3. චූළවග්ගො
1. අභිජ්ජමානපෙතවත්ථු
387. ‘‘අභිජ්ජමානෙ වාරිම්හි, ගඞ්ගාය ඉධ ගච්ඡසි;
නග්ගො පුබ්බද්ධපෙතොව මාලධාරී අලඞ්කතො;
කුහිං ගමිස්සසි පෙත, කත්ථ වාසො භවිස්සතී’’ති.
388. ‘‘චුන්දට්ඨිලං [චුන්දට්ඨිකං (සී.)] ගමිස්සාමි, පෙතො සො ඉති භාසති;
අන්තරෙ වාසභගාමං, බාරාණසිං ච [බාරාණසියා ච (සී. ස්‍යා.)] සන්තිකෙ’’.
389. තඤ්ච දිස්වා මහාමත්තො, කොලියො ඉති විස්සුතො;
සත්තුං භත්තඤ්ච පෙතස්ස, පීතකඤ්ච යුගං අදා.
390. නාවාය තිට්ඨමානාය, කප්පකස්ස අදාපයි;
කප්පකස්ස පදින්නම්හි, ඨානෙ පෙතස්ස දිස්සථ [පෙතස්සු’දිස්සථ (සී.), පෙතස්සු’දිච්ඡථ (?)].
391. තතො සුවත්ථවසනො, මාලධාරී අලඞ්කතො;
ඨානෙ ඨිතස්ස පෙතස්ස, දක්ඛිණා උපකප්පථ;
තස්මා දජ්ජෙථ පෙතානං, අනුකම්පාය පුනප්පුනං.
392. සාතුන්නවසනා [සාහුන්නවාසිනො (ස්‍යා. පී.), සාහුන්දවාසිනො (ක.)] එකෙ, අඤ්ඤෙ කෙසනිවාසනා [කෙසනිවාසිනො (ස්‍යා. ක.)];
පෙතා භත්තාය ගච්ඡන්ති, පක්කමන්ති දිසොදිසං.
393. දූරෙ එකෙ [දූරෙ පෙතා (ක.)] පධාවිත්වා, අලද්ධාව නිවත්තරෙ;
ඡාතා පමුච්ඡිතා භන්තා, භූමියං පටිසුම්භිතා.
394. තෙ ච [කෙචි (සී. ස්‍යා.)] තත්ථ පපතිතා [පපතිත්වා (සී.), ච පතිතා (ස්‍යා.)], භූමියං පටිසුම්භිතා;
පුබ්බෙ අකතකල්‍යාණා, අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපෙ.
395. ‘‘මයං පුබ්බෙ පාපධම්මා, ඝරණී කුලමාතරො;
සන්තෙසු දෙය්‍යධම්මෙසු, දීපං නාකම්හ අත්තනො.
396. ‘‘පහූතං අන්නපානම්පි, අපිස්සු අවකිරීයති;
සම්මග්ගතෙ පබ්බජිතෙ, න ච කිඤ්චි අදම්හසෙ.
397. ‘‘අකම්මකාමා අලසා, සාදුකාමා මහග්ඝසා;
ආලොපපිණ්ඩදාතාරො, පටිග්ගහෙ පරිභාසිම්හසෙ [පරිභාසිතා (ස්‍යා. ක.)].
398. ‘‘තෙ ඝරා තා ච දාසියො, තානෙවාභරණානි නො;
තෙ අඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්ති, මයං දුක්ඛස්ස භාගිනො.
399. ‘‘වෙණී වා අවඤ්ඤා හොන්ති, රථකාරී ච දුබ්භිකා;
චණ්ඩාලී කපණා හොන්ති, කප්පකා [න්හාපිකා (සී.)] ච පුනප්පුනං.
400. ‘‘යානි යානි නිහීනානි, කුලානි කපණානි ච;
තෙසු තෙස්වෙව ජායන්ති, එසා මච්ඡරිනො ගති.
401. ‘‘පුබ්බෙ ච කතකල්‍යාණා, දායකා වීතමච්ඡරා;
සග්ගං තෙ පරිපූරෙන්ති, ඔභාසෙන්ති ච නන්දනං.
402. ‘‘වෙජයන්තෙ ච පාසාදෙ, රමිත්වා කාමකාමිනො;
උච්චාකුලෙසු ජායන්ති, සභොගෙසු තතො චුතා.
403. ‘‘කූටාගාරෙ ච පාසාදෙ, පල්ලඞ්කෙ ගොනකත්ථතෙ;
බීජිතඞ්ගා [වීජිතඞ්ගා (සී. ස්‍යා.)] මොරහත්ථෙහි, කුලෙ ජාතා යසස්සිනො.
404. ‘‘අඞ්කතො අඞ්කං ගච්ඡන්ති, මාලධාරී අලඞ්කතා;
ධාතියො උපතිට්ඨන්ති, සායං පාතං සුඛෙසිනො.
405. ‘‘නයිදං අකතපුඤ්ඤානං, කතපුඤ්ඤානමෙවිදං;
අසොකං නන්දනං රම්මං, තිදසානං මහාවනං.
406. ‘‘සුඛං අකතපුඤ්ඤානං, ඉධ නත්ථි පරත්ථ ච;
සුඛඤ්ච කතපුඤ්ඤානං, ඉධ චෙව පරත්ථ ච.
407. ‘‘තෙසං සහබ්‍යකාමානං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං;
කතපුඤ්ඤා හි මොදන්ති, සග්ගෙ භොගසමඞ්ගිනො’’ති.
අභිජ්ජමානපෙතවත්ථු පඨමං.
2. සාණවාසීථෙරපෙතවත්ථු
408. කුණ්ඩිනාගරියො ථෙරො, සාණවාසි [සානුවාසි (සී.), සානවාසි (ස්‍යා.)] නිවාසිකො;
පොට්ඨපාදොති නාමෙන, සමණො භාවිතින්ද්‍රියො.
409. තස්ස මාතා පිතා භාතා, දුග්ගතා යමලොකිකා;
පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.
410. තෙ දුග්ගතා සූචිකට්ටා, කිලන්තා නග්ගිනො කිසා;
උත්තසන්තා [ඔත්තප්පන්තා (ස්‍යා. ක.)] මහත්තාසා [මහාතාසා (සී.)], න දස්සෙන්ති කුරූරිනො [කුරුද්දිනො (ක.)].
411. තස්ස භාතා විතරිත්වා, නග්ගො එකපථෙකකො;
චතුකුණ්ඩිකො භවිත්වාන, ථෙරස්ස දස්සයීතුමං.
412. ථෙරො චාමනසිකත්වා, තුණ්හීභූතො අතික්කමි;
සො ච විඤ්ඤාපයී ථෙරං, ‘භාතා පෙතගතො අහං’.
413. ‘‘මාතා පිතා ච තෙ භන්තෙ, දුග්ගතා යමලොකිකා;
පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.
414. ‘‘තෙ දුග්ගතා සූචිකට්ටා, කිලන්තා නග්ගිනො කිසා;
උත්තසන්තා මහත්තාසා, න දස්සෙන්ති කුරූරිනො.
415. ‘‘අනුකම්පස්සු කාරුණිකො, දත්වා අන්වාදිසාහි නො;
තව දින්නෙන දානෙන, යාපෙස්සන්ති කුරූරිනො’’ති.
416. ථෙරො චරිත්වා පිණ්ඩාය, භික්ඛූ අඤ්ඤෙ ච ද්වාදස;
එකජ්ඣං සන්නිපතිංසු, භත්තවිස්සග්ගකාරණා.
417. ථෙරො සබ්බෙව තෙ ආහ, ‘‘යථාලද්ධං දදාථ මෙ;
සඞ්ඝභත්තං කරිස්සාමි, අනුකම්පාය ඤාතිනං’’.
418. නිය්‍යාදයිංසු ථෙරස්ස, ථෙරො සඞ්ඝං නිමන්තයි;
දත්වා අන්වාදිසි ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;
‘‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’.
419. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, භොජනං උදපජ්ජථ;
සුචිං පණීතං සම්පන්නං, අනෙකරසබ්‍යඤ්ජනං.
420. තතො උද්දස්සයී [උද්දිසයී (සී. ක.), උද්දිස්සති (ස්‍යා. ක.)] භාතා, වණ්ණවා බලවා සුඛී;
‘‘පහූතං භොජනං භන්තෙ, පස්ස නග්ගාම්හසෙ මයං;
තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා වත්ථං ලභාමසෙ’’ති.
421. ථෙරො සඞ්කාරකූටම්හා, උච්චිනිත්වාන නන්තකෙ;
පිලොතිකං පටං කත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා.
422. දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;
‘‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’.
423. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, වත්ථානි උදපජ්ජිසුං;
තතො සුවත්ථවසනො, ථෙරස්ස දස්සයීතුමං.
424. ‘‘යාවතා නන්දරාජස්ස, විජිතස්මිං පටිච්ඡදා;
තතො බහුතරා භන්තෙ, වත්ථානච්ඡාදනානි නො.
425. ‘‘කොසෙය්‍යකම්බලීයානි, ඛොම කප්පාසිකානි ච;
විපුලා ච මහග්ඝා ච, තෙපාකාසෙවලම්බරෙ.
426. ‘‘තෙ මයං පරිදහාම, යං යං හි මනසො පියං;
තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා ගෙහං ලභාමසෙ’’ති.
427. ථෙරො පණ්ණකුටිං කත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;
දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;
‘‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’.
428. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, ඝරානි උදපජ්ජිසුං;
කූටාගාරනිවෙසනා, විභත්තා භාගසො මිතා.
429. ‘‘න මනුස්සෙසු ඊදිසා, යාදිසා නො ඝරා ඉධ;
අපි දිබ්බෙසු යාදිසා, තාදිසා නො ඝරා ඉධ.
430. ‘‘දද්දල්ලමානා ආභෙන්ති [ආභන්ති (ක.)], සමන්තා චතුරො දිසා;
‘තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා පානීයං ලභාමසෙ’’ති.
431. ථෙරො කරණං [කරකං (සී. ස්‍යා. පී.)] පූරෙත්වා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;
දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;
‘‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.
432. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, පානීයං උදපජ්ජථ;
ගම්භීරා චතුරස්සා ච, පොක්ඛරඤ්ඤො සුනිම්මිතා.
433. සීතොදිකා සුප්පතිත්ථා, සීතා අප්පටිගන්ධියා;
පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නා, වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතා.
434. තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච, ථෙරස්ස පටිදස්සයුං;
‘‘පහූතං පානීයං භන්තෙ, පාදා දුක්ඛා ඵලන්ති නො’’.
435. ‘‘ආහිණ්ඩමානා ඛඤ්ජාම, සක්ඛරෙ කුසකණ්ටකෙ;
‘තථා භන්තෙ පරක්කම, යථා යානං ලභාමසෙ’’’ති.
436. ථෙරො සිපාටිකං ලද්ධා, සඞ්ඝෙ චාතුද්දිසෙ අදා;
දත්වා අන්වාදිසී ථෙරො, මාතු පිතු ච භාතුනො;
‘‘ඉදං මෙ ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’’.
437. සමනන්තරානුද්දිට්ඨෙ, පෙතා රථෙන මාගමුං;
‘‘අනුකම්පිතම්හ භදන්තෙ, භත්තෙනච්ඡාදනෙන ච.
438. ‘‘ඝරෙන පානීයදානෙන, යානදානෙන චූභයං;
මුනිං කාරුණිකං ලොකෙ, භන්තෙ වන්දිතුමාගතා’’ති.
සාණවාසීථෙරපෙතවත්ථු දුතියං.
3. රථකාරපෙතිවත්ථු
439. ‘‘වෙළුරියථම්භං රුචිරං පභස්සරං, විමානමාරුය්හ අනෙකචිත්තං;
තත්ථච්ඡසි දෙවි මහානුභාවෙ, පථද්ධනි [සමන්තතො (ක.)] පන්නරසෙව චන්දො.
440. ‘‘වණ්ණො ච තෙ කනකස්ස සන්නිභො, උත්තත්තරූපො භුස දස්සනෙය්‍යො;
පල්ලඞ්කසෙට්ඨෙ අතුලෙ නිසින්නා, එකා තුවං නත්ථි ච තුය්හ සාමිකො.
441. ‘‘ඉමා ච තෙ පොක්ඛරණී සමන්තා, පහූතමල්‍යා [පහූතමාලා (සී. ස්‍යා.)] බහුපුණ්ඩරීකා;
සුවණ්ණචුණ්ණෙහි සමන්තමොත්ථතා, න තත්ථ පඞ්කො පණකො ච විජ්ජති.
442. ‘‘හංසා චිමෙ දස්සනීයා මනොරමා, උදකස්මිමනුපරියන්ති සබ්බදා;
සමය්‍ය වග්ගූපනදන්ති සබ්බෙ, බින්දුස්සරා දුන්දුභීනංව ඝොසො.
443. ‘‘දද්දල්ලමානා යසසා යසස්සිනී, නාවාය ච ත්වං අවලම්බ තිට්ඨසි;
ආළාරපම්හෙ හසිතෙ පියංවදෙ, සබ්බඞ්ගකල්‍යාණි භුසං විරොචසි.
444. ‘‘ඉදං විමානං විරජං සමෙ ඨිතං, උය්‍යානවන්තං [උය්‍යානවනං (ක.)] රතිනන්දිවඩ්ඪනං;
ඉච්ඡාමහං නාරි අනොමදස්සනෙ, තයා සහ නන්දනෙ ඉධ මොදිතු’’න්ති.
445. ‘‘කරොහි කම්මං ඉධ වෙදනීයං, චිත්තඤ්ච තෙ ඉධ නිහිතං භවතු [නතඤ්ච හොතු (ක.), නිතඤ්ච හොතු (ස්‍යා.)];
කත්වාන කම්මං ඉධ වෙදනීයං, එවං මමං ලච්ඡසි කාමකාමිනි’’න්ති.
446. ‘‘සාධූ’’ති සො තස්සා පටිස්සුණිත්වා, අකාසි කම්මං තහිං වෙදනීයං;
කත්වාන කම්මං තහිං වෙදනීයං, උපපජ්ජි සො මාණවො තස්සා සහබ්‍යතන්ති.
රථකාරපෙතිවත්ථු තතියං.
භාණවාරං දුතියං නිට්ඨිතං.
4. භුසපෙතවත්ථු
447. ‘‘භුසානි එකො සාලිං පුනාපරො, අයඤ්ච නාරී සකමංසලොහිතං;
තුවඤ්ච ගූථං අසුචිං අකන්තං [අකන්තිකං (සී. පී.)], පරිභුඤ්ජසි කිස්ස අයං විපාකො’’ති.
448. ‘‘අයං පුරෙ මාතරං හිංසති, අයං පන කූටවාණිජො;
අයං මංසානි ඛාදිත්වා, මුසාවාදෙන වඤ්චෙති.
449. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, අගාරිනී සබ්බකුලස්ස ඉස්සරා;
සන්තෙසු පරිගුහාමි, මා ච කිඤ්චි ඉතො අදං.
450. ‘‘මුසාවාදෙන ඡාදෙමි, ‘නත්ථි එතං මම ගෙහෙ;
සචෙ සන්තං නිගුහාමි, ගූථො මෙ හොතු භොජනං’.
451. ‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන, මුසාවාදස්ස චූභයං;
සුගන්ධං සාලිනො භත්තං, ගූථං මෙ පරිවත්තති.
452. ‘‘අවඤ්ඣානි ච කම්මානි, න හි කම්මං විනස්සති;
දුග්ගන්ධං කිමිනං [කිමිජං (සී.)] මීළං, භුඤ්ජාමි ච පිවාමි චා’’ති.
භුසපෙතවත්ථු චතුත්ථං.