18. අට්ඨාරසමො පරිච්ඡෙදො

දිට්ඨිවිසුද්ධිනිද්දෙසො

1170. සමාධිං පන සාභිඤ්ඤං, භාවෙත්වා තදනන්තරං;

භාවෙතබ්බා යතො පඤ්ඤා, භික්ඛුනා තෙන ධීමතා.

1171. තතොහං දානි වක්ඛාමි, පඤ්ඤාභාවනමුත්තමං;

සමාසෙනෙව භික්ඛූනං, පරං පීතිසුඛාවහං.

1172. කා පඤ්ඤා පන කො චත්ථො,

කිමස්සා ලක්ඛණාදිකං;

කතිධා සා කථං තෙන,

භාවෙතබ්බාති වුච්චතෙ. –

1173. පඤ්ඤා විපස්සනාපඤ්ඤා, පුඤ්ඤචිත්තසමායුතා;

පජානාතීති පඤ්ඤා සා, ජානනා වා පකාරතො.

1174. සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණපඤ්ඤානං, කො විසෙසො කිමන්තරං;

සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණපඤ්ඤානං, ජානනත්තෙ සමෙපි ච.

1175. යා සඤ්ජානනමත්තංව, සඤ්ඤා නීලාදිතො පන;

ලක්ඛණප්පටිවෙධං තු, කාතුං සක්කොති නෙව සා.

1176. විඤ්ඤාණං පන ජානාති, නීලපීතාදිගොචරං;

සක්කොතිපි අනිච්චාදිලක්ඛණං පටිවිජ්ඣිතුං.

1177. උස්සක්කිත්වා න සක්කොති, මග්ගං පාපෙතුමෙව තං;

පඤ්ඤා වුත්තනයං කාතුං, සක්කොති තිවිධම්පි තං.

1178. ඉමෙසං පන තිණ්ණම්පි, විසෙසො සමුදීරිතො;

සබ්බෙසං පන ධම්මානං, සභාවපටිවෙධනං.

1179. ලක්ඛණං පන පඤ්ඤාය, ලක්ඛණඤ්ඤූහි දීපිතං;

සම්මොහනන්ධකාරස්ස, විද්ධංසනරසා මතා.

1180. අසම්මොහපච්චුපට්ඨානා, සමාධාසන්නකාරණා;

එවමෙත්ථ ච විඤ්ඤෙය්‍යා, පඤ්ඤාය ලක්ඛණාදිකා.

කතිධාති එත්ථ –

1181. ලක්ඛණෙනෙකධා වුත්තා,

ලොකිකාලොකිකා ද්විධා;

ලොකියෙනෙත්ථ මග්ගෙන,

යුත්තා සා ලොකිකා සියා.

1182. ලොකුත්තරෙන මග්ගෙන, යුත්තා ලොකුත්තරා මතා;

තිවිධාපි සියා පඤ්ඤා, චින්තාසුතමයාදිතො.

1183. තත්ථත්තනොව චින්තාය, නිප්ඵන්නත්තාති තස්ස සා;

හොති චින්තාමයා පඤ්ඤා, භූරිපඤ්ඤෙන දෙසිතා.

1184. පරතො පන සුත්වාන, ලද්ධා පඤ්ඤා අයං ඉධ;

සුතෙනෙව ච නිප්ඵන්නා, පඤ්ඤා සුතමයා මතා.

1185. යථා වාපි තථා චෙත්ථ, භාවනාය වසෙන තු;

නිප්ඵන්නා අප්පනාපත්තා, පඤ්ඤා සා භාවනාමයා.

1186. පටිසම්භිදාචතුක්කස්ස, වසෙන චතුධා සියා;

අත්ථධම්මනිරුත්තීසු, ඤාණං ඤාණෙසු තීසුපි.

1187. යං කිඤ්චි පච්චයුප්පන්නං, විපාකා ච ක්‍රියා තථා;

නිබ්බානං භාසිතත්ථො ච, පඤ්චෙතෙ අත්ථසඤ්ඤිතා.

1188. ඵලනිබ්බත්තකො හෙතු, අරියමග්ගො ච භාසිතං;

කුසලාකුසලඤ්චෙති, පඤ්චෙතෙ ධම්මසඤ්ඤිතා.

1189. තස්මිං අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, යා සභාවනිරුත්ති තු;

නිරුත්තීති ච නිද්දිට්ඨා, නිරුත්තිකුසලෙන සා.

1190. ඤාණං ආරම්මණං කත්වා, තිවිධං පච්චවෙක්ඛතො;

තෙසු ඤාණෙසු යං ඤාණං, පටිභානන්ති තං මතං.

1191. පරියත්තිපරිපුච්ඡාහි, සවනාධිගමෙහි ච;

පුබ්බයොගෙන ගච්ඡන්ති, පභෙදං පටිසම්භිදා.

කථං භාවෙතබ්බාති එත්ථ –

1192. ඛන්ධාදීසු හි ධම්මෙසු, භූමිභූතෙසු යොගිනා;

උග්ගහාදිවසෙනෙත්ථ, කත්වා පරිචයං පන.

1193. සීලං චිත්තවිසුද්ධිඤ්ච, සම්පාදෙත්වා තතො පරං;

දිට්ඨිසුද්ධාදයො පඤ්ච, සම්පාදෙන්තෙන සුද්ධියා.

1194. තාය පඤ්ඤාය යුත්තෙන, භීතෙන ජනනාදිතො;

භාවෙතබ්බා භවාභාවං, පත්ථයන්තෙන භික්ඛුනා.

1195. රූපඤ්ච වෙදනා සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා චෙව සබ්බසො;

විඤ්ඤාණඤ්චෙති පඤ්චෙතෙ, ඛන්ධා සම්බුද්ධදෙසිතා.

1196. තත්ථ යං කිඤ්චි රූපං තං, අතීතානාගතාදිකං;

අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා, සුඛුමොළාරිකම්පි වා.

1197. හීනං වාපි පණීතං වා, යං දූරෙ යඤ්ච සන්තිකෙ;

සබ්බං තමෙකතො කත්වා, රූපක්ඛන්ධොති වුච්චති.

1198. ඉතරෙසුපි යං කිඤ්චි, තං වෙදයිතලක්ඛණං;

සබ්බං තමෙකතො කත්වා, වෙදනාක්ඛන්ධතා කතා.

1199. චිත්තජං පන යං කිඤ්චි, තං සඤ්ජානනලක්ඛණං;

සබ්බං තමෙකතො කත්වා, සඤ්ඤාක්ඛන්ධොති වුච්චති.

1200. යං කිඤ්චි චිත්තසම්භූතං, අභිසඞ්ඛාරලක්ඛණං;

සබ්බං තමෙකතො කත්වා, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධතා කතා.

1201. තත්ථ චිත්තං තු යං කිඤ්චි, තං විජානනලක්ඛණං;

සබ්බං තමෙකතො කත්වා, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධතා කතා.

1202. චත්තාරො ච මහාභූතා, උපාදා චතුවීසති;

අට්ඨවීසතිධා චෙතං, රූපං රූපන්ති ගණ්හති.

1203. එකාසීතියා චිත්තෙන, සංයුත්තා වෙදනාදයො;

වෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාර-විඤ්ඤාණක්ඛන්ධසඤ්ඤිතා.

1204. චත්තාරොරූපිනො ඛන්ධෙ, නාමන්ති පරිගණ්හති;

රූපක්ඛන්ධො භවෙ රූපං, නාමක්ඛන්ධා අරූපිනො.

1205. රුප්පනලක්ඛණං රූපං, නාමං නමනලක්ඛණං;

ඉති සඞ්ඛෙපතො නාම-රූපං සො පරිගණ්හති.

1206. ඵාලෙන්තො විය තාලස්ස, කන්දං තු යමකං ද්විධා;

වවත්ථපෙති නාමඤ්ච, රූපඤ්චාති ද්විධා පන.

1207. නාමතො රූපතො අඤ්ඤො,

සත්තො වා පුග්ගලොපි වා;

අත්තා වා කොචි නත්ථීති,

නිට්ඨං ගච්ඡති සබ්බදා.

1208. එවං වවත්ථපෙත්වා සො, නාමරූපං සභාවතො;

සත්තසම්මොහඝාතත්ථං, බහුසුත්තවසෙනිධ.

1209. නාමරූපමත්තඤ්ඤෙව, නත්ථි කොචිධ පුග්ගලො;

එවමෙත්ථ පණ්ඩිතො පොසො, වවත්ථපෙති තං පන.

වුත්තං හෙතං –

1210. ‘‘යථාපි අඞ්ගසම්භාරා,

හොති සද්දො රථො ඉති;

එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු,

හොති සත්තොති සම්මුතී’’ති.

1211. යථාපි දාරුයන්තම්පි, නිජ්ජීවඤ්ච නිරීහකං;

දාරුරජ්ජුසමායොගෙ, තං ගච්ඡතිපි තිට්ඨති.

1212. තථෙදං නාමරූපම්පි, නිජ්ජීවඤ්ච නිරීහකං;

අඤ්ඤමඤ්ඤසමායොගෙ, තං ගච්ඡතිපි තිට්ඨති.

තෙනාහු පොරාණා –

1213. ‘‘නාමඤ්ච රූපඤ්ච ඉධත්ථි සච්චතො,

න හෙත්ථ සත්තො මනුජො ච විජ්ජති;

සුඤ්ඤං ඉදං යන්තමිවාභිසඞ්ඛතං,

දුක්ඛස්ස පුඤ්ජො තිණකට්ඨසාදිසො’’ති.

1214. අඤ්ඤමඤ්ඤූපනිස්සාය, දණ්ඩකෙසු ඨිතෙසු හි;

එකස්මිං පතමානෙ තු, තථෙව පතතීතරො.

තෙනාහු පොරාණා –

1215. ‘‘යමකං නාමරූපඤ්ච, උභො අඤ්ඤොඤ්ඤනිස්සිතා;

එකස්මිං භිජ්ජමානස්මිං, උභො භිජ්ජන්ති පච්චයා’’ති.

1216. උතින්නං නාමරූපානං, නාමං නිත්තෙජමෙත්ථ තං;

සකෙනෙව හි තෙජෙන, න සක්කොති පවත්තිතුං.

1217. න බ්‍යාහරති නො සෙති, න තිට්ඨති න ගච්ඡති;

න භෙදෙති න චොරෙති, න භුඤ්ජති න ඛාදති.

1218. තථා රූපම්පි නිත්තෙජං, විනා නාමඤ්ච සබ්බථා;

සකෙනෙව හි තෙජෙන, න සක්කොති පවත්තිතුං.

1219. භුඤ්ජාමීති පිවාමීති, ඛාදාමීති තථෙව ච;

රොදාමීති හසාමීති, රූපස්සෙතං න විජ්ජති.

1220. නාමං නිස්සාය රූපං තු, රූපං නිස්සාය නාමකං;

පවත්තති සදා සබ්බං, පඤ්චවොකාරභූමියං.

1221. ඉමස්ස පන අත්ථස්ස, ආවිභාවත්ථමෙව ච;

ජච්චන්ධපීඨසප්පීනං, වත්තබ්බා උපමා ඉධ.

1222. යථා හි නාවං නිස්සාය, මනුස්සා යන්ති අණ්ණවෙ;

එවං රූපම්පි නිස්සාය, නාමකායො පවත්තති.

1223. යථා මනුස්සෙ නිස්සාය, නාවා ගච්ඡති අණ්ණවෙ;

එවං නාමම්පි නිස්සාය, රූපකායො පවත්තති.

1224. සත්තසඤ්ඤං විනොදෙත්වා, නාමරූපස්ස සබ්බථා;

යාථාවදස්සනං එතං, ‘‘දිට්ඨිසුද්ධී’’ති වුච්චති.

1225. පරිමුච්චිතුකාමො ච, දුක්ඛතො ජාතිආදිතො;

අන්තද්වයං විවජ්ජෙත්වා, භාවයෙ පන පණ්ඩිතො.

1226. දිට්ඨිවිසුද්ධිමිමං පරිසුද්ධං,

සුට්ඨුතරං තු කරොති නරො යො;

දිට්ඨිගතානි මලානි අසෙසං,

නාසමුපෙන්ති හි තස්ස නරස්ස.

ඉති අභිධම්මාවතාරෙ දිට්ඨිවිසුද්ධිනිද්දෙසො නාම

අට්ඨාරසමො පරිච්ඡෙදො.