4. චතුත්ථපාරාජිකවණ්ණනා

අනභිජානන්ති න අභිජානං. යෙන හි යො ධම්මො අධිගතො, සො තස්ස පාකටො හොතීති ආහ ‘‘සකසන්තානෙ’’තිආදි. උත්තරිමනුස්සානන්ති පකතිමනුස්සෙහි උත්තරිතරානං මනුස්සානං, උක්කට්ඨමනුස්සානන්ති අත්ථො. ධම්මන්ති මහග්ගතලොකුත්තරභූතං අධිගතධම්මං. අථ වා උත්තරිමනුස්සධම්මාති උත්තරිමනුස්සධම්මො. මනුස්සධම්මො නාම විනා භාවනාමනසිකාරෙන පකතියා මනුස්සෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බො දසකුසලකම්මපථධම්මො. සො හි මනුස්සානං චිත්තාධිට්ඨානමත්තෙන ඉජ්ඣනතො තෙසං සො භාවිතධම්මො විය ඨිතොති තථා වුත්තො, මනුස්සග්ගහණඤ්චෙත්ථ තෙසු බහුලං පවත්තනතො. ඣානාදිකං පන තබ්බිධුරන්ති තතුත්තරි, ඉති උත්තරි මනුස්සධම්මාති උත්තරිමනුස්සධම්මො, තං උත්තරිමනුස්සධම්මන්ති එවම්පෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සමුදාචරන්තොති ආරොචෙන්තො.

කිඤ්චාපි ලොකියලොකුත්තරා සබ්බාව පඤ්ඤා ‘‘ඤාණ’’න්ති වුච්චති, ඉධ පන මහග්ගතලොකුත්තරාව වෙදිතබ්බාති ආහ ‘‘මහග්ගතලොකුත්තරපඤ්ඤා ජානනට්ඨෙන ඤාණ’’න්ති. කිලෙසෙහි ආරකත්තා පරිසුද්ධට්ඨෙන අරියන්ති ආහ ‘‘අරියං විසුද්ධං උත්තම’’න්ති. අරියසද්දො චෙත්ථ විසුද්ධපරියායො, න ලොකුත්තරපරියායො. ඣානාදිභෙදෙති ආදිසද්දෙන ‘‘විමොක්ඛො, සමාධි, සමාපත්ති, ඤාණදස්සනං, මග්ගභාවනා, ඵලසච්ඡිකිරියා, කිලෙසප්පහානං, විනීවරණතා චිත්තස්ස, සුඤ්ඤාගාරෙ අභිරතී’’ති (පාරා. 198) ඉමෙ සඞ්ගණ්හාති. විඤ්ඤුස්ස මනුස්සජාතිකස්සාති ආරොචෙතබ්බපුග්ගලනිදස්සනං. එතස්ස හි ආරොචිතෙ ආරොචිතං හොති, න දෙවබ්‍රහ්මානං, නාපි පෙතයක්ඛතිරච්ඡානගතානන්ති. ආරොචෙය්‍යාති වදෙය්‍ය, විඤ්ඤාපෙය්‍යාති වුත්තං හොති. විනා අඤ්ඤාපදෙසෙනාති ‘‘යො තෙ විහාරෙ වසති, සො භික්ඛු පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී’’තිආදිනා (පාරා. 220) නයෙන අඤ්ඤාපදෙසං විනාති අත්ථො. ඉධෙවාති ‘‘ඉති ජානාමි, ඉති පස්සාමී’’ති ඉමස්මිංයෙව පදෙ. ‘‘තෙන වුත්ත’’න්තිආදි නිගමනං.

සමනුග්ගාහීයමානොති චොදියමානො, යං වත්ථු ආරොචිතං හොති, තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘කිං තෙ අධිගතං, කින්ති තෙ අධිගතං, කදා තෙ අධිගතං, කත්ථ තෙ අධිගතං, කතමෙ තෙ කිලෙසා පහීනා, කතමෙසං ත්වං ධම්මානං ලාභී’ති කෙනචි වුච්චමානො’’ති වුත්තං හොති. අසමනුග්ගාහීයමානොති න කෙනචි වුච්චමානො.

‘‘භික්ඛුභාවෙ ඨත්වා අභබ්බො ඣානාදීනි අධිගන්තු’’න්ති සික්ඛාපදාතික්කමස්ස අන්තරායකරත්තා වුත්තං. භික්ඛුභාවො හිස්ස සග්ගන්තරායො චෙව හොති මග්ගන්තරායො ච (පාරා. අට්ඨ. 2.198). වුත්තඤ්හෙතං ‘‘සාමඤ්ඤං දුප්පරාමට්ඨං, නිරයායුපකඩ්ඪතී’’ති (සං. නි. 1.89; ධ. ප. 311). අපරම්පි වුත්තං ‘‘සිථිලො හි පරිබ්බාජො, භිය්‍යො ආකිරතෙ රජ’’න්ති (සං. නි. 1.89; ධ. ප. 313). භික්ඛුභාවොති පාරාජිකං ආපජ්ජිත්වා ‘‘සමණො අහ’’න්ති පටිජානනතො වොහාරමත්තසිද්ධො භික්ඛුභාවො. දානාදීහීති දානසරණසීලසංවරාදීහි.

අජානමෙවාති එත්ථ එවාති අවධාරණත්ථෙ නිපාතො. ‘‘අජානමෙව’’න්තිපි පඨන්ති. තත්ථ පන ‘‘එවං ජානාමි, එවං පස්සාමී’’ති අවචන්ති යොජෙතබ්බං. වචනත්ථවිරහතොති ‘‘පඨමං ඣානං සමාපජ්ජි’’න්ති ආදිවචනස්ස (පාරා. 209) අත්ථභූතෙන ඣානාදිනා වජ්ජිතත්තා තුච්ඡං උදකාදිසුඤ්ඤං භාජනං විය. මුසාති විසංවාදනපුරෙක්ඛාරස්ස පරවිසංවාදකො වචීපයොගො, කායපයොගො වා. තෙනාහ ‘‘වඤ්චනාධිප්පායතො මුසා’’ති. මුසා ච වඤ්චනාධිප්පායො ච පුබ්බභාගක්ඛණෙ, තඞ්ඛණෙ ච. වුත්තඤ්හි ‘‘පුබ්බෙ වාස්ස හොති ‘මුසා භණිස්ස’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘මුසා භණාමී’’’ති (පාරා. 200). එතඤ්හි ද්වයං අඞ්ගභූතං, ඉතරං පන හොතු වා, මා වා, අකාරණමෙතං. අභණින්ති විඤ්ඤාපනං අකාසිං.

අඤ්ඤත්‍ර අධිමානාති අධිගතො මානො, අධිකො වා මානො අධිමානො, ථද්ධමානොති අත්ථො, තං විනාති අත්ථො. කස්ස පනායං අධිමානො උප්පජ්ජති, කස්ස නුප්පජ්ජති? අරියසාවකස්ස තාව නුප්පජ්ජති (පාරා. අට්ඨ. 2.196). සො හි මග්ගඵලනිබ්බානපහීනකිලෙසාවසිට්ඨකිලෙසපච්චවෙක්ඛණෙන සඤ්ජාතසොමනස්සො අරියගුණප්පටිවෙධෙ නික්කඞ්ඛො, තස්මා සොතාපන්නාදීනං ‘‘අහං සකදාගාමී’’තිආදිවසෙන මානො නුප්පජ්ජති. දුස්සීලස්ස නුප්පජ්ජති. සො හි අරියගුණාධිගමෙ නිරාසොව. සීලවතොපි පරිච්චත්තකම්මට්ඨානස්ස නිද්දාරාමතාදිමනුයුත්තස්ස නුප්පජ්ජති, සුපරිසුද්ධසීලස්ස පන කම්මට්ඨානෙ අප්පමත්තස්ස නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා පච්චයපරිග්ගහෙන විතිණ්ණකඞ්ඛස්ස තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස උප්පජ්ජති. තෙනාහ ‘‘ය්වාය’’න්තිආදි. තත්ථ තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වාති (සාරත්ථ. ටී. 2.196) කලාපසම්මසනවසෙන අනිච්චාදිලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා. සම්මසන්තස්සාති විපස්සන්තස්ස. ආරද්ධවිපස්සකස්සාති උදයබ්බයානුපස්සනාය ආරද්ධවිපස්සකස්ස. අපත්තෙති අත්තනො සන්තානෙ උප්පත්තිවසෙන අපත්තෙ, අනධිගතෙති වුත්තං හොති. පත්තසඤ්ඤිතාසඞ්ඛාතොති ‘‘පත්තො මයා උත්තරිමනුස්සධම්මො’’ති එවංසඤ්ඤිතාසඞ්ඛාතො අධිමානො උප්පජ්ජති. උප්පන්නො ච සුද්ධසමථලාභිං වා සුද්ධවිපස්සනාලාභිං වා අන්තරා ඨපෙති. සො හි දසපි වීසම්පි තිංසම්පි වස්සානි කිලෙසසමුදාචාරං අපස්සන්තො ‘‘අහං සොතාපන්නො’’ති වා ‘‘සකදාගාමී’’ති වා ‘‘අනාගාමී’’ති වා මඤ්ඤති. සමථවිපස්සනාලාභිං පන අරහත්තෙයෙව ඨපෙති. තස්ස හි සමාධිබලෙන කිලෙසා වික්ඛම්භිතා, විපස්සනාබලෙන සඞ්ඛාරා සුපරිග්ගහිතා, තස්මා සට්ඨිම්පි වස්සානි, අසීතිම්පි වස්සානි, වස්සසතම්පි කිලෙසා න සමුදාචරන්ති, ඛීණාසවස්සෙව චිත්තාචාරො හොති. සො එවං දීඝරත්තං කිලෙසසමුදාචාරං අපස්සන්තො අන්තරා අට්ඨත්වාව ‘‘අරහා අහ’’න්ති මඤ්ඤතීති. ‘‘තං අධිමානං ඨපෙත්වා’’ති ඉමිනා ‘‘අඤ්ඤත්‍රා’’ති පදං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘අධිමානා’’ති උපයොගත්ථෙ නිස්සක්කවචනන්ති දස්සෙති.

පාපිච්ඡතායාති පාපා ඉච්ඡා එතස්සාති පාපිච්ඡො, තස්ස භාවො පාපිච්ඡතා, තාය, පාපිකාය ඉච්ඡායාති අත්ථො. යා සා ‘‘ඉධෙකච්චො දුස්සීලොව සමානො ‘සීලවා’ති මං ජනො ජානාතූ’’තිආදිනා (විභ. 851) නයෙන වුත්තා, තාය අසන්තගුණසම්භාවනිච්ඡායාති වුත්තං හොති. ඉමිනා පන මන්දත්තා මොමූහත්තා සමුදාචරන්තස්ස අනාපත්තීති දස්සෙති. අයම්පීති පි-සද්දෙන න කෙවලං පුරිමා තයොවාති දස්සෙති.

අසන්තන්ති අභූතං. ඣානාදිධම්මන්ති ඣානං, විමොක්ඛො, සමාධි, සමාපත්ති, ඤාණදස්සනං, මග්ගභාවනා, ඵලසච්ඡිකිරියා, කිලෙසප්පහානං, විනීවරණතා චිත්තස්ස, සුඤ්ඤාගාරෙ අභිරතී’’ති (පාරා. 198) එවං වුත්තං උත්තරිමනුස්සධම්මං. යස්ස ආරොචෙතීති (පාරා. අට්ඨ. 2.215) වාචාය වා හත්ථවිකාරාදීහි වා අඞ්ගපච්චඞ්ගචොපනෙහි විඤ්ඤත්තිපථෙ ඨිතස්ස යස්ස පුග්ගලස්ස ආරොචෙති. විඤ්ඤත්තිපථං පන අතික්කමිත්වා ඨිතො කොචි චෙ දිබ්බෙන චක්ඛුනා (සාරත්ථ. ටී. 2.215), දිබ්බාය ච සොතධාතුයා දිස්වා ච සුත්වා ච ජානාති, න පාරාජිකං. යොපි ‘‘කිං අයං භණතී’’ති සංසයං වා ආපජ්ජති, චිරං වීමංසිත්වා වා පච්ඡා ජානාති, ‘‘අවිජානන්තො’’ඉච්චෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යො පන ඣානාදීනි අත්තනො අධිගමවසෙන වා උග්ගහපරිපුච්ඡාදිවසෙන වා න ජානාති, කෙවලං ‘‘ඣාන’’න්ති වා ‘‘විමොක්ඛො’’ති වා වචනමත්තමෙව සුතං හොති, සොපි තෙන වුත්තෙ ‘‘ඣානං කිර සමාපජ්ජී’’ති එස වදතීති යදි එත්තකමත්තම්පි ජානාති, ‘‘ජානාති’’ච්චෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තස්ස වුත්තෙ පාරාජිකමෙව. සෙසො පන එකස්ස වා ද්වින්නං වා බහූනං වා නියමිතානියමිතවසෙන විසෙසො සබ්බො සික්ඛාපච්චක්ඛානකථායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. පරියායභාසනෙ පන ‘‘අහ’’න්ති අවුත්තත්තා පටිවිජානන්තස්ස වුත්තෙපි ථුල්ලච්චයං. විසංවාදනාධිප්පායෙන මුසාවාදපයොගස්ස කතත්තා අප්පටිවිජානන්තස්සාපි දුක්කටන්ති ආහ ‘‘යො තෙ විහාරෙ වසති…පෙ… දුක්කට’’න්ති. අනුල්ලපනාධිප්පායස්සාති උල්ලපනාධිප්පායවිරහිතස්ස, අභූතාරොචනාධිප්පායවිරහිතස්සාති අත්ථො. උම්මත්තකාදයො පුබ්බෙ වුත්තනයා එව. ඉධ පන ආදිකම්මිකා වග්ගුමුදාතීරියභික්ඛූ, තෙසං අනාපත්ති.

චතුත්ථපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පාරාජිකනිගමනවණ්ණනා

ඉධාති ඉමස්මිං භික්ඛුපාතිමොක්ඛෙ. උද්දිට්ඨපාරාජිකපරිදීපනමෙවාති උද්දිට්ඨානං චතුන්නං පාරාජිකානං පරිදීපනවචනමෙව. අවධාරණං පන න අඤ්ඤෙසම්පීති දස්සනත්ථං. තෙනාහ ‘‘සමොධානෙත්වා පනා’’තිආදි. තත්ථ සමොධානෙත්වාති තත්ථ තත්ථ ආගතානි එත්ථෙව සමොදහිත්වා, පක්ඛිපිත්වා රාසිං කත්වාති අත්ථො. පාළියං ආගතානීති උද්දෙසපාළියං ආගතානි. භික්ඛුනීනං අසාධාරණානි චත්තාරීති උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා, වජ්ජප්පටිච්ඡාදිකා, උක්ඛිත්තානුවත්තිකා, අට්ඨවත්ථුකාති ඉමානි භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි අසාධාරණානි චත්තාරි. පණ්ඩකාදීනඤ්හි එකාදසන්නං අභබ්බභාවො පාරාජිකාපත්තිසදිසත්තා පාරාජිකොති ආහ ‘‘එකාදසන්න’’න්තිආදි. අභබ්බභාවසඞ්ඛාතෙහීති වත්ථුවිපන්නතාදිනා පබ්බජ්ජූපසම්පදාය නඅරහභාවසඞ්ඛාතෙහි. පණ්ඩකතිරච්ඡානගතඋභතොබ්‍යඤ්ජනකා (පාරා. අට්ඨ. 2.233) හි තයො වත්ථුවිපන්නා අහෙතුකප්පටිසන්ධිකා, තෙසං සග්ගො අවාරිතො, මග්ගො පන වාරිතො. අභබ්බා හි තෙ මග්ගප්පටිලාභාය වත්ථුවිපන්නත්තා. පබ්බජ්ජාපි නෙසං පටික්ඛිත්තා, තස්මා තෙපි පාරාජිකාව. ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, මාතුඝාතකො, පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනිදූසකො, ලොහිතුප්පාදකො, සඞ්ඝභෙදකොති ඉමෙ අට්ඨ අත්තනො කිරියාය විපන්නත්තා අභබ්බට්ඨානං පත්තාති පාරාජිකාව. තෙසු ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, භික්ඛුනිදූසකොති ඉමෙසං තිණ්ණං සග්ගො අවාරිතො, මග්ගො පන වාරිතොව. ඉතරෙසං පඤ්චන්නං උභයම්පි වාරිතං. තෙ හි අනන්තරාව නරකෙ නිබ්බත්තනකසත්තා. යදා භික්ඛුනී විබ්භමිතුකාමා හුත්වා කාසාවමෙව වා ගිහිවත්ථං වා ගිහිනිවාසනාකාරෙන නිවාසෙති, තදා පාරාජිකමාපන්නා නාම හොතීති ආහ ‘‘ගිහිභාවං පත්ථයමානායා’’තිආදි. සා හි අජ්ඣාචාරවීතික්කමං අකත්වාපි එත්තාවතා අස්සමණී නාම හොති.

දීඝතාය ලම්බමානං අඞ්ගජාතමෙතස්සාති ලම්බී (සාරත්ථ. ටී. 2.233). න සො එත්තාවතා පාරාජිකො, අථ ඛො යදා අනභිරතියා පීළිතො අත්තනො අඞ්ගජාතං මුඛෙ වා වච්චමග්ගෙ වා පවෙසෙති, තදා පාරාජිකො හොති. මුදුකතා පිට්ඨි එතස්සාති මුදුපිට්ඨිකො, කතපරිකම්මාය මුදුකාය පිට්ඨියා සමන්නාගතො. සොපි යදා අනභිරතියා පීළිතො අත්තනො අඞ්ගජාතං අත්තනො මුඛමග්ගවච්චමග්ගෙසු අඤ්ඤතරං පවෙසෙති, තදා පාරාජිකො හොති. පරස්ස අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හාතීති යො අනභිරතියා පීළිතො පරස්ස සුත්තස්ස වා පමත්තස්ස වා අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හාති. පරස්ස අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදතීති යො අනභිරතියා පීළිතො පරස්ස අඞ්ගජාතං කම්මනියං දිස්වා අත්තනො වච්චමග්ගෙන තස්සූපරි නිසීදති, තං අත්තනො වච්චමග්ගං පවෙසෙතීති අත්ථො. එතානි හි චත්තාරි යස්මා උභින්නං රාගවසෙන සදිසභාවූපගතානං ධම්මො ‘‘මෙථුනධම්මො’’ති වුච්චති, තස්මා එකෙන පරියායෙන මෙථුනධම්මං අප්පටිසෙවිත්වායෙව කෙවලං මග්ගෙන මග්ගප්පවෙසනවසෙන ආපජ්ජිතබ්බත්තා මෙථුනධම්මපාරාජිකස්ස අනුලොමෙන්තීති ‘‘අනුලොමපාරාජිකානී’’ති වුච්චන්ති.

එත්ථාහ – මාතුඝාතකපිතුඝාතකඅරහන්තඝාතකා තතියපාරාජිකං ආපන්නා, භික්ඛුනිදූසකො, ලම්බිආදයො චත්තාරො ච පඨමපාරාජිකං ආපන්නා එවාති කත්වා කුතො චතුවීසතීති (සාරත්ථ. ටී. 2.233)? වුච්චතෙ – මාතුඝාතකාදයො හි චත්තාරො ඉධ අනුපසම්පන්නා එව අධිප්පෙතා, ලම්බිආදයො චත්තාරො කිඤ්චාපි පඨමපාරාජිකෙන සඞ්ගහිතා, යස්මා පන එකෙන පරියායෙන මෙථුනධම්මං අප්පටිසෙවිනො හොන්ති, තස්මා විසුං වුත්තාති. දුතියවිකප්පෙ කච්චිත්ථාති එත්ථ කච්චි අත්ථාති පදච්ඡෙදො කාතබ්බො.

ඉති කඞ්ඛාවිතරණියා පාතිමොක්ඛවණ්ණනාය

විනයත්ථමඤ්ජූසායං ලීනත්ථප්පකාසනියං

පාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.