10. ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා

180. දසමෙ සුකාරණන්ති බොධිපරිපාචනස්ස එකන්තිකං සුන්දරං කාරණං. මන්දහසිතන්ති ඊසකං හසිතං. කහං කහන්ති හාසසද්දස්ස අනුකරණමෙතං. හට්ඨප්පහට්ඨාකාරමත්තන්ති හට්ඨස්ස පහට්ඨාකාරමත්තං. යථා ගහිතසඞ්කෙතා ‘‘පහට්ඨො භගවා’’ති සඤ්ජානන්ති, එවං ආකාරනිදස්සනමත්තං.

ඉදානි ඉමිනා පසඞ්ගෙන හාසසමුට්ඨානං විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘හසිතඤ්ච නාමෙත’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙනපි හාසො න සම්භවති, පගෙව දොමනස්සවසෙනාති ආහ ‘‘තෙරසහි සොමනස්සසහගතචිත්තෙහී’’ති. නනු ච කෙචි කොධවසෙනපි හසන්තීති? න, තෙ සම්පියන්ති කොධවත්ථුං තත්ථ ‘‘මයං දානි යථාකාමකාරිතං ආපජ්ජිස්සාමා’’ති දුවිඤ්ඤෙය්‍යන්තරෙන සොමනස්සචිත්තෙනෙව හාසස්ස උප්පජ්ජනතො. තෙසූති පඤ්චසු සොමනස්සසහගතකිරියචිත්තෙසු. බලවාරම්මණෙති උළාරතමෙ ආරම්මණෙ යමකපාටිහාරියසදිසෙ. දුබ්බලාරම්මණෙති අනුළාරආරම්මණෙ.

‘‘ඉමස්මිං පන ඨානෙ…පෙ… උප්පාදෙතී’’ති ඉදං පොරාණට්ඨකථායං තථා ආගතත්තා වුත්තං, න සහෙතුකසොමනස්සසහගතචිත්තෙහි භගවතො සිතං න හොතීති දස්සනත්තං. අභිධම්මටීකායං (ධ. ස. මූලටී. 968) පන ‘‘අතීතංසාදීසු අප්පටිහතං ඤාණං වත්වා ‘ඉමෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස බුද්ධස්ස භගවතො සබ්බං කායකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්තී’තිආදිවචනතො (මහානි. 156; පටි. ම. 3.5) ‘භගවතො ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’ති වුත්තවචනං විචාරෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. තත්ථ ඉමිනා හසිතුප්පාදචිත්තෙන පවත්තියමානම්පි භගවතො සිතකරණං පුබ්බෙනිවාසඅනාගතංසසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණානං අනුවත්තකත්තා ඤාණානුපරිවත්තියෙවාති එවං පන ඤාණානුපරිවත්තිභාවෙ සති න කොචි පාළිඅට්ඨකථානං විරොධො. තථා හි අභිධම්මට්ඨකථායං (ධ. ස. අට්ඨ. 568) ‘‘තෙසං ඤාණානං චිණ්ණපරියන්තෙ ඉදං චිත්තං උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තං. අවස්සඤ්චෙතං එවං ඉච්ඡිතබ්බං, අඤ්ඤථා ආවජ්ජනචිත්තස්සපි භගවතො තථාරූපෙ කාලෙ න යුජ්ජෙය්‍ය. තස්සපි හි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකභාවස්ස නිච්ඡිතත්තා. තථා හි වුත්තං ‘‘එවඤ්ච කත්වා මනොද්වාරාවජ්ජනස්සපි විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තං උපපන්නං හොතී’’ති (ධ. ස. මූලටී. 1 කායකම්මද්වාරකථාවණ්ණනා) න ච විඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපකත්තෙ තංසමුට්ඨානකායවිඤ්ඤත්තියා කායකම්මාදිභාවං ආපජ්ජනභාවො විස්සජ්ජතීති.

හසිතන්ති සිතමෙව සන්ධාය වදති. තෙනාහ ‘‘එවං අප්පමත්තකම්පී’’ති. සමොසරිතා විජ්ජුලතා. සා හි ඉතරවිජ්ජුලතා විය ඛණට්ඨිතියා සීඝනිරොධා ච න හොති, අපිච ඛො දන්ධනිරොධා, න ච සබ්බකාලිකා. දීධිති පාවකමහාමෙඝතො වා චාතුද්දීපිකමහාමෙඝතො වා නිච්ඡරති. තෙනාහ ‘‘චාතුද්දීපිකමහාමෙඝමුඛතො’’ති. අයං කිර තාසං රස්මීනං ධම්මතා, යදිදං තික්ඛත්තුං සීසං පදක්ඛිණං කත්වා දාඨග්ගෙසුයෙව අන්තරධානං. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ගවෙසීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

උපාසකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.