3. පඤ්හපුච්ඡකවණ්ණනා

640. ලොකුත්තරාපනෙත්ථාති එතෙසු තීසුඣානෙසු ‘‘ලොකුත්තරා සියා අප්පමාණාරම්මණා’’ති එවං කොට්ඨාසිකා පන මග්ගකාලෙ, ඵලකාලෙ වා ලොකුත්තරභූතා එවාති අධිප්පායො. පරිච්ඡින්නාකාසකසිණාලොකකසිණානාපානබ්‍රහ්මවිහාරචතුත්ථානි සබ්බත්ථපාදකචතුත්ථෙ සඞ්ගහිතානීති දට්ඨබ්බානි.

බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඛීණාසවා මග්ගං භාවයිංසු, ඵලං සච්ඡිකරිංසූති, භාවෙස්සන්ති සච්ඡිකරිස්සන්තීති ච හෙට්ඨිමමග්ගඵලානං වසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කුසලතො තෙරසසු හි චතුත්ථෙසු අයං කථා පවත්තා, න ච කුසලචතුත්ථෙන අරහත්තමග්ගඵලානි දට්ඨුං සක්කොති.

‘‘කිරියතො තෙරසන්න’’න්ති එත්ථ ලොකුත්තරචතුත්ථං කිරියං නත්ථීති ‘‘ද්වාදසන්න’’න්ති වත්තබ්බං, කුසලතො වා තෙරසසු සෙක්ඛඵලචතුත්ථං අන්තොගධං කත්වා ‘‘කිරියතො තෙරසන්න’’න්ති අසෙක්ඛචතුත්ථෙන සහ වදතීති වෙදිතබ්බං. සබ්බත්ථපාදකඤ්චෙත්ථ ඛීණාසවානං යානි අභිඤ්ඤාදීනි සන්ති, තෙසං සබ්බෙසං පාදකත්තා සබ්බත්ථපාදකන්ති දට්ඨබ්බං. න හි තෙසං වට්ටං අත්ථීති. පරිච්ඡන්නාකාසකසිණචතුත්ථාදීනි විය වා නවත්තබ්බතාය සබ්බත්ථපාදකසමානත්තා සබ්බත්ථපාදකතා දට්ඨබ්බා.

මනොසඞ්ඛාරා නාම සඤ්ඤාවෙදනා, චත්තාරොපි වා ඛන්ධා. නිමිත්තං ආරබ්භාති එත්ථ ‘‘නිමිත්තං නිබ්බානඤ්චා’’ති වත්තබ්බං.

‘‘අජ්ඣත්තො ධම්මො අජ්ඣත්තස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා. 2.20.28) එත්ථ ‘‘අජ්ඣත්තා ඛන්ධා ඉද්ධිවිධඤාණස්ස පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස යථාකම්මූපගඤාණස්ස අනාගතංසඤාණස්ස ආවජ්ජනාය ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො’’ති වුත්තත්තා න චෙතොපරියඤාණං විය යථාකම්මූපගඤාණං පරසන්තානගතමෙව ජානාති, සසන්තානගතම්පි පන අපාකටං රූපං දිබ්බචක්ඛු විය අපාකටං කම්මං විභාවෙති. තෙනාහ ‘‘අත්තනො කම්මජානනකාලෙ’’ති.

පඤ්හපුච්ඡකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඣානවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.