14. එතදග්ගවග්ගො

(14) 6. ඡට්ඨඑතදග්ගවග්ගවණ්ණනා

තපුස්ස-භල්ලිකවත්ථු

248. උපාසකපාළිසංවණ්ණනාය පඨමෙ සබ්බපඨමං සරණං ගච්ඡන්තානන්ති සබ්බෙසං පඨමං හුත්වා සරණං ගච්ඡන්තානං. ඉතො පරන්ති සත්තසත්තාහතො පරං. ගමනූපච්ඡෙදං අකාසීති ගමනවිච්ඡෙදං අකාසි. යථා තෙ ගොණා ධුරං ඡඩ්ඩෙත්වා පොථියමානාපි න ගච්ඡන්ති, තථා අකාසීති අත්ථො. තෙසන්ති තපුස්සභල්ලිකානං. අධිමුච්චිත්වාති ආවිසිත්වා. යක්ඛස්ස ආවට්ටො යක්ඛාවට්ටො. එවං සෙසෙසුපි. අතීතබුද්ධානං ආචිණ්ණං ඔලොකෙසීති අතීතබුද්ධා කෙන භාජනෙන පටිග්ගණ්හිංසූති බුද්ධාචිණ්ණං ඔලොකෙසි. ද්වෙවාචිකෙ සරණෙ පතිට්ඨායාති සඞ්ඝස්ස අනුප්පන්නත්තා බුද්ධධම්මවසෙන ද්වෙවාචිකෙ සරණෙ පතිට්ඨහිත්වා. චෙතියන්ති පූජනීයවත්ථුං. ජීවකෙසධාතුයාති ජීවමානස්ස භගවතො කෙසධාතුයා.

අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිවත්ථු

249. දුතියෙ තෙනෙව ගුණෙනාති තෙනෙව දායකභාවසඞ්ඛාතෙන ගුණෙන. සො හි සබ්බකාමසමිද්ධතාය විගතමච්ඡෙරතාය කරුණාදිගුණසමඞ්ගිතාය ච නිච්චකාලං අනාථානං පිණ්ඩමදාසි. තෙන සබ්බකාලං උපට්ඨිතො අනාථානං පිණ්ඩො එතස්ස අත්ථීති අනාථපිණ්ඩිකොති සඞ්ඛං ගතො. යොජනිකවිහාරෙ කාරෙත්වාති යොජනෙ යොජනෙ එකමෙකං විහාරං කාරෙත්වා. ‘‘එවරූපං දානං පවත්තෙසී’’ති වත්වා තමෙව දානං විභජිත්වා දස්සෙන්තො ‘‘දෙවසිකං පඤ්ච සලාකභත්තානි හොන්තී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සලාකාය ගාහෙතබ්බං භත්තං සලාකභත්තං. එකස්මිං පක්ඛෙ එකදිවසං දාතබ්බං භත්තං පක්ඛිකභත්තං. ධුරගෙහෙ ඨපෙත්වා දාතබ්බං භත්තං ධුරභත්තං. ආගන්තුකානං දාතබ්බං භත්තං ආගන්තුකභත්තං. එවං සෙසෙසුපි. පඤ්ච ආසනසතානි ගෙහෙ නිච්චපඤ්ඤත්තානෙව හොන්තීති ගෙහෙ නිසීදාපෙත්වා භුඤ්ජන්තානං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං පඤ්ච ආසනසතානි නිච්චපඤ්ඤත්තානි හොන්ති.

චිත්තගහපතිවත්ථු

250. තතියෙ මිගා එව මිගරූපානි. භික්ඛං සමාදාපෙත්වාති, ‘‘භන්තෙ, මය්හං අනුග්ගහං කරොථ, ඉධ නිසීදිත්වා භික්ඛං ගණ්හථා’’ති භික්ඛාගහණත්ථං සමාදාපෙත්වා. විවට්ටං උද්දිස්ස උපචිතං නිබ්බෙධභාගියකුසලං උපනිස්සයො. සළායතනවිභත්තිමෙව දෙසෙසීති සළායතනවිභාගප්පටිසංයුත්තමෙව ධම්මකථං කථෙසි. ථෙරෙනාති තත්ථ සන්නිහිතානං සබ්බෙසං ජෙට්ඨෙන මහාථෙරෙන. පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං අසක්කොන්තෙනාති චිත්තෙන ගහපතිනා ‘‘යා ඉමා, භන්තෙ ථෙර, අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති, ‘සස්සතො ලොකො’ති වා, ‘අසස්සතො ලොකො’ති වා, ‘අන්තවා ලොකො’ති වා, ‘අනන්තවා ලොකො’ති වා, ‘තං ජීවං තං සරීර’න්ති වා, ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’න්ති වා, ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘හොති ච න හොති ච තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා යානි චිමානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි බ්‍රහ්මජාලෙ ගණිතානි, ඉමා නු ඛො, භන්තෙ, දිට්ඨියො කිස්මිං සති හොන්ති, කිස්මිං අසති න හොන්තී’’ති එවමාදිනා (සං. නි. 4.345) පඤ්හෙ පුට්ඨෙ තං පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං අසක්කොන්තෙන. ඉමං කිර පඤ්හං යාවතතියං පුට්ඨො මහාථෙරො තුණ්හී අහොසි. අථ ඉසිදත්තත්ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘අයං ථෙරො නෙව අත්තනා බ්‍යාකරොති, න අඤ්ඤං අජ්ඣෙසති, උපාසකො ච භික්ඛුසඞ්ඝං විහෙසති, අහමෙතං බ්‍යාකරිත්වා ඵාසුවිහාරං කත්වා දස්සාමී’’ති. එවං චින්තෙත්වා ච ආසනතො වුට්ඨාය ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘බ්‍යාකරොමහං, භන්තෙ, චිත්තස්ස ගහපතිනො එතං පඤ්හ’’න්ති (සං. නි. 4.345) ආහ. එවං වුත්තෙ ථෙරො ‘‘බ්‍යාකරොහි ත්වං, ආවුසො ඉසිදත්ත, චිත්තස්ස ගහපතිනො එතං පඤ්හ’’න්ති ඉසිදත්තං අජ්ඣෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං අසක්කොන්තෙන අජ්ඣිට්ඨො’’ති.

පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වාති ‘‘යා ඉමා, ගහපති, අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති ‘සස්සතො ලොකො’ති වා, ‘අසස්සතො ලොකො’ති වා…පෙ… යානි චිමානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි බ්‍රහ්මජාලෙ ගණිතානි, ඉමා ඛො, ගහපති, දිට්ඨියො සක්කායදිට්ඨියා සති හොන්ති, සක්කායදිට්ඨියා අසති න හොන්තී’’තිආදිනා නයෙන පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා. ගිහිසහායකභාවෙ ඤාතෙති ථෙරස්ස ගිහිසහායකභාවෙ චිත්තෙන ගහපතිනා ඤාතෙ. චිත්තො කිර, ගහපති, තස්ස පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙ තුට්ඨො ‘‘කුතො, භන්තෙ, අය්‍යො ඉසිදත්තො ආගච්ඡතී’’ති වත්වා ‘‘අවන්තියා ඛො අහං, ගහපති, ආගච්ඡාමී’’ති වුත්තො ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, අවන්තියා ඉසිදත්තො නාම කුලපුත්තො අම්හාකං අදිට්ඨසහායො පබ්බජිතො, දිට්ඨො සො ආයස්මතා’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ච ‘‘එවං, ගහපතී’’ති වත්වා ‘‘කහං නු ඛො, භන්තෙ, සො ආයස්මා එතරහි විහරතී’’ති පුන පුට්ඨො තුණ්හී අහොසි. අථ චිත්තො ගහපති ‘‘අය්‍යො නො, භන්තෙ, ඉසිදත්තො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘එවං, ගහපතී’’ති වුත්තෙ අත්තනො ගිහිසහායභාවං අඤ්ඤාසි.

තෙජොසමාපත්තිපාටිහාරියං දස්සෙත්වාති එකස්මිං කිර දිවසෙ චිත්තො ගහපති ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතූ’’ති මහාථෙරං යාචි. ථෙරො ‘‘තෙන හි ත්වං, ගහපති, ආළින්දෙ උත්තරාසඞ්ගං පඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථ තිණකලාපං ඔකිරා’’ති වත්වා තෙන ච තථා කතෙ සයං විහාරං පවිසිත්වා ච ඝටිකං දත්වා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාරෙසි, යථා තාළච්ඡිග්ගළෙන ච අග්ගළන්තරිකාය ච අච්චි නික්ඛමිත්වා තිණානි ඣාපෙති, උත්තරාසඞ්ගං න ඣාපෙති. අථ චිත්තො ගහපති උත්තරාසඞ්ගං පප්ඵොටෙත්වා සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො එකමන්තං ඨිතො ථෙරං බහි නික්ඛමන්තං දිස්වා ‘‘අභිරමතු, භන්තෙ, අය්‍යො මච්ඡිකාසණ්ඩෙ, රමණීයං අම්බාටකවනං, අහං අය්‍යස්ස උස්සුක්කං කරිස්සාමි චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති ආහ. තතො ථෙරො ‘‘න දානි ඉධ වසිතුං සක්කා’’ති තම්හා විහාරා පක්කාමි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘තෙජොසමාපත්ති පාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘ඉදානි ඉධ වසිතුං න යුත්ත’න්ති යථාසුඛං පක්කාමී’’ති. ද්වෙ අග්ගසාවකාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං විත්ථාරතො විනයපාළියං ආගතමෙව.

සද්ධොති ලොකියලොකුත්තරාය සද්ධාය සමන්නාගතො. සීලෙනාති අගාරියසීලං අනගාරියසීලන්ති දුවිධං සීලං, තෙසු ඉධ අගාරියං සීලං අධිප්පෙතං, තෙන සමන්නාගතොති අත්ථො. යසොභොගසමප්පිතොති යාදිසො අනාථපිණ්ඩිකාදීනං පඤ්චඋපාසකසතපරිවාරසඞ්ඛාතො අගාරියො යසො, තාදිසෙනෙව යසෙන, යො ච ධනධඤ්ඤාදිකො චෙව සත්තවිධඅරියධනසඞ්ඛාතො චාති දුවිධො භොගො, තෙන ච සමන්නාගතොති අත්ථො. යං යං පදෙසන්ති පුරත්ථිමාදීසු දිසාසු එවරූපො කුලපුත්තො යං යං පදෙසං භජති, තත්ථ තත්ථ එවරූපෙන ලාභසක්කාරෙන පූජිතොව හොතීති අත්ථො.

හත්ථකආළවකවත්ථු

251. චතුත්ථෙ චතුබ්බිධෙන සඞ්ගහවත්ථුනාති දානපියවචනඅත්ථචරියාසමානත්තතාසඞ්ඛාතෙන චතුබ්බිධෙන සඞ්ගහවත්ථුනා. ‘‘ස්වෙ භත්තචාටියා සද්ධිං ආළවකස්ස පෙසෙතබ්බො අහොසී’’ති වුත්තමත්ථං පාකටං කත්වා දස්සෙතුං – ‘‘තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා’’තිආදිමාහ. මිගවත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වාති ආළවකො රාජා විවිධනාටකූපභොගං ඡඩ්ඩෙත්වා චොරප්පටිබාහනත්ථඤ්ච පටිරාජනිසෙධනත්ථඤ්ච බ්‍යායාමකරණත්ථඤ්ච සත්තමෙ සත්තමෙ දිවසෙ මිගවං ගච්ඡන්තො එකදිවසං බලකායෙන සද්ධිං ‘‘යස්ස පස්සෙන මිගො පලායති, තස්සෙව සො භාරො’’ති කතකතිකවත්තො මිගවත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා. එකං මිගන්ති අත්තනො ඨිතට්ඨානෙන පලාතං එණිමිගං. අනුබන්ධිත්වාති තියොජනමග්ගං එකකොව අනුබන්ධිත්වා. ජවසම්පන්නො හි රාජා ධනුං ගහෙත්වා පත්තිකොව තියොජනං තං මිගමනුබන්ධි. ඝාතෙත්වාති යස්මා එණිමිගා තියොජනවෙගා එව හොන්ති, තස්මා පරික්ඛිණජවං තං මිගං උදකං පවිසිත්වා ඨිතං ඝාතෙත්වා. ද්විධා ඡෙත්වා ධනුකොටියං ලගෙත්වා නිවත්තෙත්වා ආගච්ඡන්තොති අනත්ථිකොපි මංසෙන ‘‘නාසක්ඛි මිගං ගහෙතු’’න්ති අපවාදමොචනත්ථං ද්විධා ඡින්නං ධනුකොටියං ලගෙත්වා ආගච්ඡන්තො. සන්දච්ඡායන්ති ඝනච්ඡායං බහලපත්තපලාසං.

රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතාති ආළවකං යක්ඛං සන්ධාය වදති. සො හි මහාරාජූනං සන්තිකා වරං ලභිත්වා මජ්ඣන්හිකසමයෙ තස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය ඵුට්ඨොකාසං පවිට්ඨෙ පාණිනො ඛාදන්තො තත්ථ පටිවසති. ආළවකස්ස නිසීදනපල්ලඞ්කෙ නිසීදීති යත්ථ අභිලක්ඛිතෙසු මඞ්ගලදිවසාදීසු ආළවකො නිසීදිත්වා සිරිං අනුභොති, තස්මිංයෙව දිබ්බරතනපල්ලඞ්කෙ නිසීදි. අත්තනො ගමනෙ අසම්පජ්ජමානෙ ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති ආවජ්ජෙන්තාති තදා කිර සාතාගිරහෙමවතා භගවන්තං ජෙතවනෙයෙව වන්දිත්වා ‘‘යක්ඛසමාගමං ගමිස්සාමා’’ති සපරිවාරා නානායානෙහි ආකාසෙන ගච්ඡන්ති, ආකාසෙ ච යක්ඛානං න සබ්බත්ථ මග්ගො අත්ථි, ආකාසට්ඨානි විමානානි පරිහරිත්වා මග්ගට්ඨානෙනෙව මග්ගො හොති, ආළවකස්ස පන විමානං භූමට්ඨං සුගුත්තං පාකාරපරික්ඛිත්තං සුසංවිහිතද්වාරට්ටාලකගොපුරං උපරි කංසජාලසඤ්ඡන්නමඤ්ජූසාසදිසං තියොජනං උබ්බෙධෙන, තස්ස උපරි මග්ගො හොති, තෙ තං පදෙසමාගම්ම ගන්තුමසමත්ථා අහෙසුං. බුද්ධානඤ්හි නිසින්නොකාසස්ස උපරිභාගෙන යාව භවග්ගා කොචි ගන්තුමසමත්ථො, තස්මා අත්තනො ගමනෙ අසම්පජ්ජමානෙ ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති ආවජ්ජෙසුං. තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසීති යස්මා අස්සද්ධස්ස සද්ධාකථා දුක්කථා හොති දුස්සීලාදීනං සීලකථාදයො විය, තස්මා තෙසං යක්ඛානං සන්තිකා භගවතො පසංසං සුත්වා එව අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තලොණසක්ඛරා විය අබ්භන්තරෙ උප්පන්නකොපෙන පටපටායමානහදයො හුත්වා චින්තෙසි. පබ්බතකූටන්ති කෙලාසපබ්බතකූටං.

ඉතො පට්ඨාය ආළවකයුද්ධං විත්ථාරෙතබ්බන්ති සො කිර මනොසිලාතලෙ වාමපාදෙන ඨත්වා ‘‘පස්සථ දානි තුම්හාකං වා සත්ථා මහානුභාවො, අහං වා’’ති දක්ඛිණපාදෙන සට්ඨියොජනමත්තං කෙලාසකූටපබ්බතං අක්කමි, තං අයොකූටප්පහතො විය නිද්ධන්තඅයපිණ්ඩො පපටිකායො මුඤ්චි. සො තත්‍ර ඨත්වා ‘‘අහං ආළවකො’’ති උග්ඝොසෙසි, සකලජම්බුදීපං සද්දො ඵරි. තියොජනසහස්සවිත්ථතහිමවාපි සම්පකම්පි යක්ඛස්සානුභාවෙන. සො වාතමණ්ඩලං සමුට්ඨාපෙසි ‘‘එතෙනෙව සමණං පලාපෙස්සාමී’’ති. තෙ පුරත්ථිමාදිභෙදා වාතා සමුට්ඨහිත්වා අඩ්ඪයොජනයොජනද්වියොජනතියොජනප්පමාණානි පබ්බතකූටානි පදාලෙත්වා වනගච්ඡරුක්ඛාදීනි උම්මූලෙත්වා ආළවිනගරං පක්ඛන්දා ජිණ්ණහත්ථිසාලාදීනි චුණ්ණෙන්තා ඡදනිට්ඨකා ආකාසෙ භමෙන්තා. භගවා ‘‘මා කස්සචි උපරොධො හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තෙ වාතා දසබලං පත්වා චීවරකණ්ණමත්තම්පි චාලෙතුං නාසක්ඛිංසු. තතො මහාවස්සං සමුට්ඨාපෙසි ‘‘උදකෙන අජ්ඣොත්ථරිත්වා සමණං මාරෙස්සාමී’’ති. තස්සානුභාවෙන උපරූපරි සතපටලසහස්සපටලාදිභෙදා වලාහකා උට්ඨහිත්වා පවස්සිංසු. වුට්ඨිධාරාවෙගෙන පථවී ඡිද්දා අහොසි. වනරුක්ඛාදීනං උපරි මහොඝො ආගන්ත්වා දසබලස්ස චීවරෙ උස්සාවබින්දුමත්තම්පි තෙමෙතුං නාසක්ඛි. තතො පාසාණවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. මහන්තානි මහන්තානි පබ්බතකූටානි ධූමායන්තානි පජ්ජලන්තානි ආකාසෙනාගන්ත්වා දසබලං පත්වා දිබ්බමාලාගුළානි සම්පජ්ජිංසු. තතො පහරණවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. එකතොධාරා උභතොධාරා අසිසත්තිඛුරප්පාදයො ධූමායන්තා පජ්ජලන්තා ආකාසෙනාගන්ත්වා දසබලස්ස පාදමූලෙ දිබ්බපුප්ඵානි අහෙසුං.

තතො අඞ්ගාරවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. කිංසුකවණ්ණා අඞ්ගාරා ආකාසෙනාගන්ත්වා දසබලස්ස පාදමූලෙ දිබ්බපුප්ඵානි හුත්වා විකිරිංසු. තතො කුක්කුළවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. අච්චුණ්හො කුක්කුළො ආකාසෙනාගන්ත්වා දසබලස්ස පාදමූලෙ චන්දනචුණ්ණං හුත්වා නිපති. තතො වාලිකවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. අතිසුඛුමා වාලිකා ධූමායන්තා පජ්ජලන්තා ආකාසෙනාගන්ත්වා දසබලස්ස පාදමූලෙ දිබ්බපුප්ඵානි හුත්වා නිපතිංසු. තතො කලලවස්සං සමුට්ඨාපෙසි. තං ධූමායන්තං පජ්ජලන්තං ආකාසෙනාගන්ත්වා දසබලස්ස පාදමූලෙ දිබ්බගන්ධං හුත්වා නිපති. තතො අන්ධකාරං සමුට්ඨාපෙසි ‘‘භිංසෙත්වා සමණං පලාපෙස්සාමී’’ති. චතුරඞ්ගසමන්නාගතං අන්ධකාරසදිසං හුත්වා දසබලං පත්වා සූරියප්පභාවිහතමිවන්ධකාරං අන්තරධායි. එවං යක්ඛො ඉමාහි නවහි වාතවස්සපාසාණපහරණඞ්ගාරකුක්කුළවාලිකකලලන්ධකාරවුට්ඨීහි භගවන්තං පලාපෙතුමසක්කොන්තො නානාවිධප්පහරණහත්ථඅනෙකප්පකාරරූපභූතගණසමාකුලාය චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය සයමෙව භගවන්තං අභිගතො. තෙ භූතගණා අනෙකප්පකාරවිකාරෙ කත්වා ‘‘ගණ්හථ හනථා’’ති භගවතො උපරි ආගච්ඡන්තා විය ච හොන්ති. අපිච ඛො නිද්ධන්තලොහපිණ්ඩං විය මක්ඛිකා භගවන්තං අල්ලීයිතුමසමත්ථා එව අහෙසුං.

එවං සබ්බරත්තිං අනෙකප්පකාරවිභිංසාකාරදස්සනෙනපි භගවන්තං චාලෙතුමසක්කොන්තො ආළවකො චින්තෙසි – ‘‘යංනූනාහං කෙනචි අජෙය්‍යං දුස්සාවුධං මුඤ්චෙය්‍ය’’න්ති. සචෙ හි සො දුට්ඨො ආකාසෙ තං දුස්සාවුධං මුඤ්චෙය්‍ය, ද්වාදස වස්සානි දෙවො න වස්සෙය්‍ය. සචෙ පථවියං මුඤ්චෙය්‍ය, සබ්බරුක්ඛතිණාදීනි සුස්සිත්වා ද්වාදසවස්සන්තරං න පුන රුහෙය්‍යුං. සචෙ සමුද්දෙ මුඤ්චෙය්‍ය, තත්තකපාලෙ උදකබින්දු විය සබ්බං සුස්සෙය්‍ය. සචෙ සිනෙරුපබ්බතෙ මුඤ්චෙය්‍ය, ඛණ්ඩාඛණ්ඩං හුත්වා විකිරෙය්‍ය. සො එවංමහානුභාවං දුස්සාවුධං උත්තරිසාටකං මුඤ්චිත්වා අග්ගහෙසි. යෙභුය්‍යෙන දසසහස්සිලොකධාතුදෙවතා වෙගෙන සන්නිපතිංසු ‘‘අජ්ජ භගවා ආළවකං දමෙස්සති, තත්ථ ධම්මං සොස්සාමා’’ති. යුද්ධදස්සනකාමාපි දෙවතා සන්නිපතිංසු. එවං සකලම්පි ආකාසං දෙවතාහි පරිපුණ්ණං අහොසි. අථාළවකො භගවතො සමීපෙ උපරූපරි විචරිත්වා වත්ථාවුධං මුඤ්චි. තං අසනිචක්කං විය ආකාසෙ භෙරවසද්දං කරොන්තං ධූමායන්තං පජ්ජලන්තං භගවන්තං පත්වා යක්ඛස්ස මානමද්දනත්ථං පාදපුඤ්ඡනචොළං හුත්වා පාදමූලෙ නිපති. ආළවකො තං දිස්වා ඡින්නවිසාණො විය උසභො, උද්ධටදාඨො විය සප්පො නිත්තෙජො නිම්මදො නිපාතිතමානද්ධජො අහොසි. එවමිදං ආළවකයුද්ධං විත්ථාරෙතබ්බං.

අට්ඨ පඤ්හෙ පුච්ඡීති –

‘‘කිං සූධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,

කිං සු සුචිණ්ණං සුඛමාවහාති;

කිං සු හවෙ සාදුතරං රසානං,

කථං ජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨ’’න්ති. (සං. නි. 1.246; සු. නි. 183) –

ආදිනා අට්ඨ පඤ්හෙ පුච්ඡි. සත්ථා විස්සජ්ජෙසීති –

‘‘සද්ධීධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,

ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං,

පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨ’’න්ති. (සං. නි. 1.246; සු. නි. 184) –

ආදිනා විස්සජ්ජෙසි. වික්කන්දමානායාති අච්චන්තං පරිදෙවමානාය.

මහානාමසක්කවත්ථු

252. පඤ්චමෙ සත්ථා තතො පරං පටිඤ්ඤං නාදාසීති සංවච්ඡරතො පරං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා පච්චයප්පවාරණාසාදියනස්ස වාරිතත්තා ‘‘පටිඤ්ඤං නාදාසී’’ති වුත්තං. තථා හි භගවා තතියවාරෙපි මහානාමෙන සක්කෙන ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං යාවජීවං භෙසජ්ජෙන පවාරෙතු’’න්ති (පාචි. 304-305) වුත්තෙ ‘‘සාධු සාධු, මහානාම, තෙන හි ත්වං, මහානාම, සඞ්ඝං යාවජීවං භෙසජ්ජෙන පවාරෙහී’’ති පටිඤ්ඤං අදාසියෙව. එවං පටිඤ්ඤං දත්වා පච්ඡා ඡබ්බග්ගියෙහි භික්ඛූහි මහානාමස්ස සක්කස්ස විහෙඨිතභාවං සුත්වා ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ විගරහිත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි ‘‘අගිලානෙන භික්ඛුනා චාතුමාසප්පච්චයපවාරණා සාදිතබ්බා අඤ්ඤත්‍ර පුනප්පවාරණාය අඤ්ඤත්‍ර නිච්චප්පවාරණාය. තතො චෙ උත්තරි සාදියෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති. තස්මා පඨමං අනුජානිත්වාපි පච්ඡා සික්ඛාපදබන්ධනෙන වාරිතත්තා ‘‘පටිඤ්ඤං නාදාසී’’ති වුත්තං.

උග්ගගහපත්‍යාදිවත්ථු

253-256. ඡට්ඨසත්තමඅට්ඨමනවමානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව.

නකුලපිතුගහපතිවත්ථු

257. දසමෙ සුසුමාරගිරිනගරෙති එවංනාමකෙ නගරෙ. තස්ස කිර නගරස්ස වත්ථුපරිග්ගහදිවසෙ අවිදූරෙ උදකරහදෙ සුසුමාරො සද්දමකාසි, ගිරං නිච්ඡාරෙසි. අථ නගරෙ අනන්තරායෙන මාපිතෙ තමෙව සුසුමාරගිරකරණං සුභනිමිත්තං කත්වා ‘‘සුසුමාරගිරී’’ත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. කෙචි පන ‘‘සුසුමාරසණ්ඨානත්තා සුසුමාරො නාම එකො ගිරි, සො තස්ස නගරස්ස සමීපෙ, තස්මා තං සුසුමාරගිරි එතස්ස අත්ථීති සුසුමාරගිරීති වුච්චතී’’ති වදන්ති. භෙසකළාවනෙති භෙසකළානාමකෙ වනෙ. ‘‘භෙසකලාවනෙ’’තිපි පාඨො. කථං පන භගවති නෙසං පුත්තසඤ්ඤා පතිට්ඨාසීති ආහ – ‘‘අයං කිරා’’තිආදි. දහරස්සෙව දහරා ආනීතාති මෙ දහරස්සෙව සතො දහරා ආනීතාති අත්ථො. අතිචරිතාති අතික්කමිත්වා චරන්තො.

(ඡට්ඨඑතදග්ගවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.)

උපාසකපාළිසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.