4. චතුත්ථපාරාජිකවණ්ණනා

චතුත්ථෙ අනභිජානන්ති සකසන්තානෙ අනුප්පන්නත්තා අත්තනි අත්ථිභාවං අජානන්තො. උත්තරිමනුස්සධම්මන්ති උත්තරිමනුස්සානං ඣායීනඤ්චෙව අරියානඤ්ච ධම්මං. අත්තුපනායිකන්ති අත්තනි තං උපනෙති ‘‘මයි අත්ථී’’ති සමුදාචරන්තො, අත්තානං වා තත්ථ උපනෙති ‘‘අහං එත්ථ සන්දිස්සාමී’’ති සමුදාචරන්තොති අත්තුපනායිකො, තං අත්තුපනායිකං. එවං කත්වා සමුදාචරෙය්‍යාති සම්බන්ධො. අලමරියඤාණදස්සනන්තිඑත්ථ මහග්ගතලොකුත්තරපඤ්ඤා ජානනට්ඨෙන ඤාණං, චක්ඛුනා ච දිට්ඨමිව ධම්මං පච්චක්ඛකරණතො දස්සනත්ථෙන දස්සනන්ති ඤාණදස්සනං, අරියං විසුද්ධං උත්තමං ඤාණදස්සනන්ති අරියඤාණදස්සනං, අලං පරියත්තං කිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථං අරියඤාණදස්සනමෙත්ථ ඣානාදිභෙදෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ, අලං වා අරියඤාණදස්සනමස්සාති අලමරියඤාණදස්සනො, තං අලමරියඤාණදස්සනං. සමුදාචරෙය්‍යාති වුත්තප්පකාරමෙතං උත්තරිමනුස්සධම්මං අත්තුපනායිකං කත්වා කායෙන වා වාචාය වා තදුභයෙන වා විඤ්ඤුස්ස මනුස්සජාතිකස්ස ආරොචෙය්‍ය. ඉති ජානාමි ඉති පස්සාමීති සමුදාචරණාකාරදස්සනමෙතං, අත්තුපනායිකඤ්හි කත්වා විනා අඤ්ඤාපදෙසෙන සමුදාචරන්තො එවං සමුදාචරති, තස්මා ය්වායං පදභාජනෙ (පාරා. 209) ‘‘පඨමං ඣානං සමාපජ්ජිං, සමාපජ්ජාමි, සමාපන්නො’’තිආදිභෙදො වුත්තො, සො සබ්බො ඉධෙව සඞ්ගහං ගච්ඡතීති වෙදිතබ්බො. ‘‘ඉති ජානාමි ඉති පස්සාමී’’ති හි වදන්තො න යිදං වචනමත්තමෙව වදති, අථ ඛො ‘‘ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙන අයං ධම්මො මයි අත්ථී’’ති දීපෙති, ‘‘සමාපජ්ජි’’න්තිආදීනි ච වදන්තෙන හි සමාපජ්ජනාදීහි කාරණෙහි අත්ථිතා දීපිතා හොති, තෙන වුත්තං ‘‘ය්වායං පදභාජනෙ පඨමං ඣානං සමාපජ්ජිං, සමාපජ්ජාමි, සමාපන්නොතිආදිභෙදො වුත්තො, සො සබ්බො ඉධෙව සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති. තතො අපරෙන සමයෙනාති තතො ආරොචිතකාලතො අඤ්ඤතරස්මිං කාලෙ. ඉති ආපත්තිපටිජානනකාලදස්සනමෙතං, අයං පන ආරොචිතක්ඛණෙව ආපත්තිං ආපජ්ජති. ආපත්තිං පන ආපන්නො යස්මා පරෙන චොදිතො වා අචොදිතො වා පටිජානාති, තස්මා ‘‘සමනුග්ගාහීයමානො වා අසමනුග්ගාහීයමානො වා’’ති වුත්තං. ආපන්නොති ආරොචිතක්ඛණෙයෙව පාරාජිකං ආපන්නො. විසුද්ධාපෙක්ඛොති අත්තනො ගිහිභාවාදිකං විසුද්ධිං අපෙක්ඛමානො ඉච්ඡමානො. අයඤ්හි යස්මා පාරාජිකං ආපන්නො, තස්මා භික්ඛුභාවෙ ඨත්වා අභබ්බො ඣානාදීනි අධිගන්තුං, ඉච්චස්ස භික්ඛුභාවො විසුද්ධි නාම න හොති. යස්මා පන ගිහි වා උපාසකාරාමිකසාමණෙරානං වා අඤ්ඤතරො හුත්වා දානාදීහි සග්ගමග්ගං වා ඣානාදීහි මොක්ඛමග්ගං වා ආරාධෙතුං භබ්බො හොති, තස්මාස්ස ගිහිආදිභාවො විසුද්ධි නාම හොති. තෙන වුත්තං ‘‘ගිහිභාවාදිකං විසුද්ධිං අපෙක්ඛමානො’’ති. එවං වදෙය්‍යාති එවං භණෙය්‍ය, කථං? ‘‘අජානමෙවං, ආවුසො’’තිආදිං. තත්ථ අජානන්ති අජානන්තො. අපස්සන්ති අපස්සන්තො. තුච්ඡං මුසා විලපින්ති අහං වචනත්ථවිරහතො තුච්ඡං, වඤ්චනාධිප්පායතො මුසා විලපිං අභණින්ති වුත්තං හොති. අඤ්ඤත්‍ර අධිමානාති ය්වායං තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස අපත්තෙ පත්තසඤ්ඤිතාසඞ්ඛාතො අධිමානො උප්පජ්ජති, තං අධිමානං ඨපෙත්වා කෙවලං පාපිච්ඡතාය යො සමුදාචරෙය්‍ය, අයම්පි පාරාජිකො හොතීති අත්ථො.

වෙසාලියං වග්ගුමුදාතීරියෙ භික්ඛූ ආරබ්භ තෙසං උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ‘‘අඤ්ඤත්‍ර අධිමානා’’ති අයමෙත්ථ අනුපඤ්ඤත්ති, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, ‘‘පඨමං ඣානං සමාපජ්ජි’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තප්පකාරං අසන්තං ඣානාදිධම්මං ආරොචෙන්තස්ස සචෙ යස්ස කස්සචි ආරොචෙති, සො මනුස්සජාතිකො හොති, අනන්තරමෙව ‘‘අයං ඣානලාභී’’ති වා ‘‘අරියො’’ති වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන තමත්ථං ජානාති, පාරාජිකං. සචෙ න ජානාති, ථුල්ලච්චයං. සචෙ පන ‘‘යො තෙ විහාරෙ වසි, සො භික්ඛු පඨමං ඣානං සමාපජ්ජී’’තිආදිනා (පාරා. 220) නයෙන අඤ්ඤාපදෙසෙන ආරොචෙන්තස්ස ජානාති, ථුල්ලච්චයං. සචෙ න ජානාති, දුක්කටං. අධිමානෙන ආරොචෙන්තස්ස, අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සීලවිපත්ති, උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස අත්තනි අසන්තතා, පාපිච්ඡතාය තස්ස ආරොචනං, අනඤ්ඤාපදෙසො, යස්ස ආරොචෙති, තස්ස මනුස්සජාතිකතා, තඞ්ඛණවිජානනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානෙ වුත්තසදිසානෙවාති.

චතුත්ථපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

උද්දිට්ඨා ඛො ආයස්මන්තො චත්තාරො පාරාජිකා ධම්මාතිඉදං ඉධ උද්දිට්ඨපාරාජිකපරිදීපනමෙව. සමොධානෙත්වා පන සබ්බානෙව චතුවීසති පාරාජිකානි වෙදිතබ්බානි. කතමානි චතුවීසති? පාළියං ආගතානි තාව භික්ඛූනං චත්තාරි භික්ඛුනීනං අසාධාරණානි චත්තාරීති අට්ඨ, තානි එකාදසන්නං පණ්ඩකාදීනං අභබ්බභාවසඞ්ඛාතෙහි එකාදසහි පාරාජිකෙහි සද්ධිං එකූනවීසති, ගිහිභාවං පත්ථයමානාය භික්ඛුනියා විබ්භන්තභාවපාරාජිකෙන සද්ධිං වීසති, අපරානිපි ලම්බී, මුදුපිට්ඨිකො, පරස්ස අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හාති, පරස්ස අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදතීති ඉමෙසං චතුන්නං වසෙන ‘‘චත්තාරි අනුලොමපාරාජිකානී’’ති වදන්ති, ඉති ඉමානි ච චත්තාරි, පුරිමානි ච වීසතීති සමොධානෙත්වා සබ්බානෙව චතුවීසති පාරාජිකානි වෙදිතබ්බානි. න ලභති භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසන්ති උපොසථාදිභෙදං සංවාසං භික්ඛූහි සද්ධිං න ලභති. යථා පුරෙ, තථා පච්ඡාති යථා පුබ්බෙ ගිහිකාලෙ අනුපසම්පන්නකාලෙ ච, පච්ඡා පාරාජිකං ආපන්නොපි තථෙව අසංවාසො හොති, නත්ථි තස්ස භික්ඛූහි සද්ධිං උපොසථාදිභෙදො සංවාසොති. තත්ථායස්මන්තෙ පුච්ඡාමීති තෙසු චතූසු පාරාජිකෙසු ආයස්මන්තෙ ‘‘කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා’’ති පුච්ඡාමි. කච්චිත්ථාති කච්චි එත්ථ, එතෙසු චතූසු පාරාජිකෙසු කච්චි පරිසුද්ධාති අත්ථො. අථ වා කච්චිත්ථ පරිසුද්ධාති කච්චි පරිසුද්ධා අත්ථ, භවථාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

කඞ්ඛාවිතරණියා පාතිමොක්ඛවණ්ණනාය

පාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.