2. ආරම්මණපච්චයනිද්දෙසවණ්ණනා

2. උප්පජ්ජනක්ඛණෙයෙවාති එතෙන වත්තමානක්ඛණෙකදෙසෙන සබ්බං වත්තමානක්ඛණං ගය්හතීති දට්ඨබ්බං. න හි උප්පජ්ජනක්ඛණෙයෙව චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනං රූපාදීනි ආරම්මණපච්චයො, අථ ඛො සබ්බස්මිං වත්තමානක්ඛණෙති. තෙන ආලම්බියමානානම්පි රූපාදීනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදිවත්තමානතාය පුරෙ පච්ඡා ච විජ්ජමානානං ආරම්මණපච්චයත්තාභාවං දස්සෙති, කො පන වාදො අනාලම්බියමානානං. න එකතො හොන්තීති නීලාදීනි සබ්බරූපානි සහ න හොන්ති, තථා සද්දාදයොපීති අත්ථො. ‘‘යං ය’’න්ති හි වචනං රූපාදීනි භින්දතීති. තත්ථ පුරිමෙනත්ථෙන ‘‘උප්පජ්ජන්තී’’ති වචනෙන ආරම්මණපච්චයභාවලක්ඛණදීපනත්ථං ‘‘යං යං ධම්ම’’න්තිආදි වුත්තන්ති දස්සෙති, පච්ඡිමෙන ‘‘යං ය’’න්ති වචනෙන රූපාදිභෙදදීපනත්ථන්ති. ‘‘යං යං වා පනාරබ්භා’’ති එතස්ස වණ්ණනායං දස්සිතසබ්බාරම්මණාදිවසෙන වා ඉධාපි අත්ථො ගහෙතබ්බොති.

එවං වුත්තන්ති යථා නදීපබ්බතානං සන්දනං ඨානඤ්ච පවත්තං අවිරතං අවිච්ඡින්නන්ති සන්දන්ති තිට්ඨන්තීති වත්තමානවචනං වුත්තං, එවං ‘‘යෙ යෙ ධම්මා’’ති අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං සබ්බසඞ්ගහසමුදායවසෙන ගහිතත්තා තෙසං උප්පජ්ජනං පවත්තනං අවිරතන්ති උප්පජ්ජන්තීති වත්තමානවචනං වුත්තන්ති අධිප්පායො. ඉමෙ පන න හෙතාදිපච්චයා සබ්බෙපි අතීතානාගතානං හොන්ති. න හි අතීතො ච අනාගතො ච අත්ථි, යස්සෙතෙ පච්චයා සියුං. එවඤ්ච කත්වා අතීතත්තිකෙ අතීතානාගතානං න කොචි පච්චයො වුත්තො, තස්මා ඉධාපි ‘‘උප්පජ්ජන්තී’’ති වචනෙන යෙසං රූපාදයො ආරම්මණධම්මා ආරම්මණපච්චයා හොන්ති, තෙ පච්චුප්පන්නාව දස්සිතාති දට්ඨබ්බා. තෙසු හි දස්සිතෙසු අතීතානාගතෙසු තංතංපච්චයා අහෙසුං භවිස්සන්ති චාති අයමත්ථො දස්සිතො හොති, න පන තංතංපච්චයවන්තතා. පච්චයවන්තො හි පච්චුප්පන්නායෙවාති.

එත්ථ ච ‘‘යං යං ධම්මං ආරබ්භා’’ති එකවචනනිද්දෙසං කත්වා පුන ‘‘තෙ තෙ ධම්මා’’ති බහුවචනනිද්දෙසො ‘‘යං ය’’න්ති වුත්තස්ස ආරම්මණධම්මස්ස අනෙකභාවොපි අත්ථීති දස්සනත්ථො. චත්තාරො හි ඛන්ධා සහෙව ආරම්මණපච්චයා හොන්ති, තෙ සබ්බෙපි ආරබ්භ උප්පජ්ජමානම්පි තෙසු එකෙකං ආරබ්භ උප්පජ්ජමානං න න හොති, තස්මා වෙදනාදීසු ඵස්සාදීසු ච එකෙකස්සපි ආරම්මණපච්චයභාවදස්සනත්ථං ‘‘යං ය’’න්ති වුත්තං, සබ්බෙසං එකචිත්තුප්පාදපරියාපන්නානං ආරම්මණපච්චයභාවදස්සනත්ථං ‘‘තෙ තෙ’’ති. තත්ථ යො ච රූපාදිකො එකෙකොව යංයං-සද්දෙන වුත්තො, යෙ ච අනෙකෙ ඵස්සාදයො එකෙකවසෙන යංයං-සද්දෙන වුත්තා, තෙ සබ්බෙ ගහෙත්වා ‘‘තෙ තෙ’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අථ වා යස්මිං කාලෙ ආරබ්භ උප්පජ්ජන්ති, තස්මිං කාලෙ නීලාදීසු චිත්තුප්පාදෙසු ච එකෙකමෙව ආරබ්භ උප්පජ්ජන්තීති දස්සනත්ථං ‘‘යං ය’’න්ති වුත්තං, තෙ පන ආලම්බියමානා රූපාරම්මණධම්මා ච අනෙකෙ, තථා සද්දාදිආරම්මණධම්මා චාති දස්සනත්ථං ‘‘තෙ තෙ’’ති.

නිබ්බානාරම්මණං කාමාවචරරූපාවචරකුසලස්ස අපරියාපන්නතො කුසලවිපාකස්ස කාමාවචරරූපාවචරකිරියස්ස චාති ඉමෙසං ඡන්නං රාසීනං ආරම්මණපච්චයො හොතීති ඉදං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන ඛන්ධපටිබද්ධානුස්සරණකාලෙ නිබ්බානම්පි රූපාවචරකුසලකිරියානං ආරම්මණං හොතීති ඉමිනා අධිප්පායෙන වුත්තං. එවං සති යථා ‘‘අප්පමාණා ඛන්ධා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා. 2.12.58) වුත්තං, එවං ‘‘නිබ්බාන’’න්ති ච වත්තබ්බං සියා, න ච තං වුත්තං. න හි නිබ්බානං පුබ්බෙ නිවුට්ඨං අසඞ්ඛතත්තා, න ච පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන පුබ්බෙ නිවුට්ඨෙසු අප්පමාණක්ඛන්ධෙසු ඤාතෙසු නිබ්බානජානනෙ න තෙන පයොජනං අත්ථි. යථා හි චෙතොපරියඤාණං චිත්තං විභාවෙන්තමෙව චිත්තාරම්මණජානනස්ස කාමාවචරස්ස පච්චයො හොති, එවමිදම්පි අප්පමාණක්ඛන්ධෙ විභාවෙන්තමෙව තදාරම්මණජානනස්ස කාමාවචරස්ස පච්චයො හොතීති. දිට්ඨනිබ්බානොයෙව ච පුබ්බෙ නිවුට්ඨෙ අප්පමාණක්ඛන්ධෙ අනුස්සරති, තෙන යථාදිට්ඨමෙව නිබ්බානං තෙසං ඛන්ධානං ආරම්මණන්ති දට්ඨබ්බං, න පන පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන තදාරම්මණවිභාවනං කාතබ්බං. විභූතමෙව හි තං තස්සාති. එවං අනාගතංසඤාණෙපි යථාරහං යොජෙතබ්බං, තස්මා නිබ්බානං න කස්සචි රූපාවචරස්ස ආරම්මණන්ති ‘‘චතුන්නං රාසීන’’න්ති වත්තුං යුත්තං.

ආරම්මණපච්චයනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.