16. එකධම්මපාළි

(16) 4. එකධම්මපාළි-චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා

322. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සඤ්ඤාණභූතාති උපලක්ඛණභූතා. පඤ්චදසයොජනාවට්ටක්ඛන්ධාති පඤ්චදසයොජනක්ඛන්ධපරික්ඛෙපා. යථා චාති ච-සද්දෙන කදම්බරුක්ඛාදීනං කප්පට්ඨායිභාවං විය යොජනසතුබ්බෙධාදිභාවං සමුච්චිනොති, න පන ජම්බුයා ජම්බුදීපස්ස විය තෙහි අපරගොයානාදීනං සඤ්ඤාණභාවං. රාමණෙය්‍යකන්ති රමණීයභාවං. සෙසපදෙසූති වනරාමණෙය්‍යකාදිපදෙසු. උග්ගතං කූලං උස්සිතභාවො එතස්සාති උක්කූලං, විගතං අපගතං කූලං එතස්සාති විකූලන්ති ආහ – ‘‘උන්නතට්ඨානං නින්නට්ඨාන’’න්ති ච. නන්දියාවට්ටමච්ඡපිට්ඨෙනෙවාති කුජ්ජකකුලිසකමච්ඡසඞ්ඝාතපිට්ඨෙනෙව.

323. දුතියාදීසු චත්තාරො අපායා අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති අධිප්පෙතා, න දෙවා අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති හීනාය ජාතියා අධිප්පෙතත්තා. උපාදායුපාදායාපි මජ්ඣිමදෙසො ලබ්භති, යත්ථ ගති භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං අඤ්ඤෙසම්පි කම්මවාදිකිරියවාදිවිඤ්ඤුජාතිකානං, යො පතිරූපදෙසොති වුච්චති. තෙනාහ – ‘‘සකලොපි හී’’තිආදි.

324. එළාති දොසො. තෙනාහ – ‘‘නිද්දොසමුඛාති අත්ථො’’ති.

326. තථාගතස්ස ගුණෙ ජානිත්වා චක්ඛුනාපි දස්සනං දස්සනමෙව, අජානිත්වා පන දස්සනං තිරච්ඡානගතානම්පි හොතියෙවාති ආහ – ‘‘යෙ තථාගතස්ස ගුණෙ ජානිත්වා’’තිආදි.

327. පකාසෙත්වා කථිතන්ති සච්චානි පකාසෙත්වා කථිතං.

328. සුතානං ධම්මානං අසම්මොසො ධාරණන්ති ආහ – ‘‘ධාරෙන්තීති න පම්මුස්සන්තී’’ති.

329. අත්ථානත්ථං උපපරික්ඛන්තීති ‘‘අයං ඉමිස්සා පාළියා අත්ථො, අයං න අත්ථො’’ති අත්ථානත්ථං උපපරික්ඛන්ති. අනත්ථපරිහාරෙන හි අත්ථග්ගහණං යථා අධම්මපරිවජ්ජනෙන ධම්මප්පටිපත්ති.

330. අනුලොමපටිපදන්ති නිබ්බානස්ස අනුලොමිකං පටිපදං.

331. සංවෙගජනකෙසු කාරණෙසූති සංවෙගජනකෙසු ජාතිආදීසු කාරණෙසු. සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසු සහොත්තප්පඤාණං සංවෙගො.

332. උපායෙනාති යෙන උපායෙන වට්ටූපච්ඡෙදො, තෙන උපායෙන. පධානවීරියං කරොන්තීති සම්මප්පධානසඞ්ඛාතං වීරියං කරොන්ති උප්පාදෙන්ති.

333. වවස්සජීයන්ති විස්සජ්ජීයන්ති එත්ථ සඞ්ඛාරාති වවස්සග්ගො, අසඞ්ඛතා ධාතූති ආහ – ‘‘වවස්සග්ගො වුච්චති නිබ්බාන’’න්ති.

334. උත්තමන්නානන්ති උත්තමානං පඤ්චන්නං භොජනානං. උත්තමරසානන්ති උත්තමානං රසානං. උඤ්ඡාචාරෙනාති උඤ්ඡාචරියාය කස්සචි අපරිග්ගහභූතස්ස කිඤ්චි අයාචිත්වා ගහණං උඤ්ඡාචාරො. එත්ථ චාතිආදිනා අන්නාදීනං අග්ගභාවො නාම මනාපපරමො ඉච්ඡිතක්ඛණලාභො, න තෙසං ලාභිතාමත්තන්ති දස්සෙති. පටිලභන්තීති දෙන්ති පණීතභාවෙන. භත්තස්ස එකපාතීති එකපාතිපූරං භත්තං. ඉදං කිං නාමාති ‘‘ඉදං අන්නග්ගරසග්ගං නාම හොති, න හොතී’’ති පුච්ඡති. උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙනාති මිස්සකභත්තෙන. යාපෙන්තෙති යාපනසීසෙන යාපනහෙතුං භත්තං වදති. උපාදාය අග්ගරසං නාමාති තං තං උපාදායුපාදාය අන්නග්ගරසග්ගං දට්ඨබ්බන්ති දස්සෙති. චක්කවත්තිආහාරතො හි චාතුමහාරාජිකානං ආහාරො අග්ගොති එවං යාව පරනිම්මිතවසවත්තිදෙවා නෙතබ්බං.

335. අත්ථරසො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි ‘‘අරියමග්ගානං ඵලභූතො රසො’’ති කත්වා. ධම්මරසො නාම චත්තාරො මග්ගා ‘‘සාමඤ්ඤඵලස්ස හෙතුභූතො රසො’’ති කත්වා විමුත්තිරසො නාම අමතං නිබ්බානං ‘‘සබ්බසඞ්ඛාරසමථො’’ති කත්වා.

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ජම්බුදීපපෙය්‍යාලො නිට්ඨිතො.