13. කුලදූසකසික්ඛාපදවණ්ණනා

නගරස්සාපි ගාමවිසෙසත්තා ඉධ ගාමග්ගහණෙනෙව නගරම්පි ගහිතන්ති ආහ ‘‘නගරම්පි ගාමෙ අන්තොගධමෙවා’’ති, වා-සද්දෙන වා අනුත්තවිකප්පත්ථෙන ගහණන්ති එවං වුත්තං. එත්ථ ච අපාකාරපරික්ඛෙපො සාපණො නිගමො, සපාකාරාපණං නගරං, තංතංවිපරීතො ගාමොති ඉමෙසං තිණ්ණං විසෙසො දට්ඨබ්බො. කුලානි දූසෙතීති ඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දවසෙන චත්තාරි කුලානි විකාරං ආපාදෙති. දූසෙන්තො ච න අසුචිකද්දමාදීහි දූසෙති, අථ ඛො අත්තනො දුප්පටිපත්තියා තෙසං පසාදං විනාසෙති. තෙනාහ ‘‘පුප්ඵදානාදීහී’’තිආදි. තත්ථ හරිත්වා වා හරාපෙත්වා වා පක්කොසිත්වා වා පක්කොසාපෙත්වා වා සයං වා උපගතානං (පාරා. අට්ඨ. 2.436-437) යස්ස කස්සචි අත්තනො සන්තකස්ස පුප්ඵස්ස කුලසඞ්ගහත්ථාය දානං පුප්ඵදානං, තං ආදි යෙසං තෙ පුප්ඵදානාදයො, තෙහි පුප්ඵදානාදීහි. ආදිසද්දෙන (පාරා. 437) ඵලදානචුණ්ණමත්තිකාදන්තකට්ඨවෙළුවෙජ්ජිකාජඞ්ඝපෙසනිකානං ගහණං. සද්ධං විනාසෙන්තොති තථා අකරොන්තෙසු අඤ්ඤෙසු පෙසලෙසු භික්ඛූසු අප්පසාදං අදස්සනං ගමෙන්තො. පුප්ඵදානාදීහි ච තෙහි කතසඞ්ගහෙහි අඤ්ඤෙ පෙසලෙ තථා අකරොන්තෙ තෙ මනුස්සා ඉස්සන්ති න අල්ලීයන්තීති සො තෙසං පසාදං විනාසෙති නාමාති දට්ඨබ්බං. පාපකා සමාචාරාති බුද්ධප්පටිකුට්ඨත්තා ලාමකා සමාචාරා. තෙ පන යස්මා කුලසඞ්ගහත්ථං මාලාවච්ඡරොපනාදයො ඉධ අධිප්පෙතා, තස්මා ‘‘මාලාවච්ඡරොපනාදයො’’ති වුත්තං. ආරාමාදීනමත්ථාය පන කප්පියවොහාරාදීහි රොපාපනාදිකං වට්ටති. තත්ථ මාලාවච්ඡන්ති තරුණපුප්ඵරුක්ඛං. තරුණකා හි පුප්ඵරුක්ඛාපි පුප්ඵගච්ඡාපි ‘‘මාලාවච්ඡා’’ත්වෙව වුච්චන්ති, තස්ස රොපනං මාලාවච්ඡරොපනං, තං ආදි යෙසං තෙ මාලාවච්ඡරොපනාදයො. ආදිසද්දෙන චෙත්ථ රොපාපනසිඤ්චනසිඤ්චාපනඔචිනනඔචිනාපනගන්ථනගන්ථාපනානං ගහණං.

මාතිකායං දිස්සන්තීති යෙ පච්චක්ඛතො පස්සන්ති, තෙහි දිස්සන්ති. සුය්‍යන්තීති යෙ පරතො සුණන්ති, තෙහි සොතද්වාරෙන සුත්වා උපධාරීයන්ති. දුට්ඨානීති දූසිතානි. අලං තෙ ඉධ වාසෙනාති තව ඉධ වාසෙන අලං, මා ඉධ තව වාසො හොතූති අත්ථො. වාරණත්ථො හි ඉධ අලං-සද්දො. පබ්බාජනීයකම්මකතොති චොදෙත්වා සාරෙත්වා ආපත්තිං ආරොපෙත්වා ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉමෙ අස්සජිපුනබ්බසුකා’’තිආදිනා (පාරා. 434) පදභාජනෙ වුත්තාය ඤත්තිචතුත්ථකම්මවාචාය කතපබ්බාජනීයකම්මො. යස්මිඤ්ච විහාරෙ වසතීති ගාමතො බහිවිහාරමාහ. නෙව තස්මිං ගාමෙ…පෙ… චරිතුං ලභතීති සචෙපි ගාමො වා නිගමො වා ද්වාදසයොජනපරමො හොති, තියොජනපරමො ච විහාරො හොති, නෙව තස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා පිණ්ඩාය චරිතුං ලභති, න විහාරෙ වසිතුං. තස්මිං විහාරෙ වසන්තෙන සාමන්තගාමෙපි පිණ්ඩාය න චරිතබ්බං, සාමන්තවිහාරෙපි වසන්තෙන තස්මිං ගාමෙ පිණ්ඩාය න චරිතබ්බං. සාමන්තවිහාරෙ වසන්තෙන පන සාමන්තගාමෙ චරිතුං වට්ටති. ආපජ්ජිතබ්බා ආපත්තියොති කුලසඞ්ගහත්ථං අත්තනො සන්තකදානෙ දුක්කටං, ඉස්සරවතාය සඞ්ඝසන්තකදානෙ ථුල්ලච්චයං, පසය්හ දානෙ පාරාජිකන්ති ඉමා ආපත්තියො. මාතිකායං ‘‘පක්කමතා යස්මා’’ති පබ්බාජනීයකම්මකතස්ස වත්තවසෙන වුත්තං. ආදිම්හි පන පබ්බාජනීයකම්මවසෙන දට්ඨබ්බං. අස්සජිපුනබ්බසුකෙති අස්සජිඤ්චෙව පුනබ්බසුකඤ්ච.

කුලදූසකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සඞ්ඝාදිසෙසනිගමනවණ්ණනා

පඨමාපත්තිකාති අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථොති ආහ ‘‘පඨමං ආපත්ති එතෙසන්ති පඨමාපත්තිකා’’ති. වීතික්කමනක්ඛණෙයෙවාති වත්ථුවීතික්කමනක්ඛණෙයෙව. එව-කාරෙන සමනුභාසනකම්මක්ඛණං පටික්ඛිපති. අහස්ස යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවතීහං. තෙනාහ ‘‘යත්තකානි අහානී’’ති. අහානීති ච දිවසානීති අත්ථො.

වත්ථුවසෙන වාති අසුචිමොචනාදිවීතික්කමමත්තවසෙන වා. ඉදන්ති ඉදං වීතික්කමං. නාමමත්තවසෙන වා අයං ඉත්ථන්නාමා ආපත්තීති ‘‘අයං සඞ්ඝාදිසෙසො නාම ආපත්තී’’ති එවං විනා වත්ථුං නාමවසෙන වා. මත්තසද්දෙන චෙත්ථ වත්ථුං පටික්ඛිපති. පොත්ථකෙසු පන කත්ථචි ‘‘නාමගොත්තවසෙන වා’’ති ලිඛන්ති, තං න සුන්දරං ‘‘අයං ඉත්ථන්නාමා ආපත්තී’’ති වුත්තත්තා. ඉදානි නං කස්සචි න ආරොචෙස්සාමීති සම්බන්ධො. ධුරං නික්ඛිපිත්වාති ආරොචනෙ උස්සාහං ඨපෙත්වා. න කෙවලං වත්ථුනාමවසෙනෙව ආපත්තිසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙන්තස්සෙව, අථ ඛො යොපි එවං අජානන්තො කෙවලං ‘‘ආපත්තිං ඡාදෙමී’’ති ආපත්තිසඤ්ඤාය ඡාදෙති, තස්සපි ඡන්නා හොතීති වෙදිතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ අනාපත්තිසඤ්ඤී වා හොති, අඤ්ඤාපත්තික්ඛන්ධසඤ්ඤී වා වෙමතිකො වා හුත්වා ‘‘න දානි නං කස්සචි ආරොචෙස්සාමී’’ති එවං ඡාදෙතුකාමොව ධුරං නික්ඛිපිත්වා අරුණං උට්ඨාපෙති, අච්ඡන්නාව හොතීති ආනෙත්වා යොජෙතබ්බං. අනාපත්ති පන ආපත්තිසඤ්ඤායපි අනාපත්තිසඤ්ඤායපි ඡාදෙන්තෙන අච්ඡාදිතාව හොති. ලහුකං වා ‘‘ගරුකා’’ති ගරුකං වා ‘‘ලහුකා’’ති ඡාදෙති, අලජ්ජිපක්ඛෙ තිට්ඨති, ආපත්ති පන අච්ඡන්නා හොති. ගරුකං ‘‘ලහුකා’’ති මඤ්ඤමානො දෙසෙති, නෙව දෙසිතා හොති නච්ඡන්නා.

පකතො සභාවභූතො අත්තා අස්සාති පකතත්තො, න කම්මෙහි විකතත්තොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අනුක්ඛිත්තො සමානසංවාසකො’’ති. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘න දානි නං කස්සචි ආරොචෙස්සාමී’’තිආදිනා වුත්තනෙව නයෙන. අථ ‘‘මය්හං සඞ්ඝෙන කම්මං කත’’න්ති (චූළව. අට්ඨ. 102) අපකතත්තසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නාව හොති. අපකතත්තෙන පන පකතත්තසඤ්ඤිනා වා පකතත්තෙන අපකතත්තසඤ්ඤිනා වා ඡාදිතාපි අච්ඡන්නාව හොති. වුත්තම්පි චෙතං –

‘‘ආපජ්ජති ගරුකං සාවසෙසං;

ඡාදෙති අනාදරියං පටිච්ච;

න භික්ඛුනී නො ච ඵුසෙය්‍ය වජ්ජං;

පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481);

අයඤ්හි පඤ්හො උක්ඛිත්තකෙන කථිතො.

දසසු අන්තරායෙසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. සචෙ පන යො භීරුකජාතිකතාය අන්ධකාරෙ අමනුස්සචණ්ඩමිගභයෙන අන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නාව හොති. යස්සපි පබ්බතවිහාරෙ වසන්තස්ස කන්දරං වා නදිං වා අතික්කමිත්වා ආරොචෙතබ්බං හොති, අන්තරාමග්ගෙ ච චණ්ඩවාළඅමනුස්සාදිභයං අත්ථි, මග්ගෙ අජගරා නිපජ්ජන්ති, නදී පූරා හොති, එතස්මිං සතියෙව අන්තරායෙ අන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නාව හොති. අන්තරායිකස්ස පන අන්තරායිකසඤ්ඤාය වා අනන්තරායිකසඤ්ඤාය වා ඡාදයතො අච්ඡන්නාව.

භික්ඛුනොති සභාගස්ස භික්ඛුනො. සචස්ස මුඛෙ අප්පමත්තකො ගණ්ඩො වා හොති, හනුකවාතො වා විජ්ඣති, දන්තො වා රුජ්ජති, භික්ඛා වා මන්දා ලද්ධා හොති, තාවතකෙන පන නෙව වත්තුං න සක්කොති, න ගන්තුං. අපිච ඛො ‘‘න සක්කොමී’’ති සඤ්ඤී හොති, අයං පහු හුත්වා අප්පහුසඤ්ඤී නාම. ඉමිනා ඡාදිතාපි අච්ඡාදිතා. අප්පහුනා පන වත්තුං වා ගන්තුං වා අසමත්ථෙන පහුසඤ්ඤිනා වා අප්පහුසඤ්ඤිනා වා ඡාදිතාපි අච්ඡාදිතාව.

ඉදං උත්තානමෙවාති ඉදං අඞ්ගද්වයං උත්තානත්ථමෙව. සචෙ පන ‘‘ඡාදෙස්සාමී’’ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පුරෙභත්තෙ වා පච්ඡාභත්තෙ වා පඨමයාමාදීසු වා ලජ්ජිධම්මං ඔක්කමති, අන්තොඅරුණෙයෙව ආරොචෙති, අයං ඡාදෙතුකාමො න ඡාදෙති නාම.

යස්ස පන අභික්ඛුකෙ ඨානෙ වසන්තස්ස ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා සභාගස්ස භික්ඛුනො ආගමනං ආගමෙන්තස්ස වා, සභාගස්ස සන්තිකං වා ගච්ඡන්තස්ස අඩ්ඪමාසොපි මාසොපි අතික්කමති, අයං නච්ඡාදෙතුකාමො ඡාදෙති නාම. අයම්පි අච්ඡන්නාව හොති.

යො පන ආපන්නමත්තොව අග්ගිං අක්කන්තපුරිසො විය සහසා අපක්කමිත්වා සභාගට්ඨානං ගන්ත්වා ආවි කරොති, අයං නච්ඡාදෙතුකාමොව න ඡාදෙති නාම. සභාගමත්තමෙව පමාණන්ති අවෙරිසභාගමත්තමෙව පමාණං. අවෙරිසභාගස්ස හි සන්තිකෙ ආරොචෙතබ්බං. යො පන විසභාගො හොති සුත්වා පකාසෙතුකාමො, එවරූපස්ස උපජ්ඣායස්සපි සන්තිකෙ න ආරොචෙතබ්බා. තත්ථ පුරෙභත්තං ආපත්තිං ආපන්නො හොතු, පච්ඡාභත්තං වා දිවා වා රත්තිං වා, යාව අරුණං න උග්ගච්ඡති, තාව ආරොචෙතබ්බං. උද්ධස්තෙ අරුණෙ පටිච්ඡන්නා හොති, පටිච්ඡාදනපච්චයා ච දුක්කටං ආපජ්ජති. සඞ්ඛෙපතොති සමාසතො. විත්ථාරතො පන සමන්තපාසාදිකායං වුත්තොති අධිප්පායො.

අකාමා පරිවත්ථබ්බන්ති අප්පටිකම්මකතාය ආපත්තියා සග්ගමොක්ඛාවරණභාවතො අනිච්ඡන්තෙනාපි පරිවසිතබ්බන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘න කාමෙනා’’තිආදි. පරිවාසං සමාදායාති පරිවාසවත්තං සඞ්ඝමජ්ඣෙ සමාදියිත්වා. යදිපි චතුබ්බිධො පරිවාසො අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසො, පටිච්ඡන්නපරිවාසො, සුද්ධන්තපරිවාසො, සමොධානපරිවාසොති, තථාපි අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසො ඉධ න අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘තත්ථ පටිච්ඡන්න…පෙ… තිවිධො පරිවාසො’’ති. තත්ථාති තස්මිං වාක්‍යෙ. පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා සති දාතබ්බො පරිවාසො පටිච්ඡන්නවිසයතාය පටිච්ඡන්නපරිවාසො. සුද්ධන්තතො පට්ඨාය දාතබ්බො පරිවාසො සුද්ධන්තපරිවාසො. සමොදහිත්වා දාතබ්බො පරිවාසො සමොධානපරිවාසො.

ඉදානි තෙ තිවිධෙයෙව පරිවාසෙ සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. හීති යස්මා. එකාහං පටිච්ඡන්නා එකාහප්පටිච්ඡන්නා. වුත්තනයෙනාති ‘‘ආපත්ති ච හොතී’’තිආදිනා වුත්තෙන නයෙන. එකාහප්පටිච්ඡන්නන්ති එත්ථ ඉතිසද්දො ‘‘ඉති වා, ඉති එවරූපා විසූකදස්සනා පටිවිරතො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.13, 197) විය ආදිඅත්ථො. තෙන ‘‘සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිසට්ඨියා එකාහප්පටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං යාචාමී’’ති ඉමං පාළිසෙසං (චූළව. 102) සඞ්ගණ්හාති. එවං පරිවාසං යාචාපෙත්වාති එවං යාවතතියං යාචාපෙත්වා. ඛන්ධකෙ ආගතනයෙනාති සමුච්චයක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 97 ආදයො) ආගතනයෙන. තතොති පක්ඛතො පට්ඨාය. අතිරෙකපක්ඛප්පටිච්ඡන්නන්ති පක්ඛස්ස අතිරෙකො අතිරෙකපක්ඛො, තං පටිච්ඡන්නන්ති අත්ථො. තතොති තිංසතිමදිවසතො පට්ඨාය. මාසප්පටිච්ඡන්නන්ති සත්තානං ආයුං මිනන්තො විය සියති අන්තං කරොතීති මාසො, තිංසරත්තින්දිවො, තං පටිච්ඡන්නන්ති අත්ථො. සංවච්ඡරෙ පුණ්ණෙති තං තං සත්තං, ධම්මප්පවත්තිඤ්ච සඞ්ගම්ම වදන්තො විය සරති පවත්තතීති සංවච්ඡරො, ද්වාදස මාසා, තස්මිං පරිපුණ්ණෙ.

වත්ථුකිත්තනවසෙන වාති නාමෙන සහ වත්ථුකිත්තනවසෙන වාති අත්ථො. තෙනෙව හි උපරි ‘‘නාමමත්තවසෙන වා’’ති මත්තග්ගහණං කතන්ති දට්ඨබ්බං. නාමමත්තවසෙනාති වත්ථුකිත්තනං විනා කෙවලං නාමස්සෙව වසෙන. තස්මාති යස්මා දුවිධෙ නාමෙ ‘‘ආපත්තී’’ති සබ්බසාධාරණං නාමං, තස්මා. සුක්කවිස්සට්ඨීති සුක්කවිස්සට්ඨි නාමායං. ඉතිසද්දො හෙත්ථ වචනීයත්ථං නිදස්සෙති. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං ‘‘සුක්කවිස්සට්ඨී’’ති කායසංසග්ගාදීනම්පි වත්ථුආදිභාවෙන ඉච්ඡිතබ්බත්තා. වත්ථු චෙව ගොත්තඤ්චාති වීතික්කමත්තා වත්ථු චෙව අනඤ්ඤසාධාරණත්තා ගොත්තඤ්ච. ගං තායතීති ගොත්තං, සජාතිතො අඤ්ඤත්ථ කායසංසග්ගාදීසු ගන්තුං අදත්වා බුද්ධිං, වචනඤ්ච රක්ඛතීති අත්ථො. සඞ්ඝාදිසෙසොති සඞ්ඝාදිසෙසො නාමායං. එත්ථ පන ඉතිසද්දො වචනවචනීයසමුදායං නිදස්සෙති. තෙනාහ ‘‘නාමඤ්චෙව ආපත්ති චා’’ති, සජාතිසාධාරණනාමත්තා නාමඤ්චෙව තෙන තෙන වීතික්කමෙනාපජ්ජිතබ්බත්තා ආපත්ති චාති අත්ථො. ඉදම්පි නිදස්සනමත්තමෙව ‘‘ආපත්තියො’’ති ඉමස්සාපි නාමාදිභාවෙන ඉච්ඡිතබ්බත්තා. ඉතිසද්දො වා ආදිඅත්ථො. එවඤ්ච කත්වා ‘‘කායසංසග්ගන්තිආදිවචනෙනාපී’’තිආදිකම්පි සමත්ථිතං හොති.

තයිදං කම්මවාචාය කෙන වචනෙන ගහිතන්ති අනුයොගං සන්ධාය ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. ‘‘ආපත්තී’’ති සබ්බසාධාරණනාමත්තා, වීතික්කමෙන ආපජ්ජිතබ්බත්තා ච නාමඤ්චෙව ආපත්ති ච හොතීති ආහ ‘‘ආපත්තියොති වචනෙනාපී’’ති. තස්මාති යස්මා ඉදං පරිවාසාදිවිනයකම්මං වත්ථුවසෙන, ගොත්තවසෙන, නාමවසෙන, ආපත්තිවසෙන ච කාතුං වට්ටතියෙව, තස්මා. එතෙසූති වත්ථුආදීසු, සුක්කවිස්සට්ඨිආදීසු වා. වත්තං සමාදාතබ්බන්ති යථාවුත්තෙසු ද්වීසු පදෙසු එකෙනපි සමාදාතබ්බං. ද්වීහි පන සුසමාදින්නංයෙව. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘සමාදානෙපි එසෙව නයො’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා).

ආරොචෙත්වාති –

‘‘අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිස්සට්ඨිං එකාහප්පටිච්ඡන්නං, සොහං සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිස්සට්ඨියා එකාහප්පටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිස්සට්ඨියා එකාහප්පටිච්ඡන්නාය එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදයාමහං, භන්තෙ, ‘වෙදයතී’ති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති (චූළව. අට්ඨ. 102) –

එවමාදිනා තං තං යොජනානුරූපං ආරොචෙත්වා. ඉමඤ්ච පනත්ථං ගහෙත්වා යාය කායචි භාසාය ආරොචෙතුං වට්ටතියෙව (චූළව. අට්ඨ. 102). ‘‘පුන ආගතාගතානං භික්ඛූනං ආරොචෙන්තෙනා’’ති ඉදං ආගන්තුකං භික්ඛුං සන්ධාය වුත්තං. එත්ථ ච එකස්ස ආරොචෙන්තෙන අවසානෙ ‘‘වෙදයතීති මං ආයස්මා ධාරෙතු’’, ද්වින්නං ‘‘ආයස්මන්තා ධාරෙන්තු’’, තිණ්ණං ‘‘ආයස්මන්තො ධාරෙන්තූ’’ති වත්තබ්බං. වත්තභෙදඤ්ච රත්තිච්ඡෙදඤ්ච අකත්වාති ‘‘න, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා සාදිතබ්බං පකතත්තානං භික්ඛූනං අභිවාදනං පච්චුපට්ඨාන’’න්තිආදිනා (චූළව. 75) පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ යානි චතුනවුති වත්තානි වුත්තානි, තෙසං භෙදඤ්ච, යො ච ‘‘තයො ඛො, උපාලි, පාරිවාසිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදා සහවාසො විප්පවාසො අනාරොචනා’’ති (චූළව. 83) රත්තිච්ඡෙදො වුත්තො, තඤ්ච අකත්වා.

අයං හෙත්ථ විනිච්ඡයො – සචෙ (චූළව. අට්ඨ. 76) ආගන්තුකා මුහුත්තං විස්සමිත්වා වා අවිස්සමිත්වා එව වා විහාරමජ්ඣෙන ගච්ඡන්ති, තෙසම්පි ආරොචෙතබ්බං. සචෙ තස්ස අජානන්තස්සෙව ගච්ඡන්ති, අයඤ්ච ගතකාලෙ ජානාති, ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං. සම්පාපුණිතුං අසක්කොන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදදුක්කටං. යෙපි අන්තොවිහාරං අප්පවිසිත්වා උපචාරසීමං ඔක්කමිත්වා ගච්ඡන්ති, අයඤ්ච නෙසං ඡත්තසද්දං වා උක්කාසිතසද්දං වා ඛිපිතසද්දං වා සුත්වාව ආගන්තුකභාවං ජානාති, ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං. ගතකාලෙ ජානන්තෙනාපි අනුබන්ධිත්වා ආරොචෙතබ්බමෙව. සම්පාපුණිතුං අසක්කොන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදදුක්කටං. යොපි රත්තිංයෙව ආගන්ත්වා රත්තිංයෙව ගච්ඡති, සොපිස්ස රත්තිච්ඡෙදං කරොති. අඤ්ඤාතත්තා පන වත්තභෙදදුක්කටං නත්ථි. සචෙ අජානිත්වාව අබ්භානං කරොති, අකතමෙව හොතීති කුරුන්දියං (චූළව. අට්ඨ. 76) වුත්තං. තස්මා අධිකා රත්තියො ගහෙත්වා කාතබ්බං. අයං අපණ්ණකප්පටිපදා.

නදිආදීසු නාවාය ගච්ඡන්තම්පි පරතීරෙ ඨිතම්පි ආකාසෙ ගච්ඡන්තම්පි පබ්බතතලඅරඤ්ඤාදීසු දූරෙ ඨිතම්පි භික්ඛුං දිස්වා සචෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති වවත්ථානං අත්ථි, නාවාදීහි වා ගන්ත්වා, මහාසද්දං කත්වා වා වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා වා ආරොචෙතබ්බං, අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදදුක්කටඤ්ච. සචෙ වායමන්තොපි සම්පාපුණිතුං වා සාවෙතුං වා න සක්කොති, රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදදුක්කටං.

අඤ්ඤං කඤ්චි විහාරං ගතෙනපි භික්ඛූනං ආරොචෙතබ්බමෙව (චූළව. අට්ඨ. 76). සචෙ සබ්බෙ එකට්ඨානෙ ඨිතෙ පස්සති, එකට්ඨානෙ ඨිතෙනෙව ආරොචෙතබ්බං. අථ රුක්ඛමූලාදීසු විසුං විසුං ඨිතා හොන්ති, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං. සඤ්චිච්ච අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො ච හොති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. අථ විචිනන්තො එකච්චෙ න පස්සති, රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න ච වත්තභෙදදුක්කටං. සඤ්චිච්ච අනාරොචෙන්තස්ස පන රත්තිච්ඡෙදො චෙව හොති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං.

තත්ථෙවාති මාළකසීමායමෙව. මාළකතො පන භික්ඛූසු නික්ඛන්තෙසු එකස්සපි සන්තිකෙ නික්ඛිපිතුං වට්ටති (චූළව. අට්ඨ. 97). මාළකතො නික්ඛමිත්වා සතිං පටිලභන්තෙන සහ ගච්ඡන්තස්ස සන්තිකෙ නික්ඛිපිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘එකපුග්ගලස්ස වා සන්තිකෙ’’ති. සචෙ සොපි පක්කන්තො, අඤ්ඤස්ස යස්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. පකතත්තට්ඨානෙති සඞ්ඝකම්මානං අරහට්ඨානෙ. ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වාති (සාරත්ථ. ටී. චූළවග්ග 3.97) භික්ඛූනං සජ්ඣායනසද්දසවනූපචාරවිජහනත්ථං වුත්තං. මහාමග්ගතො ඔක්කම්මාති මග්ගප්පටිපන්නභික්ඛූනං උපචාරවිජහනත්ථං වුත්තං. ගුම්බෙන වා වතියා වා පටිච්ඡන්නට්ඨානෙති දස්සනූපචාරවිජහනත්ථං වුත්තං. වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙතබ්බන්ති වුත්තනයෙනෙව වත්තං සමාදියිත්වා පරිවාසො ආරොචෙතබ්බො. ‘‘ආරොචෙතබ්බ’’න්ති පන සාමඤ්ඤෙන වුත්තං. ආරොචෙන්තෙන ච සචෙ නවකතරො හොති, ‘‘ආවුසො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වුඩ්ඪතරො, ‘‘භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො කොචි භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන තං ඨානං ආගච්ඡති. සචෙ එස නං පස්සති, සද්දං වා තස්ස සුණාති, ආරොචෙතබ්බං. අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදො ච. තෙනාහ ‘‘යම්පි අඤ්ඤං භික්ඛුං පස්සති, තස්සාපි ආරොචෙතබ්බමෙවා’’ති. අථ ද්වාදසහත්ථං උපචාරං ඔක්කමිත්වා අජානන්තස්සෙව ගච්ඡති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙව, වත්තභෙදො පන නත්ථි. උට්ඨිතෙති උග්ගතෙ. යං සබ්බපඨමං භික්ඛුන්ති විහාරතො නික්ඛමන්තං වා ආගන්තුකං වා සබ්බපඨමං යං අඤ්ඤං භික්ඛුං පස්සති. තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බන්ති අනාරොචෙන්තස්ස දුක්කටං සියා, තං සන්ධාය වුත්තං, න තු රත්තිච්ඡෙදං සන්ධාය. ඉතරථා හි ‘‘විහාරසීමාපරියාපන්නානං සබ්බෙසං ආරොචෙත්වා’’ති වදෙය්‍ය. යාව රත්තියො පූරෙන්තීති යත්තකා රත්තියො ආපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, තත්තකා රත්තියො යාව පූරෙන්ති, තාව පරිවත්ථබ්බං. සමන්තපාසාදිකායං පන ‘‘එවං යත්තකානි දිවසානි ආපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, තත්තකානි, තතො අධිකතරානි වා කුක්කුච්චවිනොදනත්ථාය පරිවසිත්වා’’ති වුත්තං. විත්ථාරොති පපඤ්චො.

ඉතරෙසු පන ද්වීසූති සුද්ධන්තපරිවාසො, සමොධානපරිවාසොති ද්වින්නං මජ්ඣෙ. ඛන්ධකෙති සමුච්චයක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 156 ආදයො). චූළසුද්ධන්තො මහාසුද්ධන්තොති එත්ථ යො උපසම්පදතො (චූළව. අට්ඨ. 102; වි. සඞ්ග. අට්ඨ. 242) පට්ඨාය අනුලොමක්කමෙන වා ආරොචිතදිවසතො පට්ඨාය පටිලොමක්කමෙන වා ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච දිවසං වා පක්ඛං වා මාසං වා සංවච්ඡරං වා තව සුද්ධභාවං ජානාසී’’ති පුච්ඡියමානො ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමි, එත්තකං නාම කාලං අහං සුද්ධො’’ති වදති, තස්ස දින්නො සුද්ධන්තපරිවාසො ‘‘චූළසුද්ධන්තො’’ති වුච්චති.

තං ගහෙත්වා පරිවසන්තෙන යත්තකං කාලං අත්තනො සුද්ධභාවං ජානාති, තත්තකං අපනෙත්වා අවසෙසං මාසං වා ද්වෙමාසං වා පරිවසිතබ්බං. සචෙ ‘‘මාසමත්තං අසුද්ධොම්හී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා පරිවාසං අග්ගහෙසි, පරිවසන්තො ච පුන අඤ්ඤං මාසං සරති, තම්පි මාසං පරිවසිතබ්බමෙව, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. අථ ‘‘ද්වෙමාසං අසුද්ධොම්හී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා අග්ගහෙසි, පරිවසන්තො ච ‘‘මාසමත්තමෙවාහං අසුද්ධොම්හී’’ති සන්නිට්ඨානං කරොති, මාසමෙව පරිවසිතබ්බං, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. අයඤ්හි සුද්ධන්තපරිවාසො උද්ධම්පි ආරොහති, හෙට්ඨාපි ඔරොහති, ඉදමස්ස ලක්ඛණං.

යො පන යථාවුත්තෙන අනුලොමප්පටිලොමවසෙන පුච්ඡියමානොපි රත්තිපරියන්තං (චූළව. අට්ඨ. 102) න ජානාති නස්සරති, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො වා හොති, තස්ස දින්නො සුද්ධන්තපරිවාසො ‘‘මහාසුද්ධන්තො’’ති වුච්චති. තං ගහෙත්වා ගහිතදිවසතො යාව උපසම්පදදිවසො, තාව රත්තියො ගණෙත්වා පරිවසිතබ්බං. අයං උද්ධං නාරොහති, හෙට්ඨා පන ඔරොහති. තස්මා සචෙ පරිවසන්තො රත්තිපරිච්ඡෙදෙ සන්නිට්ඨානං කරොති ‘‘මාසො වා සංවච්ඡරො වා මය්හං ආපන්නස්සා’’ති, මාසං වා සංවච්ඡරං වා පරිවසිතබ්බං. එත්ථ ච කිඤ්චාපි ‘‘එත්තකං කාලං අහං සුද්ධො’’ති වදන්තස්ස චූළසුද්ධන්තො දීයති, තථාපි නියමෙනෙව ජානනාභාවා ‘‘දුවිධොපි චෙස…පෙ… දාතබ්බො’’ති වුත්තං. තස්ස දානවිධි ඛන්ධකෙ ආගතොති තස්ස දුවිධස්සාපි සුද්ධන්තස්ස දානවිධි ‘‘තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එවමස්ස වචනීයො’’තිආදිනා සමුච්චයක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 156) ආගතො. තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති අධිප්පායො. එස නයො විනිච්ඡයකථා පන විත්ථාරතො සමන්තපාසාදිකායං වුත්තාති එත්ථාපි.

ඔධුනිත්වා අවධුය පහාය සමොධානො ඔධානසමොධානො. චිරප්පටිච්ඡන්නානං අග්ඝෙන සමොධානො අග්ඝසමොධානො. මිස්සකානං සමොධානො මිස්සකසමොධානො. ඉදානි තං තිවිධම්පි සමොධානපරිවාසං සඞ්ඛෙපතො දස්සෙතුං ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙන්තස්සාති යො පරිවාසං ගහෙත්වා අනික්ඛිත්තවත්තො හුත්වා පරිවසන්තො අපරිනිට්ඨිතෙයෙව පරිවාසෙ අන්තරා වෙමජ්ඣෙ සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙති, තස්ස. පරිවුත්ථදිවසෙති ලක්ඛණවචනමෙතං, තෙන ‘‘මානත්තචිණ්ණදිවසෙ චා’’තිපි වුත්තමෙව හොති. මක්ඛෙත්වාති ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන මූලාය පටිකස්සනවසෙන මක්ඛෙත්වා. සමොදහිත්වාති මූලාපත්තිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා, පක්ඛිපිත්වාති අත්ථො. දාතබ්බපරිවාසොති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’තිආදිනා ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන දාතබ්බපරිවාසො. ඉදං වුත්තං හොති – යො පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං ගහෙත්වා පරිවසන්තො (චූළව. අට්ඨ. 102; වි. සඞ්ග. අට්ඨ. 243) වා මානත්තාරහො වා මානත්තං චරන්තො වා අබ්භානාරහො වා අනික්ඛිත්තවත්තො අඤ්ඤං ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පුරිමාපත්තියා සමා වා ඌනතරා වා රත්තියො පටිච්ඡාදෙති, තස්ස මූලාය පටිකස්සනෙන තෙ පරිවුත්ථදිවසෙ ච මානත්තචිණ්ණදිවසෙ ච සබ්බෙ ඔධුනිත්වා අදිවසෙ කත්වා පච්ඡා ආපන්නාපත්තිං මූලාපත්තියං සමොධාය පරිවාසො දාතබ්බොති.

සචෙ පන අන්තරාපත්ති මූලාපත්තිතො අතිරෙකප්පටිච්ඡන්නා හොති (චූළව. අට්ඨ. 102), තං මූලාපත්තිං කත්වා තත්ථ ඉතරං සමොධාය පරිවාසො දාතබ්බො. සචෙ පන අන්තරාපත්ති අප්පටිච්ඡන්නා හොති, මූලාය පටිකස්සනං අකත්වා පුබ්බෙ ගහිතපරිවාසෙනෙව පරිවසිතබ්බං.

යා එකා වා…පෙ… සබ්බචිරප්පටිච්ඡන්නායොති යා එකා වා ආපත්ති සබ්බචිරප්පටිච්ඡන්නා, යා ද්වෙ වා තිස්සො වා සම්බහුලා වා ආපත්තියො සබ්බචිරප්පටිච්ඡන්නායොති අත්ථො. තාසන්ති සබ්බචිරප්පටිච්ඡන්නානං ආපත්තීනං. දානවිධි පනස්ස ඛන්ධකෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

යස්ස පන සතං ආපත්තියො දසාහපටිච්ඡන්නා, අපරම්පි සතං ආපත්තියො දසාහපටිච්ඡන්නා, අපරම්පි සතං ආපත්තියො දසාහපටිච්ඡන්නාති එවං දසක්ඛත්තුං කත්වා ආපත්තිසහස්සං දිවසසතපටිච්ඡන්නං හොති, තෙන කිං කාතබ්බන්ති? සබ්බං සමොදහිත්වා දස දිවසෙ පරිවසිතබ්බං. එවං එකෙනෙව දසාහෙන දිවසසතම්පි පරිවසිතමෙව හොති. වුත්තම්පි චෙතං –

‘‘දසසතං රත්තිසතං, ආපත්තියො ඡාදයිත්වාන;

දස රත්තියො වසිත්වාන, මුච්චෙය්‍ය පාරිවාසිකො’’ති. (පරි. 477);

අයං අග්ඝසමොධානො නාම.

ඉදානි මිස්සකසමොධානං නිද්දිසිතුං ‘‘මිස්සකසමොධානො නාමා’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං නයො –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක්කවිස්සට්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකං කුටිකාරකං, එකං විහාරකාරකං, එකං දුට්ඨදොසං, එකං අඤ්ඤභාගියං, එකං සඞ්ඝභෙදං, එකං භෙදානුවත්තකං, එකං දුබ්බචං, එකං කුලදූසකං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති –

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා තදනුරූපාය කම්මවාචාය පරිවාසො දාතබ්බො. එත්ථ ච ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං නානාවත්ථුකායො’’තිපි ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි’’න්තිපි එවං පුබ්බෙ වුත්තනයෙන වත්ථුවසෙනපි ගොත්තවසෙනපි නාමවසෙනපි ආපත්තිවසෙනපි යොජෙත්වා කම්මවාචං කාතුං වට්ඨතියෙවාති. අයං මිස්සකසමොධානො. සබ්බපරිවාසකම්මවාචාවසානෙ පන නික්ඛිත්තානික්ඛිත්තවත්තාදිකථා පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. තිවිධෙපි සමොධානපරිවාසෙ අත්ථමත්තස්සෙව වුත්තත්තා, විනිච්ඡයාදීනං වා අනාමට්ඨත්තා ‘‘අයං තිවිධෙපි සමොධානපරිවාසෙ සඞ්ඛෙපකථා’’ති වුත්තං. මහාවිසයත්තා සමොධානවිචාරණාය සා නිරවසෙසා කුතො ලද්ධබ්බාති ආහ ‘‘විත්ථාරො’’තිආදි.

ඡාරත්තන්ති රා සද්දො තීයති ඡිජ්ජති එත්ථාති රත්ති, සත්තානං සද්දස්ස වූපසමනකාලොති අත්ථො, ඡ රත්තියො සමාහටා, ඡන්නං රත්තීනං වා සමාහාරො ඡරත්තං, ඡරත්තමෙව ඡාරත්තං, අවයවබ්‍යතිරෙකෙන සමුදායස්සාභාවතො ඡ රත්තියොති අත්ථො වුත්තො.

පරිවාසං අදත්වා මානත්තමෙව දාතබ්බන්ති යස්මා ආපත්ති අප්පටිච්ඡන්නා, යස්මා ච ආපන්නභාවෙනෙව මානත්තාරහො හොති, තස්මා පරිවාසං අදත්වා කෙවලං මානත්තමෙව දාතබ්බං. යං පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවුත්ථපරිවාසස්ස දීයති, ඉදං පටිච්ඡන්නමානත්තං නාමාති ආහ ‘‘යස්ස පටිච්ඡන්නා හොතී’’තිආදි. ඉදන්ති පටිච්ඡන්නමානත්තං. ඉධාති ඉමස්මිං වාක්‍යෙ. කථං පන තෙසං ද්වින්නං මානත්තානං දානවිධි ච විනිච්ඡයකථා ච වෙදිතබ්බාති ආහ ‘‘උභින්නම්පි පනා’’තිආදි.

අයන්ති වක්ඛමානං සන්ධායාහ. පරිවාසෙ වුත්තප්පකාරං පදෙසන්ති පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපතො, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතො ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා මහාමග්ගතො ඔක්කම්ම ගුම්බෙන වා වතියා වා පටිච්ඡන්නට්ඨානං. සමාදියිත්වාති අන්තොඅරුණෙයෙව සමාදියිත්වා. ආරොචෙත්වාති –

‘‘අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිස්සට්ඨිං අප්පටිච්ඡන්නං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිස්සට්ඨියා අප්පටිච්ඡන්නාය ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො එකිස්සා ආපත්තියා සඤ්චෙතනිකාය සුක්කවිස්සට්ඨියා අප්පටිච්ඡන්නාය ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදයාමහං, භන්තෙ, වෙදයතී’ති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’තිආදිනා (චූළව. අට්ඨ. 97) –

ආපත්තිදිවසානුරූපං ආරොචෙත්වා. ඉමඤ්ච පන අත්ථං ගහෙත්වා (චූළව. අට්ඨ. 97) යාය කායචි භාසාය ආරොචෙතුං වට්ටතියෙව. ආරොචිතකාලතො පට්ඨාය ච එකං භික්ඛුං ඨපෙත්වා සෙසෙහි සති කරණීයෙ ගන්තුම්පි වට්ටති. අරුණෙ උට්ඨිතෙ තස්ස භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි කෙනචි කම්මෙන පුරෙ අරුණෙයෙව ගච්ඡති, අඤ්ඤං විහාරතො නික්ඛන්තං වා ආගන්තුකං වා යං පඨමං පස්සති, තස්ස සන්තිකෙ ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. අයඤ්ච යස්මා ගණස්ස ආරොචෙත්වා, භික්ඛූනඤ්ච අත්ථිභාවං සල්ලක්ඛෙත්වාව වසි, තෙනස්ස ඌනෙ ගණෙ චරණදොසො වා විප්පවාසො වා න හොති. සචෙ පන කඤ්චි න පස්සති, විහාරං ගන්ත්වා යං පඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘තතො තෙසු ගතෙසු වා අගතෙසු වා පුරිමනයෙන පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති.

යත්ථ සියාති යස්සං සමානසංවාසකසීමායං වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො අත්ථි. අව්හාතබ්බොති අබ්භානකම්මවසෙන පක්කොසිතබ්බො. අබ්භානකම්මං පන කථන්ති ආහ ‘‘අබ්භානකම්මං පනා’’තිආදි. පාළිවසෙනාති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’තිආදිනා (චූළව. 101) පාළිවසෙන. විනිච්ඡයවසෙනාති ‘‘අබ්භන්තෙහි ච පඨමං අබ්භානාරහො කාතබ්බො. අයඤ්හි නික්ඛිත්තවත්තත්තා පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතො, පකතත්තස්ස ච අබ්භානං කාතුං න වට්ටති, තස්මා වත්තං සමාදපෙතබ්බො. වත්තෙ සමාදින්නෙ අබ්භානාරහො හොති. තෙනාපි වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙත්වා අබ්භානං යාචිතබ්බං. අනික්ඛිත්තවත්තස්ස පන වත්තසමානකිච්චං නත්ථි. සො හි ඡාරත්තාතික්කමෙනෙව අබ්භානාරහො හොතී’’තිආදිනා (චූළව. අට්ඨ. 97) විනිච්ඡයවසෙන. තං පනෙතං සබ්බං පරිවාසාදිකම්මං පාළිවසෙන (චූළව. 75) ච අට්ඨකථාවසෙන (චූළව. අට්ඨ. 75, 97) ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ, අත්ථිකෙහි පන තතොව ගහෙතබ්බං. ඉමස්ස පන කම්මස්ස වීසතිවග්ගකරණීයත්තා තතො ඌනතරෙන කතං කුප්පති. තෙනාහ ‘‘එකෙනාපි චෙ…පෙ… අනබ්භිතො’’ති. අයන්ති අයං යථාවුත්තා. සාමීචීති වත්තං.

ඉති කඞ්ඛාවිතරණියා පාතිමොක්ඛවණ්ණනාය

විනයත්ථමඤ්ජූසායං ලීනත්ථප්පකාසනියං

සඞ්ඝාදිසෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.