සඤ්ඤීවාදවණ්ණනා

75. උද්ධමාඝාතනාති පවත්තො වාදො උද්ධමාඝාතනො, සො එතෙසං අත්ථීති උද්ධමාඝාතනිකා. යස්මා පන තෙ දිට්ඨිගතිකා ‘‘උද්ධං මරණා අත්තා නිබ්බිකාරො’’ති වදන්ති, තස්මා ‘‘උද්ධමාඝාතනා අත්තානං වදන්තීති උද්ධමාඝාතනිකා’’ති වුත්තං. සඤ්ඤීවාදො එතෙසං අත්ථීති සඤ්ඤීවාදා ‘‘බුද්ධං අස්ස අත්ථීති බුද්ධො’’ති යථා. අථ වා සඤ්ඤීති පවත්තො වාදො සඤ්ඤී සහචරණනයෙන, සඤ්ඤී වාදො එතෙසන්ති සඤ්ඤීවාදා.

76-77. රූපී අත්තාති එත්ථ නනු රූපවිනිමුත්තෙන අත්තනා භවිතබ්බං සඤ්ඤාය විය රූපස්සපි අත්තනියත්තා. න හි ‘‘සඤ්ඤී අත්තා’’ති එත්ථ සඤ්ඤා අත්තා. තෙනෙව හි ‘‘තත්ථ පවත්තසඤ්ඤඤ්චස්ස සඤ්ඤාති ගහෙත්වා’’ති වුත්තං. එවං සති කස්මා කසිණරූපං ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා වුත්තන්ති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං ‘‘රූපං අස්ස අත්ථීති රූපී’’ති, අථ ඛො ‘‘රුප්පනසීලො රූපී’’ති. රුප්පනඤ්චෙත්ථ රූපසරික්ඛතාය කසිණරූපස්ස වඩ්ඪිතාවඩ්ඪිතකාලවසෙන විසෙසාපත්ති, සා ච ‘‘නත්ථී’’ති න සක්කා වත්තුං පරිත්තවිපුලතාදිවිසෙසසබ්භාවතො. යදි එවං ඉමස්ස වාදස්ස සස්සතදිට්ඨිසඞ්ගහො න යුජ්ජතීති? නො න යුජ්ජති කායභෙදතො උද්ධං අත්තනො නිබ්බිකාරතාය තෙන අධිප්පෙතත්තා. තථා හි වුත්තං ‘‘අරොගො පරං මරණා’’ති. අථ වා ‘‘රූපං අස්ස අත්ථීති රූපී’’ති වුච්චමානෙපි න දොසො. කප්පනාසිද්ධෙනපි හි භෙදෙන අභෙදස්සාපි නිද්දෙසදස්සනතො, යථා ‘‘සිලාපුත්තකස්ස සරීර’’න්ති. රුප්පනං වා රූපසභාවො රූපං, තං එතස්ස අත්ථීති රූපී, අත්තා ‘‘රූපිනො ධම්මා’’තිආදීසු (ධ. ස. දුකමාතිකා 11) විය. එවඤ්ච කත්වා රූපසභාවත්තා අත්තනො ‘‘රූපී අත්තා’’ති වචනං ඤායාගතමෙවාති ‘‘කසිණරූපං ‘අත්තා’ති ගහෙත්වා’’ති වුත්තං. නියතවාදිතාය කම්මඵලපටික්ඛෙපතො නත්ථි ආජීවකෙසු ඣානසමාපත්තිලාභොති ආහ ‘‘ආජීවකාදයො විය තක්කමත්තෙනෙව වා රූපී අත්තා’’ති. තථා හි කණ්හාභිජාතිආදීසු ඡළාභිජාතීසු අඤ්ඤතරං අත්තානං එකච්චෙ ආජීවකා පටිජානන්ති. නත්ථි එතස්ස රොගො භඞ්ගොති අරොගොති අරොග-සද්දස්ස නිච්චපරියායතා වෙදිතබ්බා, රොගරහිතතාසීසෙන වා නිබ්බිකාරතාය නිච්චතං පටිජානාති දිට්ඨිගතිකොති ආහ ‘‘අරොගොති නිච්චො’’ති.

කසිණුග්ඝාටිමාකාසපඨමාරුප්පවිඤ්ඤාණනත්ථිභාවආකිඤ්චඤ්ඤායතනානි අරූපසමාපත්තිනිමිත්තං නිම්බපණ්ණෙ තිත්තකරසො විය සරීරපරිමාණො අරූපී අත්තා තත්ථ තිට්ඨතීති නිගණ්ඨාති ආහ ‘‘නිගණ්ඨාදයො වියා’’ති. මිස්සකගාහවසෙනාති රූපාරූපසමාපත්තීනං නිමිත්තානි එකජ්ඣං කත්වා ‘‘එකො අත්තා’’ති, තත්ථ පවත්තසඤ්ඤඤ්චස්ස ‘‘සඤ්ඤා’’ති ගහණවසෙන. අයඤ්හි දිට්ඨිගතිකො රූපාරූපසමාපත්තිලාභිතාය තන්නිමිත්තං රූපභාවෙන අරූපභාවෙන ච අත්තා උපතිට්ඨති, තස්මා ‘‘රූපී ච අරූපී චා’’ති අභිනිවෙසං ජනෙසි අජ්ඣත්තවාදිනො විය, තක්කමත්තෙනෙව වා රූපාරූපධම්මානං මිස්සකග්ගහණවසෙන ‘‘රූපී අරූපී ච අත්තා හොතී’’ති.

තක්කගාහෙනෙවාති සඞ්ඛාරාවසෙසසුඛුමභාවප්පත්තධම්මා විය අච්චන්තසුඛුමභාවප්පත්තියා සකිච්චසාධනාසමත්ථතාය ථම්භකුට්ටහත්ථපාදාදිසඞ්ඝාතො විය නෙව රූපී, රූපසභාවානතිවත්තනතො න අරූපීති එවං පවත්තතක්කගාහෙන. අථ වා අන්තානන්තිකචතුක්කවාදෙ විය අඤ්ඤමඤ්ඤපටික්ඛෙපවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. කෙවලං පන තත්ථ දෙසකාලභෙදවසෙන තතියචතුත්ථවාදා දස්සිතා, ඉධ කාලවත්ථුභෙදවසෙනාති අයමෙව විසෙසොති. කාලභෙදවසෙන චෙත්ථ තතියවාදස්ස පවත්ති රූපාරූපනිමිත්තානං සහ අනුපට්ඨානතො. චතුත්ථවාදස්ස පන වත්ථුභෙදවසෙන පවත්ති රූපාරූපධම්මානං සමූහතො ‘‘එකො අත්තා’’ති තක්කනවසෙනාති තත්ථ වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං.

දුතියචතුක්කෙ යං වත්තබ්බං, තං ‘‘අමති ගච්ඡති එත්ථ භාවො ඔසාන’’න්තිආදිනා අන්තානන්තිකවාදෙ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.

යදිපි අට්ඨසමාපත්තිලාභිනො දිට්ඨිගතිකස්ස වසෙන සමාපත්තිභෙදෙන සඤ්ඤාභෙදසම්භවතො ‘‘නානත්තසඤ්ඤී අත්තා’’ති අයම්පි වාදො සමාපන්නකවසෙන ලබ්භති. තථාපි සමාපත්තියං එකරූපෙනෙව සඤ්ඤාය උපට්ඨානතො සමාපන්නකවසෙන ‘‘එකත්තසඤ්ඤී’’ති ආහ. තෙනෙවෙත්ථ සමාපන්නකග්ගහණං කතං. එකසමාපත්තිලාභිනො එව වා වසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සමාපත්තිභෙදෙන සඤ්ඤාභෙදසම්භවෙපි බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණෙ සඤ්ඤානානත්තෙන ඔළාරිකෙන නානත්තසඤ්ඤිතං දස්සෙතුං ‘‘අසමාපන්නකවසෙන නානත්තසඤ්ඤී’’ති වුත්තං. ‘‘පරිත්තකසිණවසෙන පරිත්තසඤ්ඤී’’ති ඉමිනා සතිපි සඤ්ඤාවිනිමුත්තෙ ධම්මෙ ‘‘සඤ්ඤායෙව අත්තා’’ති වදතීති දස්සිතං හොති. කසිණග්ගහණඤ්චෙත්ථ සඤ්ඤාය විසයදස්සනං, එවං විපුලකසිණවසෙනාති එත්ථාපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවඤ්ච කත්වා අන්තානන්තිකවාදෙ, ඉධ ච අන්තානන්තිකචතුක්කෙ පඨමදුතියවාදෙහි ඉමෙසං ද්වින්නං වාදානං විසෙසො සිද්ධො හොති, අඤ්ඤථා වුත්තප්පකාරෙසු වාදෙසු පුබ්බන්තාපරන්තකප්පනභෙදෙන සතිපි කෙහිචි විසෙසෙ කෙහිචි නත්ථි යෙවාති. අථ වා ‘‘අඞ්ගුට්ඨප්පමාණො අත්තා, යවප්පමාණො, අණුමත්තො වා අත්තා’’ති ආදිදස්සනවසෙන පරිත්තො සඤ්ඤී චාති පරිත්තසඤ්ඤී, කපිලකණාදාදයො විය අත්තනො සබ්බගතභාවපටිජානනවසෙන අප්පමාණො සඤ්ඤී චාති අප්පමාණසඤ්ඤීති එවම්පෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

දිබ්බචක්ඛුපරිභණ්ඩතාය යථාකම්මූපගඤාණස්ස දිබ්බචක්ඛුපභාවජනිතෙන යථාකම්මූපගඤාණෙන දිස්සමානාපි සත්තානං සුඛාදිසමඞ්ගිතා දිබ්බචක්ඛුනාව දිට්ඨා හොතීති ආහ ‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා’’තිආදි. නනු ච ‘‘එකන්තසුඛී අත්තා’’තිආදිවාදානං අපරන්තදිට්ඨිභාවතො ‘‘නිබ්බත්තමානං දිස්වා’’ති වචනං අනුපන්නන්ති? නානුපපන්නං, අනාගතස්ස එකන්තසුඛිභාවාදිකස්ස පකප්පනං පච්චුප්පන්නාය නිබ්බත්තියා දස්සනෙන අධිප්පෙතන්ති. තෙනෙවාහ ‘‘නිබ්බත්තමානං දිස්වා ‘එකන්තසුඛී’ති ගණ්හාතී’’ති. එත්ථ ච තස්සං තස්සං භූමියං බහුලං සුඛාදිසහිතධම්මප්පවත්තිදස්සනෙන තෙසං ‘‘එකන්තසුඛී’’ති ගාහො දට්ඨබ්බො. අථ වා හත්ථිදස්සකඅන්ධා විය දිට්ඨිගතිකා යං යදෙව පස්සන්ති, තං තදෙව අභිනිවිස්ස වොහරන්තීති න එත්ථ යුත්ති මග්ගිතබ්බා.