8. අට්ඨවත්ථුකාසික්ඛාපදවණ්ණනා
චතුත්ථෙ අවස්සුතාති ලොකස්සාදමිත්තසන්ථවවසෙන කායසංසග්ගරාගෙන තින්තා. අයමෙව හි අත්ථො සීහළමාතිකාට්ඨකථායං වුත්තො, සමන්තපාසාදිකායං (පාචි. අට්ඨ. 675) පනස්ස විචාරණා කතා, දුතියපදෙපි එසෙව නයො. පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණං වාතිආදීසු පන යං පුරිසපුග්ගලෙන හත්ථෙ ගහණං කතං, තං ‘‘පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණ’’න්ති වුත්තං, එසෙව නයො සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණෙපි. හත්ථග්ගහණන්ති එත්ථ ච යස්ස කස්සචි අපාරාජිකක්ඛෙත්තභූතස්ස අඞ්ගස්ස ගහණං හත්ථග්ගහණං, යස්ස කස්සචි නිවත්ථස්ස වා පාරුතස්ස වා ගහණං සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණං. සන්තිට්ඨෙය්‍ය වාතිආදීසු කායසංසග්ගසඞ්ඛාතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ සන්තිට්ඨෙය්‍ය වා, තත්ථ ඨිතා සල්ලපෙය්‍ය වා, පුරිසෙන වා ‘‘ඉත්ථන්නාමං ඨානං ආගච්ඡා’’ති වුත්තා තං සඞ්කෙතං ගච්ඡෙය්‍ය, තස්ස වා පුරිසස්ස අබ්භාගමනං සාදියෙය්‍ය, යෙන කෙනචි වා පටිච්ඡන්නං ඔකාසං පවිසෙය්‍ය, පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ ඨත්වා කායං උපසංහරෙය්‍යාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. අයම්පි පාරාජිකාති යථා පුරිමායො, එවං අයම්පි භික්ඛුනී එතස්ස කායසංසග්ගසඞ්ඛාතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය එතානි අට්ඨ වත්ථූනි පටිපාටියා වා උප්පටිපාටියා වා පූරෙත්වා අට්ඨවත්ථුකා නාම පාරාජිකා හොතීති.
සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ අට්ඨමං වත්ථුං පරිපූරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සඞ්කෙතගමනෙ පදෙ පදෙ දුක්කටං, පුරිසස්ස හත්ථපාසං ඔක්කන්තමත්තෙ ථුල්ලච්චයං, පුරිසස්ස අබ්භාගමනසාදයමානෙපි දුක්කටං. හත්ථපාසොක්කමනෙ ථුල්ලච්චයං, සෙසෙසු එකෙකස්මිං ථුල්ලච්චයමෙව, අට්ඨමෙ පරිපුණ්ණෙ පාරාජිකං. එකෙකස්මිං පන වත්ථුස්මිං සතක්ඛත්තුම්පි වීතික්කන්තෙ තා ආපත්තියො දෙසෙත්වා මුච්චති, අපිචෙත්ථ ගණනූපිකා ආපත්ති වෙදිතබ්බා, ‘‘ඉදානි නාපජ්ජිස්සාමී’’ති හි ධුරනික්ඛෙපං කත්වා දෙසිතා ගණනූපිකා, දෙසිතගණනං උපෙති, පාරාජිකස්ස අඞ්ගං න හොති. තස්මා යා එකං ආපන්නා ධුරනික්ඛෙපං කත්වා දෙසෙත්වා පුන කිලෙසවසෙන ආපජ්ජති, පුනපි දෙසෙති, එවං අට්ඨමං පරිපූරෙන්තීපි පාරාජිකා න හොති. යා පන ආපජ්ජිත්වා ‘‘පුනපි අඤ්ඤං වත්ථුං ආපජ්ජිස්සාමී’’ති සඋස්සාහාව දෙසෙති, තස්සා සා ආපත්ති අගණනූපිකා, දෙසිතාපි අදෙසිතා හොති, පාරාජිකස්ස අඞ්ගං හොති. අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තියා අසාදියන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. කායසංසග්ගරාගො, සඋස්සාහතා, අට්ඨමස්ස වත්ථුස්ස පූරණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමනුභාසනසමුට්ඨානං, කිරියාකිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, ද්විවෙදනන්ති.
අට්ඨවත්ථුකාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
උද්දිට්ඨා ඛො අය්‍යායො අට්ඨ පාරාජිකා ධම්මාති භික්ඛූ ආරබ්භ පඤ්ඤත්තා සාධාරණා චත්තාරො, ඉමෙ චත්තාරොති එවං පාතිමොක්ඛුද්දෙසමග්ගෙන අට්ඨ පාරාජිකා ධම්මා උද්දිට්ඨාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො, සෙසං භික්ඛුපාතිමොක්ඛවණ්ණනායං වුත්තනයමෙවාති.
කඞ්ඛාවිතරණියා පාතිමොක්ඛවණ්ණනාය
භික්ඛුනිපාතිමොක්ඛෙ
පාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.