වත්ථුසඞ්ගහවණ්ණනා

64. වත්ථුවිභාගතො, තබ්බත්ථුකචිත්තපරිච්ඡෙදවසෙන ච සඞ්ගහො වත්ථුසඞ්ගහො. වසන්ති එතෙසු චිත්තචෙතසිකා තන්නිස්සයත්තාති වත්ථූනි.

65. තානි කාමලොකෙ සබ්බානිපි ලබ්භන්ති පරිපුණ්ණින්ද්‍රියස්ස තත්ථෙව උපලබ්භනතො. පි-සද්දෙන පන අන්ධබධිරාදිවසෙන කෙසඤ්චි අසම්භවං දීපෙති.

66. ඝානාදිත්තයං නත්ථි බ්‍රහ්මානං කාමවිරාගභාවනාවසෙන ගන්ධරසඵොට්ඨබ්බෙසු විරත්තතාය තබ්බිසයප්පසාදෙසුපි විරාගසභාවතො. බුද්ධදස්සනධම්මස්සවනාදිඅත්ථං පන චක්ඛුසොතෙසු අවිරත්තභාවතො චක්ඛාදිද්වයං තත්ථ උපලබ්භති.

67. අරූපලොකෙ සබ්බානිපි ඡ වත්ථූනි න සංවිජ්ජන්ති අරූපීනං රූපවිරාගභාවනාබලෙන තත්ථ සබ්බෙන සබ්බං රූපප්පවත්තියා අභාවතො.

68. පඤ්චවිඤ්ඤාණානෙව නිස්සත්තනිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතුයොති පඤ්චවිඤ්ඤාණධාතුයො.

69. මනනමත්තා ධාතු මනොධාතු.

70. මනොයෙව විසිට්ඨවිජානනකිච්චයොගතො විඤ්ඤාණං නිස්සත්තනිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතු චාති මනොවිඤ්ඤාණධාතු. මනසො විඤ්ඤාණධාතූති වා මනොවිඤ්ඤාණධාතු. සා හි මනතොයෙව අනන්තරපච්චයතො සම්භූයමනසොයෙව අනන්තරපච්චයභූතාති මනසො සම්බන්ධිනී හොති. සන්තීරණත්තයස්ස, අට්ඨමහාවිපාකානං, පටිඝද්වයස්ස, පඨමමග්ගස්ස, හසිතුප්පාදස්ස, පන්නරසරූපාවචරානඤ්ච වසෙන පවත්තා යථාවුත්තමනොධාතුපඤ්චවිඤ්ඤාණධාතූහි අවසෙසා මනොවිඤ්ඤාණධාතු සඞ්ඛාතා ච තිංස ධම්මා න කෙවලං මනොධාතුයෙව, තථා හදයං නිස්සායෙව පවත්තන්තීති සම්බන්ධො.

සන්තීරණමහාවිපාකානි හි එකාදස ද්වාරාභාවතො, කිච්චාභාවතො ච ආරුප්පෙ න උප්පජ්ජන්ති. පටිඝස්ස අනීවරණාවත්ථස්ස අභාවතො තංසහගතං චිත්තද්වයං රූපලොකෙපි නත්ථි, පගෙව ආරුප්පෙ. පඨමමග්ගොපි පරතොඝොසපච්චයාභාවෙ සාවකානං අනුප්පජ්ජනතො, බුද්ධපච්චෙකබුද්ධානඤ්ච මනුස්සලොකතො අඤ්ඤත්ථ අනිබ්බත්තනතො, හසනචිත්තඤ්ච කායාභාවතො, රූපාවචරානි අරූපීනං රූපවිරාගභාවනාවසෙන තදාරම්මණෙසු ඣානෙසුපි විරත්තභාවතො අරූපභවෙ න උප්පජ්ජන්තීති සබ්බානිපි එතානි තෙත්තිංස චිත්තානි හදයං නිස්සායෙව පවත්තන්ති.

71. පඤ්චරූපාවචරකුසලතො අවසෙසානි ද්වාදස ලොකියකුසලානි, පටිඝද්වයතො අවසෙසානි දස අකුසලානි, පඤ්චද්වාරාවජ්ජනහසනරූපාවචරකිරියෙහි අවසෙසානි තෙරස කිරියචිත්තානි, පඨමමග්ගතො අවසෙසානි සත්ත අනුත්තරානි චාති ඉමෙසං වසෙන ද්වෙචත්තාලීසවිධා මනොවිඤ්ඤාණධාතුසඞ්ඛාතා ධම්මා පඤ්චවොකාරභවවසෙන හදයං නිස්සාය වා, චතුවොකාරභවවසෙන අනිස්සායවා පවත්තන්ති.

73. කාමෙ භවෙ ඡවත්ථුං නිස්සිතා සත්ත විඤ්ඤාණධාතුයො, රූපෙ භවෙ තිවත්ථුං නිස්සිතා ඝානවිඤ්ඤාණාදිත්තයවජ්ජිතා චතුබ්බිධා විඤ්ඤාණධාතුයො, ආරුප්පෙ භවෙ අනිස්සිතා එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු මතාති යොජනා.

74. කාමාවචරවිපාකපඤ්චද්වාරාවජ්ජනපටිඝද්වයහසනවසෙන සත්තවීසති කාමාවචරානි, පන්නරස රූපාවචරානි, පඨමමග්ගොති තෙචත්තාලීස නිස්සායෙව ජායරෙ, තතොයෙව අවසෙසා ආරුප්පවිපාකවජ්ජිතා ද්වෙචත්තාලීස නිස්සාය ච අනිස්සාය ච ජායරෙ, පාකාරුප්පා චත්තාරො අනිස්සිතායෙවාති සම්බන්ධො.

වත්ථුසඞ්ගහවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඉති අභිධම්මත්ථවිභාවිනියා නාම අභිධම්මත්ථසඞ්ගහවණ්ණනාය

පකිණ්ණකපරිච්ඡෙදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.