ වා වාතපානෙ වා. ලෙපො න ඝටියතීති පුබ්බෙ දින්නලෙපො ද්වාරබන්ධෙන වා වාතපානෙන වා සද්ධිං න ඝටියති, එකාබද්ධං හුත්වා න තිට්ඨතීති වුත්තං හොති. තන්ති ද්වාරබන්ධං වා වාතපානං වා පරාමසති. පඨමමෙවාති ලෙපකිච්චස්ස නිට්ඨිතත්තා ද්වාරබන්ධවාතපානානං ඨපනතො පුබ්බෙයෙව, ලෙපස්ස නිට්ඨිතක්ඛණෙයෙවාති අධිප්පායො. ‘‘භික්ඛු කුටිං කරොති දෙසිතවත්ථුකං පමාණිකං සාරම්භං සපරික්කමනං, ආපත්ති දුක්කටස්ස. භික්ඛු කුටිං කරොති දෙසිතවත්ථුකං පමාණිකං අනාරම්භං අපරික්කමනං, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 355) පදභාජනියං වුත්තත්තා ‘‘කෙවලං සාරම්භායා’’තිආදි වුත්තං. විප්පකතන්ති අනිට්ඨිතං. අඤ්ඤස්ස දදතො චාති අඤ්ඤස්ස පුග්ගලස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා දදතො ච. ගුහා නාම ඉට්ඨකගුහා වා සිලාගුහා වා දාරුගුහා වා භූමිගුහා වා. තිණකුටි නාම සත්තභූමිකොපි පාසාදො තිණච්ඡදනො ‘‘තිණකුටිකා’’ති වුච්චති. අඤ්ඤස්සාති ආචරියස්ස වා උපජ්ඣායස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා. වාසාගාරං ඨපෙත්වාති (පාරා. අට්ඨ. 2.364) අත්තනො වසනත්ථාය වාසාගාරං ඨපෙත්වා. උපොසථාගාරාදීසූති එත්ථ ආදිසද්දෙන ජන්තාඝරභොජනසාලාඅග්ගිසාලානං ගහණං. හෙට්ඨිමපමාණසම්භවොති චතුහත්ථවිත්ථිණ්ණතා. අදෙසාපෙත්වා කරොතොති වත්ථුං අදෙසාපෙත්වා පමාණාතික්කන්තං, පමාණයුත්තං වා කරොතො. එත්ථ ච වත්ථුනො අදෙසාපනං අකිරියා. කුටිකරණං කිරියා.

කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.