උච්ඡෙදවාදවණ්ණනා

84. අසතො විනාසාසම්භවතො අත්ථිභාවනිබන්ධනො උච්ඡෙදොති වුත්තං ‘‘සතො’’ති. යථා හෙතුඵලභාවෙන පවත්තමානානං සභාවධම්මානං සතිපි එකසන්තානපරියාපන්නානං භින්නසන්තතිපතිතෙහි විසෙසෙ හෙතුඵලානං පරමත්ථතො භින්නසභාවත්තා භින්නසන්තානපතිතානං විය අච්චන්තභෙදසන්නිට්ඨානෙන නානත්තනයස්ස මිච්ඡාගහණං උච්ඡෙදාභිනිවෙසස්ස කාරණං, එවං හෙතුඵලභූතානං ධම්මානං විජ්ජමානෙපි සභාවභෙදෙ එකසන්තතිපරියාපන්නතාය එකත්තනයෙන අච්චන්තමභෙදග්ගහණම්පි කාරණං එවාති දස්සෙතුං ‘‘සත්තස්සා’’ති වුත්තං පාළියං. සන්තානවසෙන හි වත්තමානෙසු ඛන්ධෙසු ඝනවිනිබ්භොගාභාවෙන සත්තගාහො, සත්තස්ස ච අත්ථිභාවගාහනිබන්ධනො උච්ඡෙදගාහො යාවායං අත්තා න උච්ඡිජ්ජති, තාවායං විජ්ජතියෙවාති ගහණතො, නිරුදයවිනාසො වා ඉධ උච්ඡෙදොති අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘උපච්ඡෙද’’න්ති. විසෙසෙන නාසො විනාසො, අභාවො. සො පන මංසචක්ඛුපඤ්ඤාචක්ඛූනං දස්සනපථාතික්කමොයෙව හොතීති ආහ ‘‘අදස්සන’’න්ති. අදස්සනෙ හි නාස-සද්දො ලොකෙ නිරුළ්හොති. භාවවිගමන්ති සභාවාපගමං. යො හි නිරුදයවිනාසවසෙන උච්ඡිජ්ජති, න සො අත්තනො සභාවෙන තිට්ඨතීති. ලාභීති දිබ්බචක්ඛුඤාණලාභී. චුතිමත්තමෙවාති සෙක්ඛපුථුජ්ජනානම්පි චුතිමත්තමෙව. න උපපාතන්ති පුබ්බයොගාභාවෙන, පරිකම්මාකරණෙන වා උපපාතං දට්ඨුං න සක්කොති. ‘‘අලාභී ච කො පරලොකං න ජානාතී’’ති නත්ථිකවාදවසෙන, මහාමූළ්හභාවෙනෙව වා ‘‘ඉතො අඤ්ඤො පරලොකො අත්ථී’’ති අනවබොධමාහ. එත්තකොයෙව විසයො, යො යං ඉන්ද්‍රියගොචරොති. අත්තනො ධීතුයා හත්ථගණ්හනකරාජාදි විය කාමසුඛගිද්ධතාය වා. ‘‘න පුන විරුහන්තී’’ති පතිතපණ්ණානං වණ්ටෙන අප්පටිසන්ධිකභාවමාහ. එවමෙව සත්තාති යථා පණ්ඩුපලාසො බන්ධනා පවුත්තො න පටිසන්ධියති, එවං සබ්බෙ සත්තා අප්පටිසන්ධිකමරණමෙව නිගච්ඡන්තීති. ජලපුබ්බූළකූපමා හි සත්තාති තස්ස ලද්ධි. තථාති වුත්තප්පකාරෙන. ලාභිනොපි චුතිතො උද්ධං අදස්සනෙනෙව ඉමා දිට්ඨියො උප්පජ්ජන්තීති ආහ ‘‘විකප්පෙත්වා වා’’ති.

එත්ථාහ – යථා අමරාවික්ඛෙපිකවාදා එකන්තඅලාභීවසෙනෙව දස්සිතා, යථා ච උද්ධමාඝාතනිකසඤ්ඤීවාදචතුක්කො එකන්තලාභීවසෙනෙව, න එවමයං. අයං පන සස්සතෙකච්චසස්සතවාදාදයො විය ලාභීඅලාභීවසෙන පවත්තො. තථා හි වුත්තං ‘‘තත්ථ ද්වෙ ජනා’’තිආදි. යදි එවං කස්මා සස්සතවාදාදිදෙසනාහි ඉධ අඤ්ඤථා දෙසනා පවත්තාති? වුච්චතෙ – දෙසනාවිලාසප්පත්තිතො. දෙසනාවිලාසප්පත්තා හි බුද්ධා භගවන්තො, තෙ වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං විවිධෙනාකාරෙන ධම්මං දෙසෙන්ති, අඤ්ඤථා ඉධාපි ච එවං භගවා දෙසෙය්‍ය ‘‘ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති, සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන අරහතො චුතිචිත්තං පස්සති, පුථූනං වා පරසත්තානං, න හෙව ඛො තදුද්ධං උපපත්තිං, සො එවමාහ ‘යථා ඛො භො අයං අත්තා’’’ තිආදිනා විසෙසලාභිනො, තක්කිනො ච විසුං කත්වා, තස්මා දෙසනාවිලාසෙන වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං සස්සතවාදාදිදෙසනාහි අඤ්ඤථායං දෙසනා පවත්තාති දට්ඨබ්බං.

අථ වා එකච්චසස්සතවාදාදීසු විය න ඉධ තක්කීවාදිතො විසෙසලාභීවාදො භින්නාකාරො, අථ ඛො සමානභෙදතාය සමානාකාරොයෙවාති ඉමස්ස විසෙසස්ස පකාසනත්ථං භගවතා අයමුච්ඡෙදවාදො පුරිමවාදෙහි විසිට්ඨාකාරො දෙසිතො. සම්භවති හි තක්කිනොපි අනුස්සවාදිවසෙන අධිගමවතො විය ඉධ අභිනිවෙසො. අථ වා න ඉමා දිට්ඨියො භගවතා අනාගතෙ එවං භාවීවසෙන දෙසිතා, නාපි පරිකප්පවසෙන, අථ ඛො යථා යථා දිට්ඨිගතිකෙහි ‘‘ඉදමෙව සච්චං, මොඝමඤ්ඤ’’න්ති පඤ්ඤත්තා, තථා තථා යථාභුච්චං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන පරිච්ඡින්දිත්වා පකාසිතා. යෙහි ගම්භීරාදිප්පකාරා අපුථුජ්ජනගොචරා බුද්ධධම්මා පකාසන්ති, යෙසඤ්ච පරිකිත්තනෙන තථාගතා සම්මදෙව ථොමිතා හොන්ති. උච්ඡෙදවාදීහි ච දිට්ඨිගතිකෙහි යථා උත්තරුත්තරභවදස්සීහි අපරභවදස්සීනං තෙසං වාදපටිසෙධවසෙන සකසකවාදා පතිට්ඨාපිතා, තථායං දෙසනා පවත්තාති පුරිමදෙසනාහි ඉමිස්සා දෙසනාය පවත්තිභෙදො න චොදෙතබ්බො. එවඤ්ච කත්වා අරූපභවභෙදවසෙන විය කාමරූපභවභෙදවසෙනාපි උච්ඡෙදවාදො විභජිත්වා දට්ඨබ්බො. අථ වා පච්චෙකං කාමරූපභවභෙදවසෙන විය අරූපභවවසෙනාපි න විභජිත්වා වත්තබ්බො, එවඤ්ච සති භගවතා වුත්තසත්තකතො බහුතරභෙදො, අප්පතරභෙදො වා උච්ඡෙදවාදො ආපජ්ජතීති එවං පකාරාපි චොදනා අනවකාසාවාති.

එත්ථාහ – යුත්තං තාව පුරිමෙසු තීසු වාදෙසු ‘‘කායස්ස භෙදා’’ති වුත්තං පඤ්චවොකාරභවපරියාපන්නං අත්තභාවං ආරබ්භ පවත්තත්තා තෙසං වාදානං, චතුවොකාරභවපරියාපන්නං පන අත්තභාවං නිස්සාය පවත්තෙසු චතුත්ථාදීසු චතූසු වාදෙසු කස්මා ‘‘කායස්ස භෙදා’’ති වුත්තං. න හි අරූපීනං කායො විජ්ජතීති? සච්චමෙතං, රූපත්තභාවෙ පවත්තවොහාරෙනෙව පන දිට්ඨිගතිකො අරූපත්තභාවෙපි කායවොහාරං ආරොපෙත්වා ආහ ‘‘කායස්ස භෙදා’’ති. යථා ච දිට්ඨිගතිකා දිට්ඨියො පඤ්ඤාපෙන්ති, තථා ච භගවා දස්සෙතීති, අරූපකායභාවතො වා ඵස්සාදිධම්මසමූහභූතෙ අරූපත්තභාවෙ කායනිද්දෙසො දට්ඨබ්බො. එත්ථ ච කාමදෙවත්තභාවාදිනිරවසෙසවිභවපතිට්ඨාපකානං දුතියවාදාදීනං යුත්තො අපරන්තකප්පිකභාවො අනාගතද්ධවිසයත්තා තෙසං වාදානං, න පන දිට්ඨිගතිකපච්චක්ඛභූතමනුස්සත්තභාවසමුච්ඡෙදපතිට්ඨාපකස්ස පඨමවාදස්ස පච්චුප්පන්නවිසයත්තා. දුතියවාදාදීනඤ්හි පුරිමපුරිමවාදසඞ්ගහිතස්සෙව අත්තනො තදුත්තරුත්තරිභවොපපන්නස්ස සමුච්ඡෙදතො යුජ්ජති අපරන්තකප්පිකතා, තථා ච ‘‘නො ච ඛො භො අයං අත්තා එත්තාවතා සම්මා සමුච්ඡින්නො හොතී’’තිආදි වුත්තං, යං පන තත්ථ වුත්තං ‘‘අත්ථි ඛො භො අඤ්ඤො අත්තා’’ති, තං මනුස්සකායවිසෙසාපෙක්ඛාය වුත්තං, න සබ්බථා අඤ්ඤභාවතොති? නො න යුත්තො, ඉධලොකපරියාපන්නත්තෙපි ච පඨමවාදවිසයස්ස අනාගතකාලස්සෙව තස්ස අධිප්පෙතත්තා පඨමවාදිනොපි අපරන්තකප්පිකතාය න කොචි විරොධොති.