3-4. පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා

53-54. තතියෙ පදහතීති පදහනො, භාවනමනුයුත්තො යොගී, තස්ස භාවො භාවනානුයොගො පදහනභාවො. පධානමස්ස අත්ථීති පධානිකො, ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා ‘‘පධානියො’’ති වුත්තං. ‘‘අභිනීහාරතො පට්ඨාය ආගතත්තා’’ති වුත්තත්තා පච්චෙකබොධිසත්තසාවකබොධිසත්තානම්පි පණිධානතො පභුති ආගතසද්ධා ආගමනසද්දා එව, උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන පන ‘‘සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තාන’’න්ති වුත්තං. අධිගමතො සමුදාගතත්තා අග්ගමග්ගඵලසම්පයුත්තා චාපි අධිගමසද්ධා නාම, යා සොතාපන්නස්ස අඞ්ගභාවෙන වුත්තා. අචලභාවෙනාති පටිපක්ඛෙන අනධිභවනීයත්තා නිච්චලභාවෙන. ඔකප්පනන්ති ඔක්කන්දිත්වා අධිමුච්චනං, පසාදුප්පත්තියා පසාදනීයවත්ථුස්මිං පසීදනමෙව. සුප්පටිවිද්ධන්ති සුට්ඨු පටිවිද්ධං. යථා තෙන පටිවිද්ධෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං හත්ථගතං අහොසි, තථා පටිවිද්ධං. යස්ස බුද්ධසුබුද්ධතාය සද්ධා අචලා අසම්පවෙධි, තස්ස ධම්මසුධම්මතාය සඞ්ඝසුප්පටිපන්නතාය තෙන පටිවෙධෙන සද්ධා න තථාති අට්ඨානමෙතං අනවකාසො. තෙනාහ භගවා – ‘‘යො, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නො ධම්මෙ පසන්නො සඞ්ඝෙ පසන්නො’’තිආදි. පධානවීරියං ඉජ්ඣති ‘‘අද්ධා ඉමාය පටිපදාය ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී’’ති සක්කච්චං පදහනතො.

අප්ප-සද්දො අභාවත්ථො ‘‘අප්පසද්දස්ස…පෙ… ඛො පනා’’තිආදීසු වියාති ආහ ‘‘අරොගො’’ති. සමවෙපාකිනියාති යථාභුත්තමාහාරං සමාකාරෙනෙව පචනසීලාය. දළ්හං කත්වා පචන්තී හි ගහණී ඝොරභාවෙන පිත්තවිකාරාදිවසෙන රොගං ජනෙති, සිථිලං කත්වා පචන්තී මන්දභාවෙන වාතවිකාරාදිවසෙන තෙනාහ ‘‘නාතිසීතාය නාච්චුණ්හායා’’ති. ගහණිතෙජස්ස මන්දපටුතාවසෙන සත්තානං යථාක්කමං සීතුණ්හසහතාති ආහ ‘‘අතිසීතලග්ගහණිකො’’තිආදි. යාථාවතො අච්චයදෙසනා අත්තනො ආවිකරණං නාමාති ආහ ‘‘යථාභූතං අත්තනො අගුණං පකාසෙතා’’ති. උදයත්ථගාමිනියාති සඞ්ඛාරානං උදයඤ්ච වයඤ්ච පටිවිජ්ඣන්තියාති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘උදයඤ්චා’’තිආදි. පරිසුද්ධායාති නිරුපක්කිලෙසාය. නිබ්බිජ්ඣිතුං සමත්ථායාති තදඞ්ගවසෙන සවිසෙසං පජහිතුං සමත්ථාය. තස්ස දුක්ඛස්ස ඛයගාමිනියාති යං දුක්ඛං ඉමස්මිං ඤාණෙ අනධිගතෙ පවත්තිරහං, අධිගතෙ න පවත්ති, තං සන්ධාය වදති. තථාහෙස යොගාවචරො ‘‘චූළසොතාපන්නො’’ති වුච්චති. චතුත්ථං උත්තානමෙව.

පධානියඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.