10. දුතියකොසලසුත්තවණ්ණනා

30. දසමෙ උග්ගන්ත්වා යුජ්ඣති එතායාති උය්‍යොධිකා, සත්ථප්පහාරෙහි යුජ්ඣිතස්සෙතං අධිවචනං. උග්ගන්ත්වා යුජ්ඣනං වා උය්‍යොධිකො, සත්ථප්පහාරො. තෙනාහ ‘‘යුද්ධතො නිවත්තො’’ති. උපස්සුතිවසෙන යුජ්ඣිතබ්බාකාරං ඤත්වාති ජෙතවනෙ කිර දත්තත්ථෙරො ධනුග්ගහතිස්සත්ථෙරොති ද්වෙ මහල්ලකත්ථෙරා විහාරපච්චන්තෙ පණ්ණසාලාය වසන්ති. තෙසු ධනුග්ගහතිස්සත්ථෙරො පච්ඡිමයාමෙ පබුජ්ඣිත්වා උට්ඨාය නිසින්නො දත්තත්ථෙරං ආමන්තෙත්වා ‘‘අයං තෙ මහොදරො කොසලො භුත්තභත්තමෙව පූතිං කරොති, යුද්ධවිචාරණං පන කිඤ්චි න ජානාති, පරාජිතොත්වෙව වදාපෙතී’’ති වත්වා තෙන ‘‘කිං පන කාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තෙ – ‘‘භන්තෙ, යුද්ධො නාම පදුමබ්‍යූහො චක්කබ්‍යූහො සකටබ්‍යූහොති තයො බ්‍යූහා හොන්ති, අජාතසත්තුං ගණ්හිතුකාමෙන අසුකස්මිං නාම පබ්බතකුච්ඡිස්මිං ද්වීසු පබ්බතභිත්තීසු මනුස්සෙ ඨපෙත්වා පුරතො දුබ්බලං දස්සෙත්වා පබ්බතන්තරං පවිට්ඨභාවං ජානිත්වා පවිට්ඨමග්ගං රුන්ධිත්වා පුරතො ච පච්ඡතො ච උභොසු පබ්බතභිත්තීසු වග්ගිත්වා නදිත්වා ජාලපක්ඛිත්තමච්ඡං විය කත්වා සක්කා ගහෙතු’’න්ති. තස්මිං ඛණෙ ‘‘භික්ඛූනං කථාසල්ලාපං සුණාථා’’ති රඤ්ඤො පෙසිතචරපුරිසා තං සුත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. තං සුත්වා රාජා සඞ්ගාමභෙරිං පහරාපෙත්වා ගන්ත්වා සකටබ්‍යූහං කත්වා අජාතසත්තුං ජීවග්ගාහං ගණ්හි. තෙන වුත්තං ‘‘උපස්සුතිවසෙ…පෙ... අජාතසත්තුං ගණ්හී’’ති.

දොණපාකන්ති දොණතණ්ඩුලානං පක්කභත්තං. දොණන්ති චතුනාළිකානමෙතමධිවචනං. මනුජස්සාති සත්තස්ස. තනුකස්සාති තනුකා අප්පිකා අස්ස පුග්ගලස්ස, භුත්තපච්චයා විසභාගවෙදනා න හොන්ති. සණිකන්ති මන්දං මුදුකං, අපරිස්සයමෙවාති අත්ථො. ජීරතීති පරිභුත්තාහාරො පච්චති. ආයු පාලයන්ති නිරොගො අවෙදනො ජීවිතං රක්ඛන්තො. අථ වා සණිකං ජීරතීති සො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ පුග්ගලො පරිමිතාහාරතාය සණිකං චිරෙන ජීරති ජරං පාපුණාති ජීවිතං පාලයන්තො.

ඉමං ඔවාදං අදාසීති එකස්මිං කිර (ධ. ප. අට්ඨ. 2.203 පසෙනදිකොසලවත්ථු) සමයෙ රාජා තණ්ඩුලදොණස්ස ඔදනං තදුපියෙන සූපබ්‍යඤ්ජනෙන භුඤ්ජති. සො එකදිවසං භුත්තපාතරාසො භත්තසම්මදං අවිනොදෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා කිලන්තරූපො ඉතො චිතො ච සම්පරිවත්තති, නිද්දාය අභිභුය්‍යමානොපි ලහුකං නිපජ්ජිතුං අසක්කොන්තො එකමන්තං නිසීදි. අථ නං සත්ථා ආහ ‘‘කිං, මහාරාජ, අවිස්සමිත්වාව ආගතොසී’’ති. ආම, භන්තෙ, භුත්තකාලතො පට්ඨාය මෙ මහාදුක්ඛං හොතීති. අථ නං සත්ථා, ‘‘මහාරාජ, අතිබහුභොජීනං එතං දුක්ඛං හොතී’’ති වත්වා –

‘‘මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච,

නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො,

පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති. (ධ. ප. 325; නෙත්ති. 26, 90) –

ඉමාය ගාථාය ඔවදිත්වා, ‘‘මහාරාජ, භොජනං නාම මත්තාය භුඤ්ජිතුං වට්ටති, මත්තභොජිනො හි සුඛං හොතී’’ති උත්තරිපි පුන ඔවදන්තො ‘‘මනුජස්ස සදා සතීමතො’’ති (සං. නි. 1.124) ඉමං ගාථමාහ.

රාජා පන ගාථං උග්ගණ්හිතුං නාසක්ඛි, සමීපෙ ඨිතං පන භාගිනෙය්‍යං සුදස්සනං නාම මාණවං ‘‘ඉමං ගාථං උග්ගණ්හ තාතා’’ති ආහ. සො තං ගාථං උග්ගණ්හිත්වා ‘‘කිං කරොමි, භන්තෙ’’ති සත්ථාරං පුච්ඡි. අථ නං සත්ථා ආහ, ‘‘මාණව, ඉමං ගාථං නටො විය පත්තපත්තට්ඨානෙ මා අවච, රඤ්ඤො පාතරාසං භුඤ්ජනට්ඨානෙ ඨත්වා පඨමපිණ්ඩාදීසුපි අවත්වා අවසානෙ පිණ්ඩෙ ගහිතෙ වදෙය්‍යාසි, රාජා සුත්වා භත්තපිණ්ඩං ඡඩ්ඩෙස්සති. අථ රඤ්ඤො හත්ථෙසු ධොතෙසු පාතිං අපනෙත්වා සිත්ථානි ගණෙත්වා තදුපියං බ්‍යඤ්ජනං ඤත්වා පුනදිවසෙ තාවතකෙ තණ්ඩුලෙ හාරෙය්‍යාසි. පාතරාසෙ ච වත්වා සායමාසෙ මා වදෙය්‍යාසී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා තං දිවසං රඤ්ඤො පාතරාසං භුත්වා ගතත්තා සායමාසෙ භගවතො අනුසිට්ඨිනියාමෙන ගාථං අභාසි. රාජා දසබලස්ස වචනං සරිත්වා භත්තපිණ්ඩං පාතියංයෙව ඡඩ්ඩෙසි. රඤ්ඤො හත්ථෙසු ධොතෙසු පාතිං අපනෙත්වා සිත්ථානි ගණෙත්වා පුනදිවසෙ තත්තකෙ තණ්ඩුලෙ හරිංසු, සොපි මාණවො දිවසෙ දිවසෙ තථාගතස්ස සන්තිකං ගච්ඡති. දසබලස්ස විස්සාසිකො අහොසි. අථ නං එකදිවසං පුච්ඡි ‘‘රාජා කිත්තකං භුඤ්ජතී’’ති? සො ‘‘නාළිකොදන’’න්ති ආහ. වට්ටිස්සති එත්තාවතා පුරිසභාගො එස, ඉතො පට්ඨාය ගාථං මා වදීති. රාජා තථෙව සණ්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘නාළිකොදනපරමතාය සණ්ඨාසී’’ති. රත්තඤ්ඤුතාය වඩ්ඪිතං සීලං අස්ස අත්ථීති වඩ්ඪිතසීලො. අපොථුජ්ජනිකෙහි සීලෙහීති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙහි සීලං අරියං සුද්ධං. තෙන වුත්තං ‘‘අරියසීලො’’ති. තදෙකං අනවජ්ජට්ඨෙන කුසලං. තෙන වුත්තං ‘‘කුසලසීලො’’ති.

දුතියකොසලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.