(14) 7. සත්තමඑතදග්ගවග්ගවණ්ණනා

සුජාතාවත්ථු

258. උපාසිකාපාළිසංවණ්ණනාය පඨමං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

විසාඛාවත්ථු

259. දුතියෙ මහාලතාපසාධනස්සාති මහාලතාපිළන්ධනස්ස. තස්මිඤ්ච පිළන්ධනෙ චතස්සො වජිරනාළියො උපයොගං අගමංසු. මුත්තානං එකාදස නාළියො, පවාළස්ස ද්වාවීසති නාළියො, පදුමරාගමණීනං තෙත්තිංස නාළියො. ඉති එතෙහි ච අඤ්ඤෙහි ච ඉන්දනීලාදීහි නීලපීතලොහිතොදාතමඤ්ජිට්ඨසාමකබරවණ්ණවසෙන සත්තවණ්ණෙහි වරරතනෙහි නිට්ඨානං අගමාසි, තං සීසෙ පටිමුක්කං යාව පාදපිට්ඨියා භස්සති, පඤ්චන්නං හත්ථීනං බලං ධාරයමානාව නං ඉත්ථී ධාරෙතුං සක්කොති. අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බොතිආදීනං අත්ථො උපරි ආවි භවිස්සති. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ඛුජ්ජුත්තරා-සාමාවතීවත්ථු

260-261. තතියචතුත්ථෙසු පායාසස්සාති බහලතරස්ස පායාසස්ස. තං පායාසං භුඤ්ජන්තෙසූති තං බහලතරං ගරුසිනිද්ධං පායාසං භුඤ්ජන්තෙසු. ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තොති අන්තරාමග්ගෙ අප්පාහාරතාය මන්දගහණිකත්තා ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො. වාළමිගට්ඨානෙති වාළමිගෙහි අධිට්ඨිතට්ඨානෙ. අනුවිජ්ජන්තොති විචාරෙන්තො. සාලාති නළකාරසාලා. මුධා න කරිස්සතීති මූල්‍යං විනා න කරිස්සති. ආලිම්පෙසීති අග්ගිං අදාසි, අග්ගිං ජාලෙසීති අත්ථො. පෙක්ඛාති ආගමෙහි. උපධිසම්පදාති සරීරසම්පත්ති. වටරුක්ඛං පත්වාති නිග්‍රොධරුක්ඛං පත්වා. සුවණ්ණකටකෙති සුවණ්ණවලයෙ. අබ්භුං මෙති මෙ අවඩ්ඪීති අත්ථො. අන්තො අසොධෙත්වාති පණ්ණසාලාය අන්තො කස්සචි අත්ථිභාවං වා නත්ථිභාවං වා අනුපධාරෙත්වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

උත්තරානන්දමාතාවත්ථු

262. පඤ්චමෙ උපනිස්සයං දිස්වාති ඉමිනා යථා විසෙසාධිගමස්ස සතිපි පච්චුප්පන්නපච්චයසමවායෙ අවස්සං උපනිස්සයසම්පදා ඉච්ඡිතබ්බා, එවං දිට්ඨධම්මවෙදනීයභාවෙන විපච්චනකස්ස කම්මස්සපි පච්චුප්පන්නසමවායො විය උපනිස්සයසම්පදාපි සවිසෙසා ඉච්ඡිතබ්බාති දස්සෙති. තථා හි උක්කංසගතසප්පුරිසූපනිස්සයයොනිසොමනසිකාරෙසු ලබ්භමානෙසුපි උපනිස්සයරහිතස්ස විසෙසාධිගමො න සම්පජ්ජතෙවාති. කප්පියං කත්වාති යථා කප්පියං හොති, තථා කත්වා. පත්තෙ පතිට්ඨපෙය්‍යාති ආහාරං දානමුඛෙ විස්සජ්ජෙය්‍ය. තීහි චෙතනාහීති පුබ්බභාගමුඤ්චඅනුමොදනාචෙතනාහි. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො, දදං චිත්තං පසාදයෙ;

දත්වා අත්තමනො හොති, එසා පුඤ්ඤස්ස සම්පදා’’ති. (අ. නි. 6.37; පෙ. ව. 305);

තව මනං සන්ධාරෙහීති ‘‘අජ්ජ භත්තං චිරායිත’’න්ති කොධතො තව චිත්තං සන්ධාරෙහි, මා කුජ්ඣීති අත්ථො. ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානං…පෙ… සම්පරිකිණ්ණං විය අහොසීති තෙන කසිතට්ඨානං සබ්බං සුවණ්ණභාවාපත්තියා මහාකොසාතකිපුප්ඵෙහි සඤ්ඡන්නං විය අහොසි. තාදිසෙති තයා සදිසෙ. න කොපෙමීති න විනාසෙමි, ජාතියා න හීළෙමි. පූජං කරොතීති සම්මාසම්බුද්ධස්ස පූජං කරොති. අන්තරවත්ථුන්ති ගෙහඞ්ගණං. භොති සම්බොධනෙ නිපාතො. ජෙති අවඤ්ඤාලපනං. සයං අරියසාවිකාභාවතො සත්ථුවසෙන ‘‘සපිතිකා ධීතා’’ති වත්වා සත්ථු සම්මුඛා ධම්මස්සවනෙන තස්සා විසෙසාධිගමං පච්චාසීසන්තී ‘‘දසබලෙ ඛමන්තෙයෙව ඛමිස්සාමී’’ති ආහ. කදරියන්ති ථද්ධමච්ඡරිං.

සුප්පවාසාවත්ථු

263. ඡට්ඨෙ පණීතදායිකානන්ති පණීතරසවත්ථූනං දායිකානං. ආයුනො ඨිතිහෙතුං භොජනං දෙන්තී ආයුං දෙති නාම. එස නයො වණ්ණං දෙතීතිආදීසු. තෙනාහ – ‘‘පඤ්ච ඨානානී’’ති. කම්මසරික්ඛකඤ්චෙතං ඵලන්ති දස්සෙන්තො ‘‘ආයුං ඛො පන දත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ දත්වාති දානහෙතු. භාගිනීති භාගවතී ලද්ධුං භබ්බා.

සුප්පියාවත්ථු

264. සත්තමෙ ඌරුමංසං ඡින්දිත්වා දාසියා අදාසීති ආගතඵලා විඤ්ඤාතසාසනා අරියසාවිකා අත්තනො සරීරදුක්ඛං අචින්තෙත්වා තස්ස භික්ඛුනො රොගවූපසමමෙව පච්චාසීසන්තී අත්තනො ඌරුමංසං ඡින්දිත්වා දාසියා අදාසි. සත්ථාපි තස්සා තථාපවත්තං අජ්ඣාසයසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘මම සම්මුඛීභාවූපගමනෙනෙවස්සා වණො රුහිත්වා සඤ්ඡවි ජායති, ඵාසුභාවො හොතී’’ති ච දිස්වා ‘‘පක්කොසථ න’’න්ති ආහ. සා චින්තෙසීති ‘‘සබ්බලොකස්ස හිතානුකම්පකො සත්ථා න මං දුක්ඛාපෙතුං පක්කොසති, අත්ථෙත්ථ කාරණ’’න්ති චින්තෙසි. අත්තනා කතකාරණං සබ්බං කථෙසීති බුද්ධානුභාවවිභාවනත්ථං කථෙසි, න අත්තනො දළ්හජ්ඣාසයතාය විභාවනත්ථං. ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති අගණිතත්තදුක්ඛා ගිලානානං භික්ඛූනං ගෙලඤ්ඤවූපසමනෙ යුත්තප්පයුත්තාති ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

කාතියානීවත්ථු

265. අට්ඨමෙ අවෙච්චප්පසන්නානන්ති රතනත්තයගුණෙ යාථාවතො ඤත්වා පසන්නානං, සො පනස්ස පසාදො මග්ගෙනාගතත්තා කෙනචි අකම්පනීයො. අධිගතෙනාති මග්ගාධිගමෙනෙව අධිගතෙන. ‘‘අවිගතෙනා’’ති වා පාඨො, තස්සත්ථො ‘‘කදාචි අවිගච්ඡන්තෙනා’’ති. සො අප්පධංසියො ච හොති, තස්මා වුත්තං – ‘‘අධිගතෙන අචලප්පසාදෙනා’’ති. තත්ථ කායසක්ඛිං කත්වාති පමුඛං කත්වා, වචනත්ථතො පන නාමකායෙන දෙසනාය සම්පටිච්ඡනවසෙන සක්ඛිභූතං කත්වාති අත්ථො. උම්මග්ගං ඛනිත්වාති ඝරසන්ධිච්ඡෙදනෙන අන්තොපවිසනමග්ගං ඛනිත්වා. දුල්ලභස්සවනන්ති දුල්ලභසද්ධම්මස්සවනං. මහාපථවී පවිසිතබ්බා භවෙය්‍යාති අවීචිප්පවෙසනං වදති.

නකුලමාතාවත්ථු

266. නවමෙ විස්සාසකථනෙනෙව නකුලමාතා නකුලපිතා ච සත්ථුවිස්සාසිකා නාම ජාතාති වුත්තං – ‘‘විස්සාසිකානන්ති විස්සාසකථං කථෙන්තීනං උපාසිකාන’’න්ති. ගහපතානීති ගෙහසාමිනී. වුත්තමෙවාති උපාසකපාළියං නකුලපිතුකථායං වුත්තනයමෙව.

කාළීකුරරඝරිකාවත්ථු

267. දසමෙ අනුස්සවෙනෙවාති පච්චක්ඛතො රූපදස්සනෙන සත්ථු සම්මුඛා ධම්මස්සවනෙන ච විනා කෙවලං අනුස්සවනෙනෙව පරස්ස වචනං අනුගතස්සවනෙනෙව උප්පන්නෙන පසාදෙන. අනුස්සවිකප්පසාදන්ති අනුස්සවතො ආගතප්පසාදං.

(සත්තමඑතදග්ගවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.)

උපාසිකාපාළිසංවණ්ණනා සමත්තා.

නිට්ඨිතා ච මනොරථපූරණියා

අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

එතදග්ගවග්ගවණ්ණනාය අනුත්තානත්ථදීපනා.