2. පුරිසවිමානං

5. මහාරථවග්ගො

1. මණ්ඩූකදෙවපුත්තවිමානවත්ථු

857. ‘‘කො මෙ වන්දති පාදානි, ඉද්ධියා යසසා ජලං;

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’ති.

858. ‘‘මණ්ඩූකොහං පුරෙ ආසිං, උදකෙ වාරිගොචරො;

තව ධම්මං සුණන්තස්ස, අවධී වච්ඡපාලකො.

859. ‘‘මුහුත්තං චිත්තපසාදස්ස, ඉද්ධිං පස්ස යසඤ්ච මෙ;

ආනුභාවඤ්ච මෙ පස්ස, වණ්ණං පස්ස ජුතිඤ්ච මෙ.

860. ‘‘යෙ ච තෙ දීඝමද්ධානං, ධම්මං අස්සොසුං ගොතම;

පත්තා තෙ අචලට්ඨානං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ’’ති.

මණ්ඩූකදෙවපුත්තවිමානං පඨමං.

2. රෙවතීවිමානවත්ථු

861. [ධ. ප. 219 ධම්මපදෙ] ‘‘චිරප්පවාසිං පුරිසං, දූරතො සොත්ථිමාගතං;

ඤාතිමිත්තා සුහජ්ජා ච, අභිනන්දන්ති ආගතං;

862. [ධ. ප. 220 ධම්මපදෙ] ‘‘තථෙව කතපුඤ්ඤම්පි, අස්මා ලොකා පරං ගතං;

පුඤ්ඤානි පටිගණ්හන්ති, පියං ඤාතීව ආගතං.

863. [පෙ. ව. 714]‘‘උට්ඨෙහි රෙවතෙ සුපාපධම්මෙ, අපාරුතද්වාරෙ [අපාරුභං ද්වාරං (සී. ස්‍යා.), අපාරුතද්වාරං (පී. ක.)] අදානසීලෙ;

නෙස්සාම තං යත්ථ ථුනන්ති දුග්ගතා, සමප්පිතා නෙරයිකා දුක්ඛෙනා’’ති.

864. ඉච්චෙව [ඉච්චෙවං (ස්‍යා. ක.)] වත්වාන යමස්ස දූතා, තෙ ද්වෙ යක්ඛා ලොහිතක්ඛා බ්‍රහන්තා;

පච්චෙකබාහාසු ගහෙත්වා රෙවතං, පක්කාමයුං දෙවගණස්ස සන්තිකෙ.

865. ‘‘ආදිච්චවණ්ණං රුචිරං පභස්සරං, බ්‍යම්හං සුභං කඤ්චනජාලඡන්නං;

කස්සෙතමාකිණ්ණජනං විමානං, සූරියස්ස රංසීරිව ජොතමානං.

866. ‘‘නාරීගණා චන්දනසාරලිත්තා [චන්දනසාරානුලිත්තා (ස්‍යා.)], උභතො විමානං උපසොභයන්ති;

තං දිස්සති සූරියසමානවණ්ණං, කො මොදති සග්ගපත්තො විමානෙ’’ති.

867. ‘‘බාරාණසියං නන්දියො නාමාසි, උපාසකො අමච්ඡරී දානපති වදඤ්ඤූ;

තස්සෙතමාකිණ්ණජනං විමානං, සූරියස්ස රංසීරිව ජොතමානං.

868. ‘‘නාරීගණා චන්දනසාරලිත්තා, උභතො විමානං උපසොභයන්ති;

තං දිස්සති සූරියසමානවණ්ණං, සො මොදති සග්ගපත්තො විමානෙ’’ති.

869. ‘‘නන්දියස්සාහං භරියා, අගාරිනී සබ්බකුලස්ස ඉස්සරා;

භත්තු විමානෙ රමිස්සාමි දානහං, න පත්ථයෙ නිරයං දස්සනායා’’ති.

870. ‘‘එසො තෙ නිරයො සුපාපධම්මෙ, පුඤ්ඤං තයා අකතං ජීවලොකෙ;

න හි මච්ඡරී රොසකො පාපධම්මො, සග්ගූපගානං ලභති සහබ්‍යත’’න්ති.

871. ‘‘කිං නු ගූථඤ්ච මුත්තඤ්ච, අසුචී පටිදිස්සති;

දුග්ගන්ධං කිමිදං මීළ්හං, කිමෙතං උපවායතී’’ති.

872. ‘‘එස සංසවකො නාම, ගම්භීරො සතපොරිසො;

යත්ථ වස්සසහස්සානි, තුවං පච්චසි රෙවතෙ’’ති.

873. ‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කෙන සංසවකො ලද්ධො, ගම්භීරො සතපොරිසො’’ති.

874. ‘‘සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ චාපි, අඤ්ඤෙ වාපි වනිබ්බකෙ [වණිබ්බකෙ (ස්‍යා. ක.)];

මුසාවාදෙන වඤ්චෙසි, තං පාපං පකතං තයා.

875. ‘‘තෙන සංසවකො ලද්ධො, ගම්භීරො සතපොරිසො;

තත්ථ වස්සසහස්සානි, තුවං පච්චසි රෙවතෙ.

876. ‘‘හත්ථෙපි ඡින්දන්ති අථොපි පාදෙ, කණ්ණෙපි ඡින්දන්ති අථොපි නාසං;

අථොපි කාකොළගණා සමෙච්ච, සඞ්ගම්ම ඛාදන්ති විඵන්දමාන’’න්ති.

877. ‘‘සාධු ඛො මං පටිනෙථ, කාහාමි කුසලං බහුං;

දානෙන සමචරියාය, සංයමෙන දමෙන ච;

යං කත්වා සුඛිතා හොන්ති, න ච පච්ඡානුතප්පරෙ’’ති.

878. ‘‘පුරෙ තුවං පමජ්ජිත්වා, ඉදානි පරිදෙවසි;

සයං කතානං කම්මානං, විපාකං අනුභොස්සසී’’ති.

879. ‘‘කො දෙවලොකතො මනුස්සලොකං, ගන්ත්වාන පුට්ඨො මෙ එවං වදෙය්‍ය;

‘නික්ඛිත්තදණ්ඩෙසු දදාථ දානං, අච්ඡාදනං සෙය්‍ය [සයන (සී.)] මථන්නපානං;

නහි මච්ඡරී රොසකො පාපධම්මො, සග්ගූපගානං ලභති සහබ්‍යතං’.

880. ‘‘සාහං නූන ඉතො ගන්ත්වා, යොනිං ලද්ධාන මානුසිං;

වදඤ්ඤූ සීලසම්පන්නා, කාහාමි කුසලං බහුං;

දානෙන සමචරියාය, සංයමෙන දමෙන ච.

881. ‘‘ආරාමානි ච රොපිස්සං, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

882. ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං.

883. ‘‘උපොසථං උපවසිස්සං, සදා සීලෙසු සංවුතා;

න ච දානෙ පමජ්ජිස්සං, සාමං දිට්ඨමිදං මයා’’ති;

884. ඉච්චෙවං විප්පලපන්තිං, ඵන්දමානං තතො තතො;

ඛිපිංසු නිරයෙ ඝොරෙ, උද්ධපාදං අවංසිරං.

885. ‘‘අහං පුරෙ මච්ඡරිනී අහොසිං, පරිභාසිකා සමණබ්‍රාහ්මණානං;

විතථෙන ච සාමිකං වඤ්චයිත්වා, පච්චාමහං නිරයෙ ඝොරරූපෙ’’ති.

රෙවතීවිමානං දුතියං.

3. ඡත්තමාණවකවිමානවත්ථු

886. ‘‘යෙ වදතං පවරො මනුජෙසු, සක්‍යමුනී භගවා කතකිච්චො;

පාරගතො බලවීරියසමඞ්ගී [බලවීරසමඞ්ගී (ක.)], තං සුගතං සරණත්ථමුපෙහි.

887. ‘‘රාගවිරාගමනෙජමසොකං, ධම්මමසඞ්ඛතමප්පටිකූලං;

මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තං, ධම්මමිමං සරණත්ථමුපෙහි.

888. ‘‘යත්ථ ච දින්න මහප්ඵලමාහු, චතූසු සුචීසු පුරිසයුගෙසු;

අට්ඨ ච පුග්ගලධම්මදසා තෙ, සඞ්ඝමිමං සරණත්ථමුපෙහි.

889. ‘‘න තථා තපති නභෙ සූරියො, චන්දො ච න භාසති න ඵුස්සො;

යථා අතුලමිදං මහප්පභාසං, කො නු ත්වං තිදිවා මහිං උපාගා.

890. ‘‘ඡින්දති රංසී පභඞ්කරස්ස, සාධිකවීසතියොජනානි ආභා;

රත්තිමපි යථා දිවං කරොති, පරිසුද්ධං විමලං සුභං විමානං.

891. ‘‘බහුපදුමවිචිත්‍රපුණ්ඩරීකං, වොකිණ්ණං කුසුමෙහි නෙකචිත්තං;

අරජවිරජහෙමජාලඡන්නං, ආකාසෙ තපති යථාපි සූරියො.

892. ‘‘රත්තම්බරපීතවසසාහි, අගරුපියඞ්ගුචන්දනුස්සදාහි;

කඤ්චනතනුසන්නිභත්තචාහි, පරිපූරං ගගනංව තාරකාහි.

893. ‘‘නරනාරියො [නරනාරී (ක.), නාරියො (?)] බහුකෙත්ථනෙකවණ්ණා, කුසුමවිභූසිතාභරණෙත්ථ සුමනා;

අනිලපමුඤ්චිතා පවන්ති [පවායන්ති (ක.)] සුරභිං, තපනියවිතතා සුවණ්ණඡන්නා [සුවණ්ණච්ඡාදනා (සී.)].

894. ‘‘කිස්ස සංයමස්ස [සමදමස්ස (සී.)] අයං විපාකො, කෙනාසි කම්මඵලෙනිධූපපන්නො;

යථා ච තෙ අධිගතමිදං විමානං, තදනුපදං අවචාසි ඉඞ්ඝ පුට්ඨො’’ති.

895. ‘‘සයමිධ [යමිධ (සී. ස්‍යා. පී.)] පථෙ සමෙච්ච මාණවෙන, සත්ථානුසාසි අනුකම්පමානො;

තව රතනවරස්ස ධම්මං සුත්වා, කරිස්සාමීති ච බ්‍රවිත්ථ ඡත්තො.

896. ‘‘ජිනවරපවරං [ජිනපවරං (ස්‍යා. ක.)] උපෙහි [උපෙමි (බහූසු)] සරණං, ධම්මඤ්චාපි තථෙව භික්ඛුසඞ්ඝං;

නොති පඨමං අවොචහං [අවොචාහං (සී. ස්‍යා. ක.)] භන්තෙ, පච්ඡා තෙ වචනං තථෙවකාසිං.

897. ‘‘මා ච පාණවධං විවිධං චරස්සු අසුචිං,

න හි පාණෙසු අසඤ්ඤතං අවණ්ණයිංසු සප්පඤ්ඤා;

නොති පඨමං අවොචහං භන්තෙ,

පච්ඡා තෙ වචනං තථෙවකාසිං.

898. ‘‘මා ච පරජනස්ස රක්ඛිතම්පි, ආදාතබ්බමමඤ්ඤිථො [මමඤ්ඤිත්ථ (සී. පී.)] අදින්නං;

නොති පඨමං අවොචහං භන්තෙ, පච්ඡා වචනං තථෙවකාසිං.

899. ‘‘මා ච පරජනස්ස රක්ඛිතායො, පරභරියා අගමා අනරියමෙතං;

නොති පඨමං අවොචහං භන්තෙ, පච්ඡා තෙ වචනං තථෙවකාසිං;

900. ‘‘මා ච විතථං අඤ්ඤථා අභාණි,

න හි මුසාවාදං අවණ්ණයිංසු සප්පඤ්ඤා;

නොති පඨමං අවොචහං භන්තෙ, පච්ඡා තෙ වචනං තථෙවකාසිං.

901. ‘‘යෙන ච පුරිසස්ස අපෙති සඤ්ඤා, තං මජ්ජං පරිවජ්ජයස්සු සබ්බං;

නොති පඨමං අවොචහං භන්තෙ, පච්ඡා තෙ වචනං තථෙවකාසිං.

902. ‘‘ස්වාහං ඉධ පඤ්ච සික්ඛා කරිත්වා, පටිපජ්ජිත්වා තථාගතස්ස ධම්මෙ;

ද්වෙපථමගමාසිං චොරමජ්ඣෙ, තෙ මං තත්ථ වධිංසු භොගහෙතු.

903. ‘‘එත්තකමිදං අනුස්සරාමි කුසලං, තතො පරං න මෙ විජ්ජති අඤ්ඤං;

තෙන සුචරිතෙන කම්මුනාහං [කම්මනාහං (සී.)], උප්පන්නො [උපපන්නො (බහූසු)] තිදිවෙසු කාමකාමී.

904. ‘‘පස්ස ඛණමුහුත්තසඤ්ඤමස්ස, අනුධම්මප්පටිපත්තියා විපාකං;

ජලමිව යසසා සමෙක්ඛමානා, බහුකා මං පිහයන්ති හීනකම්මා.

905. ‘‘පස්ස කතිපයාය දෙසනාය, සුගතිඤ්චම්හි ගතො සුඛඤ්ච පත්තො;

යෙ ච තෙ සතතං සුණන්ති ධම්මං, මඤ්ඤෙ තෙ අමතං ඵුසන්ති ඛෙමං.

906. ‘‘අප්පම්පි කතං මහාවිපාකං, විපුලං හොති [විපුලඵලං (ක.)] තථාගතස්ස ධම්මෙ;

පස්ස කතපුඤ්ඤතාය ඡත්තො, ඔභාසෙති පථවිං යථාපි සූරියො.

907. ‘‘කිමිදං කුසලං කිමාචරෙම, ඉච්චෙකෙ හි සමෙච්ච මන්තයන්ති;

තෙ මයං පුනරෙව [පුනපි (?)] ලද්ධ මානුසත්තං, පටිපන්නා විහරෙමු සීලවන්තො.

908. ‘‘බහුකාරො අනුකම්පකො ච සත්ථා, ඉති මෙ සති අගමා දිවා දිවස්ස;

ස්වාහං උපගතොම්හි සච්චනාමං, අනුකම්පස්සු පුනපි සුණෙමු [සුණොම (සී.), සුණොමි (ස්‍යා.)] ධම්මං.

909. ‘‘යෙ චිධ [යෙධ (සී. ස්‍යා. පී.), යෙ ඉධ (ක.)] පජහන්ති කාමරාගං, භවරාගානුසයඤ්ච පහාය මොහං;

න ච තෙ පුනමුපෙන්ති ගබ්භසෙය්‍යං, පරිනිබ්බානගතා හි සීතිභූතා’’ති.

ඡත්තමාණවකවිමානං තතියං.

4. කක්කටකරසදායකවිමානවත්ථු

910. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං, සමන්තතො ද්වාදස යොජනානි;

කූටාගාරා සත්තසතා උළාරා, වෙළුරියථම්භා රුචකත්ථතා [රුචිරත්ථතා (ස්‍යා. ක.) 646 ගාථායං ‘‘රුචකුපකිණ්ණං’’ති පදස්ස සංවණ්ණනා පස්සිතබ්බා] සුභා.

911. ‘‘තත්ථච්ඡසි පිවසි ඛාදසි ච, දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං [වග්ගු (සී. ක.), වග්ගූ (ස්‍යා.)];

දිබ්බා රසා කාමගුණෙත්ථ පඤ්ච, නාරියො ච නච්චන්ති සුවණ්ණඡන්නා.

912. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

913. ‘‘පුච්ඡාමි තං දෙව මහානුභාව, මනුස්සභූතො කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවො, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

914. සො දෙවපුත්තො අත්තමනො, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතො;

පඤ්හං පුට්ඨො වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං.

915. ‘‘සතිසමුප්පාදකරො, ද්වාරෙ කක්කටකො ඨිතො;

නිට්ඨිතො ජාතරූපස්ස, සොභති දසපාදකො.

916. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච මෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

917. ‘‘අක්ඛාමි තෙ භික්ඛු මහානුභාව, මනුස්සභූතො යමකාසි පුඤ්ඤං;

තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවො, වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

කක්කටකරසදායකවිමානං චතුත්ථං.

(අනන්තරං පඤ්චවිමානං යථා කක්කටකරසදායකවිමානං තථා විත්ථාරෙතබ්බං)

5. ද්වාරපාලවිමානවත්ථු

918. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං, සමන්තතො ද්වාදස යොජනානි;

කූටාගාරා සත්තසතා උළාරා, වෙළුරියථම්භා රුචකත්ථතා සුභා.

919. ‘‘තත්ථච්ඡසි පිවසි ඛාදසි ච, දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං;

දිබ්බා රසා කාමගුණෙත්ථ පඤ්ච, නාරියො ච නච්චන්ති සුවණ්ණඡන්නා.

920. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ… වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

922. සො දෙවපුත්තො අත්තමනො, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතො;

පඤ්හං පුට්ඨො වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං.

923. ‘‘දිබ්බං මමං වස්සසහස්සමායු, වාචාභිගීතං මනසා පවත්තිතං;

එත්තාවතා ඨස්සති පුඤ්ඤකම්මො, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතො.

924. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.