3. එකගාමන්තරගමනසික්ඛාපදවණ්ණනා

අඤ්ඤො ගාමො ගාමන්තරං. නදිපාරන්ති නදියා පාරිමතීරං. ‘‘ගාමන්තරං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති (පාචි. 687, 691) වුත්තත්තා අඤ්ඤස්මිං ගාමෙයෙව ආපත්ති, න සකගාමෙති ආහ ‘‘සකගාමතො තාවා’’තිආදි. පරික්ඛෙපෙ වා උපචාරෙ වා අතික්කන්තෙති පරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපෙ වා අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානෙ වා අතික්කන්තෙ. දුතියෙන අතික්කන්තමත්තෙති දුතියෙන පාදෙන ඉතරස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපෙ වා උපචාරෙ වා අතික්කන්තමත්තෙ. යෙසු පන පොත්ථකෙසු ‘‘එකෙන පාදෙන ඉතරස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපෙ වා අතික්කන්තෙ, උපචාරෙ වා ඔක්කන්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුතියෙන අතික්කන්තමත්තෙ, ඔක්කන්තමත්තෙ වා සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති පාඨො දිස්සති, තත්ථ ‘‘ඔක්කන්තෙ, ඔක්කන්තමත්තෙ වා’’ති එතානි ද්වෙ පදානි පාළියා විරුජ්ඣන්ති. ‘‘අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස උපචාරං අතික්කාමෙන්තියා’’ති (පාචි. 692) හි පාළි. තථා සමන්තපාසාදිකායපි විරුජ්ඣන්ති. තත්ථ හි –

‘‘පරික්ඛෙපාරහට්ඨානං එකෙන පාදෙන අතික්කමති, ථුල්ලච්චයං. දුතියෙන අතික්කන්තමත්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො. අපිචෙත්ථ සකගාමතො…පෙ… එකෙන පාදෙන ඉතරස්ස ගාමස්ස පරික්ඛෙපෙ වා උපචාරෙවා අතික්කන්තමත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුතියෙන අතික්කන්තමත්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති –

වුත්තං. ‘‘පඨමං පාදං අතික්කාමෙන්තියා’’තිආදිවචනතො (පාචි. 692) පදසා ගමනමෙව ඉධාධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘පදසා පවිසන්තියා ආපත්තී’’ති. ඉමිනා සචෙපි හත්ථිපිට්ඨිආදීහි වා ඉද්ධියා වා පවිසති, වට්ටතියෙවාති දස්සෙති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකාය (පාචි. අට්ඨ. 692) වුත්තොති අධිප්පායො.

නදිපාරගමනෙ වුත්තලක්ඛණාය නදියාති ‘‘නදී නාම තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙත්වා යත්ථ කත්ථචි උත්තරන්තියා අන්තරවාසකො තෙමියතී’’ති (පාචි. 692) නදිපාරගමනවිභඞ්ගෙ වුත්තලක්ඛණාය නදියා. නදිපාරගමනවිභඞ්ගො හි ඉධ නදිපාරගමනසද්දෙන වුත්තො. පුන ඔරිමතීරමෙව පච්චුත්තරන්තියා වාති පරතීරං ගන්තුකාමතාය ඔතිණ්ණත්තා වුත්තං. ඉතරිස්සා පන අයං පක්කන්තට්ඨානෙ ඨිතා හොති, තස්මා පරතීරං ගච්ඡන්තියා අනාපත්ති. සචෙ සජ්ඣායං වා පධානං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කම්මං කුරුමානා ‘‘පුරෙ අරුණෙයෙව දුතියිකාය සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති (පාචි. අට්ඨ. 692) ආභොගං කරොති, අජානන්තියා එව තස්සා අරුණො උග්ගච්ඡති, අනාපත්තීති ආහ ‘‘පුරෙ අරුණෙයෙවා’’තිආදි. අථ පන ‘‘යාව අරුණුග්ගමනා ඉධෙව භවිස්සාමී’’ති වා අනාභොගෙන වා විහාරස්ස එකදෙසෙ අච්ඡති, දුතියිකාය හත්ථපාසං න ඔතරති, අරුණුග්ගමනෙ සඞ්ඝාදිසෙසො. හත්ථපාසොයෙව හි ඉධ පමාණං. හත්ථපාසාතික්කමෙ එකගබ්භොපි න රක්ඛති. තෙනාහ ‘‘එකගබ්භෙ…පෙ… ආපත්තී’’ති.

දස්සනූපචාරං වා සවනූපචාරං වාති එත්ථ දස්සනූපචාරො නාම යත්ථ ඨිතං දුතියිකා පස්සති. සවනූපචාරො නාම යත්ථ ඨිතා මග්ගමූළ්හසද්දෙන විය, ධම්මස්සවනාරොචනසද්දෙන විය ච ‘‘අය්‍යෙ’’ති සද්දායන්තියා සද්දං සුණාති. තස්මාති යස්මා ඔහීයනං නාම දස්සනූපචාරසවනූපචාරානමඤ්ඤතරස්ස විජහනං, තස්මා. අන්තොගාමෙ පන ඔහීයනං වට්ටතීති ආහ ‘‘ඉන්දඛීලාතික්කමතො පට්ඨායා’’ති ආදි. තත්ථ ඉන්දඛීලාතික්කමතොති උම්මාරාතික්කමතො. බහිගාමෙති ගාමස්ස බහිපදෙසෙ. මග්ගමූළ්හා උච්චාසද්දං කරොන්තීති ආහ ‘‘මග්ගමූළ්හසද්දෙන වියා’’ති. මග්ගමූළ්හං අව්හායන්තස්ස සද්දෙන වියාතිපි වදන්ති. සද්දායන්තියාති සද්දං කරොන්තියා. ‘‘සද්දස්සවනාතික්කමෙ ආපත්තියෙවා’’ති ඉමිනා දස්සනූපචාරො එවරූපෙ සවනූපචාරෙ විජහිතෙ න රක්ඛති, ජහිතමත්තෙව ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සාති දස්සෙති.

මග්ගං ගච්ඡන්තීති එකමග්ගං ගච්ඡන්ති. සචෙ පුරිමායො අඤ්ඤෙන මග්ගෙන ගච්ඡන්ති, පක්කන්තා නාම හොන්ති, අනාපත්තියෙව. ද්වින්නං ගච්ඡන්තීනං එකා අනුබන්ධිතුං අසක්කොන්තී ‘‘ගච්ඡතු අය’’න්ති ඔහීයති, ඉතරාපි ‘‘ඔහීයතු අය’’න්ති ගච්ඡති, ද්වින්නම්පි ආපත්ති. සචෙ පන ගච්ඡන්තීසු පුරිමාපි අඤ්ඤං මග්ගං ගණ්හාති, පච්ඡිමාපි අඤ්ඤං, එකා එකිස්සා පක්කන්තට්ඨානෙ තිට්ඨති, ද්වින්නම්පි අනාපත්ති.

‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා චතුරො’’ති (පරි. අට්ඨ. 479) අයං පඤ්හො අරුණුග්ගමනෙ ගාමන්තරපරියාපන්නං නදිපාරං ඔක්කන්තභික්ඛුනිං සන්ධාය වුත්තො. සා හි සකගාමතො පච්චූසසමයෙ නික්ඛමිත්වා අරුණුග්ගමනකාලෙ වුත්තප්පකාරං නදිපාරං ඔක්කන්තමත්තාව රත්තිවිප්පවාසගාමන්තරනදිපාරගමනගණම්හාඔහීයනලක්ඛණෙ එකප්පහාරෙනෙව චතුරො සඞ්ඝාදිසෙසෙ ආපජ්ජති.

පක්ඛසඞ්කන්තාය වාති තිත්ථායතනං සඞ්කන්තාය. අනන්තරායෙනාති හත්ථිමොචනාදිඅන්තරායං විනා.

එකගාමන්තරගමනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.