8. කොසම්බිසුත්තං
68. එකං සමයං ආයස්මා ච මුසිලො [මූසිලො (සී.), මුසීලො (පී.)] ආයස්මා ච පවිට්ඨො [සවිට්ඨො (සී. පී.)] ආයස්මා ච නාරදො ආයස්මා ච ආනන්දො කොසම්බියං විහරන්ති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා පවිට්ඨො ආයස්මන්තං මුසිලං එතදවොච – ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවපච්චයා ජාතීති…පෙ… උපාදානපච්චයා භවොති… තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති… වෙදනාපච්චයා තණ්හාති… ඵස්සපච්චයා වෙදනාති… සළායතනපච්චයා ඵස්සොති… නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති… විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති… සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධා ජාතිනිරොධොති…පෙ… උපාදානනිරොධා භවනිරොධොති… තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධොති… වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධොති… ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධොති… සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධොති… නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධොති… විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධොති … සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධොති… අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති.
‘‘තෙනහායස්මා මුසිලො අරහං ඛීණාසවො’’ති? එවං වුත්තෙ, ආයස්මා මුසිලො තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා නාරදො ආයස්මන්තං පවිට්ඨං එතදවොච – ‘‘සාධාවුසො පවිට්ඨ, අහං එතං පඤ්හං ලභෙය්‍යං. මං එතං පඤ්හං පුච්ඡ. අහං තෙ එතං පඤ්හං බ්‍යාකරිස්සාමී’’ති. ‘‘ලභතායස්මා නාරදො එතං පඤ්හං. පුච්ඡාමහං ආයස්මන්තං නාරදං එතං පඤ්හං. බ්‍යාකරොතු ච මෙ ආයස්මා නාරදො එතං පඤ්හං’’.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – භවපච්චයා ජාති…පෙ… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධා ජාතිනිරොධොති…පෙ… අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති.
‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති.
‘‘තෙනහායස්මා නාරදො අරහං ඛීණාසවො’’ති? ‘‘‘භවනිරොධො නිබ්බාන’න්ති ඛො මෙ, ආවුසො, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං, න චම්හි අරහං ඛීණාසවො. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, කන්තාරමග්ගෙ උදපානො. තත්‍ර නෙවස්ස රජ්ජු න උදකවාරකො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ඝම්මාභිතත්තො ඝම්මපරෙතො කිලන්තො තසිතො පිපාසිතො, සො තං උදපානං ඔලොකෙය්‍ය. තස්ස ‘උදක’න්ති හි ඛො ඤාණං අස්ස, න ච කායෙන ඵුසිත්වා විහරෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, ආවුසො, ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’න්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං, න චම්හි අරහං ඛීණාසවො’’ති.
එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං පවිට්ඨං එතදවොච – ‘‘එවංවාදී [එවංවාදිං (?)] ත්වං, ආවුසො පවිට්ඨ, ආයස්මන්තං නාරදං කිං වදෙසී’’ති? ‘‘එවංවාදාහං, ආවුසො ආනන්ද, ආයස්මන්තං නාරදං න කිඤ්චි වදාමි අඤ්ඤත්‍ර කල්‍යාණා අඤ්ඤත්‍ර කුසලා’’ති. අට්ඨමං.