1. උස්සයවාදිකාසික්ඛාපදවණ්ණනා

මානුස්සයවසෙන කොධූස්සයවසෙනාති බාහුල්ලනයෙන වුත්තං. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘තිචිත්තං තිවෙදන’’න්ති. අඩ්ඩකරණත්ථායාති එත්ථ අඩ්ඩොති වොහාරිකවිනිච්ඡයො වුච්චති. යං පබ්බජිතා ‘‘අධිකරණ’’න්තිපි වදන්ති, තස්ස කරණත්ථාය වොහාරිකවිනිච්ඡයත්ථායාති වුත්තං හොති. වීතික්කමක්ඛණෙයෙවාති වත්ථුජ්ඣාචාරක්ඛණෙයෙව, න තතියාය සමනුභාසනායාති අධිප්පායො. භික්ඛුනිං සඞ්ඝතො නිස්සාරෙතීති ආපන්නං භික්ඛුනිං භික්ඛුනිසඞ්ඝම්හා නිස්සාරෙති. හෙතුම්හි චායං කත්තුවොහාරො ‘‘නිස්සාරණහෙතුභූතධම්මො ‘නිස්සාරණීයො’ති වුත්තො’’ති කත්වා.

යත්ථ ඨිතායාති උපස්සයභික්ඛාචාරමග්ගාදීසු යස්මිං ඨානෙ ඨිතාය. තතො පට්ඨාය ගච්ඡන්තියාති තතො පට්ඨාය වොහාරිකානං සන්තිකං ගච්ඡන්තියා. දුතියෙති දුතියාරොචනෙ. තෙනාති උපාසකෙන. එවං වුත්තායාති ‘‘මම ච තව ච කථං ත්වංයෙව ආරොචෙහී’’ති වුත්තාය. අඤ්ඤෙන කථාපෙතීති කප්පියකාරකෙන කථාපෙති. යථා වා තථා වා හි ආරොචියමානෙති කප්පියකාරකො වා භික්ඛුනියා කථං පඨමං ආරොචෙතු, ඉතරො වා අත්තනො කථං (පාචි. අට්ඨ. 679). කප්පියකාරකො වා උභින්නම්පි කථං, ඉතරො වා උභින්නම්පි කථං ආරොචෙතූති එවං යථා තථා ආරොචියමානෙ. උභින්නම්පි පන කථං සුත්වාති යථා තථා වා ආරොචිතං පන උභින්නම්පි කථං සුත්වා.

ආකඩ්ඪියමානා ගච්ඡතීති වුච්චමානා වොහාරිකානං සන්තිකං ගච්ඡති, ඉමස්ස ‘‘තස්සා අනාපත්තී’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. එවං සෙසෙසුපි. රක්ඛං යාචතීති ධම්මිකං රක්ඛං යාචති. ඉදානි යථා යාචිතා රක්ඛා ධම්මිකා හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘උපස්සයෙ අඤ්ඤෙහි කතං අනාචාරං අනොදිස්ස ආචික්ඛන්තී’’ති වුත්තං. තත්ථ අතීතං ආරබ්භ අත්ථි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා (පාචි. අට්ඨ. 679), අත්ථි අනොදිස්ස ආචික්ඛනා, අනාගතං ආරබ්භාපි අත්ථි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්ස ආචික්ඛනා.

කථං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති? භික්ඛුනුපස්සයෙ ගාමදාරකා, ධුත්තාදයො වා යෙ කෙචි අනාචාරං වා ආචරන්ති, රුක්ඛං වා ඡින්දන්ති, ඵලාඵලං වා හරන්ති, පරික්ඛාරෙ වා අච්ඡින්දන්ති. භික්ඛුනී වොහාරිකෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අම්හාකං උපස්සයෙ ඉදං නාම කත’’න්ති වදති. ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා න වට්ටති. තඤ්චෙ සුත්වා තෙ වොහාරිකා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුනියා ගීවා හොති. ‘‘දණ්ඩං ගණ්හිස්සන්තී’’ති අධිප්පායෙපි සති ගීවායෙව හොති. සචෙ පන තස්ස ‘‘දණ්ඩං ගණ්හථා’’ති වදති, පඤ්චමාසකමත්තෙ ගහිතෙ පාරාජිකං හොති.

තෙහි ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘අසුකෙනා’ති වත්තුං අම්හාකං න වට්ටති, තුම්හෙයෙව ජානිස්සථ. කෙවලඤ්හි මයං රක්ඛං යාචාම, තං නො දෙථ, අවහටභණ්ඩම්පි ආහරාපෙථා’’ති වත්තබ්බං. එවං අනොදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා වට්ටති. එවං වුත්තෙ සචෙපි තෙ වොහාරිකා තෙ කාරකෙ ගවෙසිත්වා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං සාපතෙය්‍යම්පි ගහිතං, භික්ඛුනියා නෙව ගීවා, න ආපත්ති.

පරික්ඛාරං හරන්තෙ දිස්වා තෙසං අනත්ථකාමතාය ‘‘චොරො චොරො’’ති වත්තුම්පි න වට්ටති. එවං වුත්තෙපි හි යං තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුනියා ගීවා හොති. අත්තනො වචනකරං පන ‘‘ඉමිනා මෙ පරික්ඛාරො ගහිතො, තං ආහරාපෙහි, මා චස්ස දණ්ඩං කරොථා’’ති වත්තුං වට්ටති. දාසදාසිවාපිආදීනං අත්ථාය අඩ්ඩං කරොන්ති, අයං අකප්පියඅඩ්ඩො නාම, න වට්ටති.

කථං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති? වුත්තනයෙනෙව පරෙහි අනාචාරාදීසු කතෙසු භික්ඛුනී වොහාරිකෙ එවං වදති ‘‘අම්හාකං උපස්සයෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොන්ති, රක්ඛං නො දෙථ ආයතිං අකරණත්ථායා’’ති. ‘‘කෙන එවං කත’’න්ති වුත්තෙ ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සාපි න වට්ටති. තෙසඤ්හි දණ්ඩෙ කතෙ පුරිමනයෙනෙව සබ්බං භික්ඛුනියා ගීවා. සෙසං පුරිමසදිසමෙව.

සචෙ පන වොහාරිකා භික්ඛුනුපස්සයෙ එවරූපං අනාචාරං කරොන්තානං ‘‘ඉමං නාම දණ්ඩං කරොමා’’ති භෙරිං චරාපෙත්වා ආණාය අතිට්ඨමානෙ පරියෙසිත්වා දණ්ඩං කරොන්ති, භික්ඛුනියා නෙව ගීවා, න ආපත්ති.

යො චායං භික්ඛුනීනං වුත්තො, භික්ඛූනම්පි එසෙව නයො. භික්ඛුනොපි හි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා න වට්ටති, යං තථා ආචික්ඛිතෙ තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, තං සබ්බං ගීවා හොති. වුත්තනයෙනෙව දණ්ඩං ගණ්හාපෙන්තස්ස පාරාජිකං. යො පන ‘‘දණ්ඩං කරිස්සන්තී’’ති ජානන්තොපි අනොදිස්ස කථෙති, තෙ ච පරියෙසිත්වා දණ්ඩං කරොන්තියෙව, න දොසො. විහාරසීමාය රුක්ඛාදීනි ඡින්දන්තානං වාසිඵරසුආදීනි ගහෙත්වා පාසාණෙ කොට්ටෙන්ති, න වට්ටති. සචෙ ධාරා භිජ්ජති, කාරාපෙත්වා දාතබ්බා. උපධාවිත්වා තෙසං පරික්ඛාරෙ ගණ්හන්ති, තම්පි න කාතබ්බං. ලහුපරිවත්තඤ්හි චිත්තං, ථෙය්‍යචෙතනාය උප්පන්නාය මූලච්ඡෙජ්ජම්පි ගච්ඡෙය්‍ය.

උස්සයවාදිකාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.