10. සඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්සාති සහිතස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, චිත්තෙන ච සරීරෙන ච අවියුත්තස්සාති අත්ථො. තෙනෙවස්ස පදභාජනෙ (පාරා. 412) ‘‘සමග්ගො නාම සඞ්ඝො සමානසංවාසකො සමානසීමායං ඨිතො’’ති වුත්තං. සමානසංවාසකො හි සමචිත්තතාය චිත්තෙන අවියුත්තො හොති, සමානසීමායං ඨිතො කායසාමග්ගිදානතො සරීරෙන අවියුත්තො. භෙදාය පරක්කමෙය්‍යාති ‘‘කථං නාමායං භිජ්ජෙය්‍යා’’ති භෙදනත්ථාය වායාමෙය්‍ය. භෙදනසංවත්තනිකං වා අධිකරණන්ති භෙදනස්ස සඞ්ඝභෙදස්ස අත්ථාය සංවත්තනිකං කාරණං. ඉමස්මිඤ්හි ඔකාසෙ ‘‘කාමහෙතු කාමනිදානං කාමාධිකරණ’’න්ති ආදීසු (ම. නි. 1.168, 178) විය කාරණං ‘‘අධිකරණ’’න්ති අධිප්පෙතං. තං භෙදකරවත්ථුවසෙන අට්ඨාරසවිධං. සමාදායාති ගහෙත්වා. පග්ගය්හ තිට්ඨෙය්‍යාති තං සඞ්ඝභෙදස්ස අත්ථාය සංවත්තනිකං සඞ්ඝභෙදනිබ්බත්තිසමත්ථං කාරණං ගහෙත්වා දීපෙය්‍ය චෙව නප්පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය ච. භික්ඛූහි එවමස්ස වචනීයොති යෙ තං පග්ගය්හ තිට්ඨන්තං සම්මුඛා පස්සන්ති, යෙ වා ‘‘අසුකස්මිං නාම විහාරෙ’’ති සුණන්ති, තෙහි සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන අඩ්ඪයොජනමත්තං ගන්ත්වාපි ය්වායං අනන්තරෙ ‘‘මායස්මා’’තිආදිවචනක්කමො වුත්තො, එවමස්ස වචනීයො. දිස්වා වා සුත්වා වා අවදන්තානං දුක්කටං. එත්ථ ච මාඉති පදං ‘‘පරක්කමී’’තිපදෙන ‘‘අට්ඨාසී’’තිපදෙන ච සද්ධිං ‘‘මා පරක්කමි, මා අට්ඨාසී’’ති යොජෙතබ්බං. සමෙතායස්මා සඞ්ඝෙනාති ආයස්මා සඞ්ඝෙන සද්ධිං සමෙතු සමාගච්ඡතු, එකලද්ධිකො හොතූති අත්ථො. කිං කාරණා? සමග්ගො හි සඞ්ඝො…පෙ… විහරතීති. තත්ථ සම්මොදමානොති අඤ්ඤමඤ්ඤසම්පත්තියා සුට්ඨු මොදමානො. අවිවදමානොති ‘‘අයං ධම්මො, නායං ධම්මො’’ති එවං න විවදමානො. එකො උද්දෙසො අස්සාති එකුද්දෙසො, එකතො පවත්තපාතිමොක්ඛුද්දෙසොති අත්ථො. ඵාසු විහරතීති සුඛං විහරති. එවං විසුම්පි සඞ්ඝමජ්ඣෙපි තික්ඛත්තුං වුච්චමානස්ස අප්පටිනිස්සජ්ජතො දුක්කටං. එවඤ්ච සොතිආදිම්හි සමනුභාසිතබ්බොති සමනුභාසනකම්මං කාතබ්බං. ඉච්චෙතං කුසලන්ති ඉති එතං පටිනිස්සජ්ජනං කුසලං ඛෙමං සොත්ථිභාවො තස්ස භික්ඛුනො. නො චෙ පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය, සඞ්ඝාදිසෙසොති එත්ථ සමනුභාසනකම්මපරියොසානෙ අප්පටිනිස්සජ්ජන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො. සෙසං උත්තානපදත්ථමෙව.

රාජගහෙ දෙවදත්තං ආරබ්භ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, සමනුභාසනකම්මෙ කරියමානෙ අප්පටිනිස්සජ්ජන්තස්ස ඤත්තිපරියොසානෙ දුක්කටං, ද්වීහි කම්මවාචාහි ද්වෙ ථුල්ලච්චයා, ‘‘යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍යා’’ති එවං ය්‍ය-කාරපත්තාය තතියකම්මවාචාය තඤ්ච දුක්කටං තෙ ච ථුල්ලච්චයා පටිප්පස්සම්භන්ති, සඞ්ඝාදිසෙසොයෙව තිට්ඨති. අසමනුභාසියමානස්ස ච පටිනිස්සජ්ජන්තස්ස ච උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සීලවිපත්ති, භෙදාය පරක්කමනං, ධම්මකම්මෙන සමනුභාසනං, කම්මවාචාපරියොසානං, අප්පටිනිස්සජ්ජනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමනුභාසනසමුට්ඨානං, අකිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, දුක්ඛවෙදනන්ති.

සඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.