2. සමුදයසච්චනිද්දෙසවණ්ණනා

203. උත්තරපදලොපං කත්වා ‘‘පුනබ්භවකරණං පුනොබ්භවො’’තිආහ. ‘‘මනොසම්ඵස්සො’’ති එත්ථ මනො විය ච පුරිමපදස්ස ඔකාරන්තතා දට්ඨබ්බා. අථ වා සීලට්ඨෙන ඉක-සද්දෙන ගමියත්ථත්තා කිරියාවාචකස්ස සද්දස්ස අදස්සනං දට්ඨබ්බං යථා ‘‘අපූපභක්ඛනසීලො ආපූපිකො’’ති. ‘‘තද්ධිතා’’ඉති බහුවචනනිද්දෙසා විචිත්තත්තා වා තද්ධිතානං අභිධානලක්ඛණත්තා වා ‘‘පුනබ්භවං දෙතී’’තිආදීසු අත්ථෙසු පොනොබ්භවිකසද්දසිද්ධි දට්ඨබ්බා. තත්ථ කම්මසහජාතා පුනබ්භවං දෙති, කම්මසහායභූතා තදසහජාතා පුනබ්භවාය සංවත්තති, දුවිධාපි පුනප්පුනං භවෙ නිබ්බත්තෙති. තෙනෙවාහ ‘‘පුනබ්භවස්ස දායිකාපී’’තිආදි. පොනොබ්භවිකායෙවාති නාමං ලභතීති පුනබ්භවං දායිකාපි අදායිකාපි පුනබ්භවං දෙතිච්චෙව පොනොබ්භවිකාති සමානවිපාකාති නාමං ලභති සමානසභාවත්තා තදානුභාවත්තා ච. එවං ඉතරෙසු දට්ඨබ්බං. තත්ථ උපධිම්හි යථානිබ්බත්තෙ අත්තභාවෙ විපච්චනකම්මං එතිස්සාති උපධිවෙපක්කා. නන්දනට්ඨෙන නන්දී, රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො. යො ච නන්දිරාගො, යා ච තණ්හා, උභයමෙතං එකත්ථං, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති තණ්හා ‘‘නන්දිරාගෙන සද්ධිං අත්ථතො එකත්තං ගතා’’ති වුත්තා. රාගසම්බන්ධෙන ‘‘උප්පන්නස්සා’’ති වුත්තං. රූපාරූපභවරාගො විසුං වක්ඛතීති කාමභවෙ එව භවපත්ථනාඋප්පත්ති වුත්තාති වෙදිතබ්බා.

තස්මිං තස්මිං පියරූපෙ පඨමුප්පත්තිවසෙන ‘‘උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තා, පුනප්පුනං පවත්තිවසෙන ‘‘නිවිසතී’’ති, පරියුට්ඨානානුසයවසෙන වා උප්පත්තිනිවෙසා යොජෙතබ්බා. සම්පත්තියන්ති මනුස්සසොභග්ගෙ දෙවත්තෙ ච. අත්තනො චක්ඛුන්ති සවත්ථුකං චක්ඛුමාහ, සපසාදං වා මංසපිණ්ඩං. විප්පසන්නපඤ්චපසාදන්ති පරිසුද්ධනීලපීතලොහිතකණ්හඔදාතවණ්ණපසාදං. රජතපනාළිකං විය ඡිද්දං අබ්භන්තරෙ ඔදාතත්තා. පාමඞ්ගසුත්තං විය ලම්බකණ්ණබද්ධං. තුඞ්ගා උච්චා දීඝා නාසිකා තුඞ්ගනාසිකා, එවං ලද්ධවොහාරං අත්තනො ඝානං. ‘‘ලද්ධවොහාරා’’ති වා පාඨො. තස්මිං සති තුඞ්ගා නාසිකා යෙසං, තෙ තුඞ්ගනාසිකා. එවං ලද්ධවොහාරා සත්තා අත්තනො ඝානන්ති යොජනා කාතබ්බා. ජිව්හං…පෙ… මඤ්ඤන්ති වණ්ණා සණ්ඨානතො කිච්චතො ච. මනං…පෙ… උළාරං මඤ්ඤන්ති අතීතාදිඅත්ථවිචිනනසමත්ථං. අත්තනා පටිලද්ධානීති අජ්ඣත්තඤ්ච සරීරගන්ධාදීනි බහිද්ධා ච විලෙපනගන්ධාදීනි. උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජතීති යදා උප්පජ්ජමානා හොති, තදා එත්ථ උප්පජ්ජතීති සාමඤ්ඤෙන ගහිතා උප්පාදකිරියා ලක්ඛණභාවෙන වුත්තා, විසයවිසිට්ඨා ලක්ඛිතබ්බභාවෙන. න හි සාමඤ්ඤවිසෙසෙහි නානත්තවොහාරො න හොතීති. උප්පජ්ජමානාති වා අනිච්ඡිතො උප්පාදො හෙතුභාවෙන වුත්තො. උප්පජ්ජතීති නිච්ඡිතො ඵලභාවෙන ‘‘යදි උප්පජ්ජමානා හොති, එත්ථ උප්පජ්ජතී’’ති. සො හි තෙන උපයොජිතො විය හොති.

සමුදයසච්චනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.