1. උරගවග්ගො

1. ඛෙත්තූපමපෙතවත්ථු

1. ‘‘ඛෙත්තූපමා අරහන්තො, දායකා කස්සකූපමා;

බීජූපමං දෙය්‍යධම්මං, එත්තො නිබ්බත්තතෙ ඵලං.

2. ‘‘එතං බීජං කසි ඛෙත්තං, පෙතානං දායකස්ස ච;

තං පෙතා පරිභුඤ්ජන්ති, දාතා පුඤ්ඤෙන වඩ්ඪති.

3. ‘‘ඉධෙව කුසලං කත්වා, පෙතෙ ච පටිපූජිය;

සග්ගඤ්ච කමති [ගමති (ක.)] ට්ඨානං, කම්මං කත්වාන භද්දක’’න්ති.

ඛෙත්තූපමපෙතවත්ථු පඨමං.

2. සූකරමුඛපෙතවත්ථු

4. ‘‘කායො තෙ සබ්බසොවණ්ණො, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා;

මුඛං තෙ සූකරස්සෙව, කිං කම්මමකරී පුරෙ’’ [මකරා පුරෙ (ක.)].

5. ‘‘කායෙන සඤ්ඤතො ආසිං, වාචායාසිමසඤ්ඤතො;

තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, යථා පස්සසි නාරද.

6. ‘‘තං ත්‍යාහං [තාහං (ක.)] නාරද බ්‍රූමි, සාමං දිට්ඨමිදං තයා;

මාකාසි මුඛසා පාපං, මා ඛො සූකරමුඛො අහූ’’ති.

සූකරමුඛපෙතවත්ථු දුතියං.

3. පූතිමුඛපෙතවත්ථු

7. ‘‘දිබ්බං සුභං ධාරෙසි වණ්ණධාතුං, වෙහායසං තිට්ඨසි අන්තලික්ඛෙ;

මුඛඤ්ච තෙ කිමයො පූතිගන්ධං, ඛාදන්ති කිං කම්මමකාසි පුබ්බෙ’’.

8. ‘‘සමණො අහං පාපොතිදුට්ඨවාචො [පාපො දුට්ඨවාචො (සී.), පාපො දුක්ඛවාචො (ස්‍යා. පී.)], තපස්සිරූපො මුඛසා අසඤ්ඤතො;

ලද්ධා ච මෙ තපසා වණ්ණධාතු, මුඛඤ්ච මෙ පෙසුණියෙන පූති.

9. ‘‘තයිදං තයා නාරද සාමං දිට්ඨං,

අනුකම්පකා යෙ කුසලා වදෙය්‍යුං;

‘මා පෙසුණං මා ච මුසා අභාණි,

යක්ඛො තුවං හොහිසි කාමකාමී’’’ති.

පූතිමුඛපෙතවත්ථු තතියං.

4. පිට්ඨධීතලිකපෙතවත්ථු

10. ‘‘යං කිඤ්චාරම්මණං කත්වා, දජ්ජා දානං අමච්ඡරී;

පුබ්බපෙතෙ ච ආරබ්භ, අථ වා වත්ථුදෙවතා.

11. ‘‘චත්තාරො ච මහාරාජෙ, ලොකපාලෙ යසස්සිනෙ [යසස්සිනො (සී. ස්‍යා.)];

කුවෙරං ධතරට්ඨඤ්ච, විරූපක්ඛං විරූළ්හකං;

තෙ චෙව පූජිතා හොන්ති, දායකා ච අනිප්ඵලා.

12. ‘‘න හි රුණ්ණං වා සොකො වා, යා චඤ්ඤා පරිදෙවනා;

න තං පෙතස්ස අත්ථාය, එවං තිට්ඨන්ති ඤාතයො.

13. ‘‘අයඤ්ච ඛො දක්ඛිණා දින්නා, සඞ්ඝම්හි සුප්පතිට්ඨිතා;

දීඝරත්තං හිතායස්ස, ඨානසො උපකප්පතී’’ති.

පිට්ඨධීතලිකපෙතවත්ථු චතුත්ථං.

5. තිරොකුට්ටපෙතවත්ථු

14. [ඛු. පා. 7.1 ඛුද්දකපාඨෙ] ‘‘තිරොකුට්ටෙසු [තිරොකුඩ්ඩෙසු (සී. ස්‍යා. පී.)] තිට්ඨන්ති, සන්ධිසිඞ්ඝාටකෙසු ච;

ද්වාරබාහාසු තිට්ඨන්ති, ආගන්ත්වාන සකං ඝරං.

15. ‘‘පහූතෙ අන්නපානම්හි, ඛජ්ජභොජ්ජෙ උපට්ඨිතෙ;

න තෙසං කොචි සරති, සත්තානං කම්මපච්චයා.

16. ‘‘එවං දදන්ති ඤාතීනං, යෙ හොන්ති අනුකම්පකා;

සුචිං පණීතං කාලෙන, කප්පියං පානභොජනං;

‘ඉදං වො ඤාතීනං හොතු, සුඛිතා හොන්තු ඤාතයො’.

17. ‘‘තෙ ච තත්ථ සමාගන්ත්වා, ඤාතිපෙතා සමාගතා;

පහූතෙ අන්නපානම්හි, සක්කච්චං අනුමොදරෙ.

18. ‘‘‘චිරං ජීවන්තු නො ඤාතී, යෙසං හෙතු ලභාමසෙ;

අම්හාකඤ්ච කතා පූජා, දායකා ච අනිප්ඵලා’.

19. ‘‘‘න හි තත්ථ කසි අත්ථි, ගොරක්ඛෙත්ථ න විජ්ජති;

වණිජ්ජා තාදිසී නත්ථි, හිරඤ්ඤෙන කයාකයං [කයොක්කයං (සී. ක.) කයොකයං (ඛු. පා. 7.6)];

ඉතො දින්නෙන යාපෙන්ති, පෙතා කාලගතා [කාලකතා (සී. ස්‍යා. පී.)] තහිං’.

20. ‘‘‘උන්නමෙ උදකං වුට්ඨං, යථා නින්නං පවත්තති;

එවමෙව ඉතො දින්නං, පෙතානං උපකප්පති’.

21. ‘‘‘යථා වාරිවහා පූරා, පරිපූරෙන්ති සාගරං;

එවමෙව ඉතො දින්නං, පෙතානං උපකප්පති’.

22. ‘‘‘අදාසි මෙ අකාසි මෙ, ඤාති මිත්තා [ඤාති මිත්තො (?)] සඛා ච මෙ;

පෙතානං දක්ඛිණං දජ්ජා, පුබ්බෙ කතමනුස්සරං’.

23. ‘‘‘න හි රුණ්ණං වා සොකො වා, යා චඤ්ඤා පරිදෙවනා;

න තං පෙතානමත්ථාය, එවං තිට්ඨන්ති ඤාතයො’.

24. ‘‘‘අයඤ්ච ඛො දක්ඛිණා දින්නා, සඞ්ඝම්හි සුප්පතිට්ඨිතා;

දීඝරත්තං හිතායස්ස, ඨානසො උපකප්පති’.

25. ‘‘සො ඤාතිධම්මො ච අයං නිදස්සිතො, පෙතාන පූජා ච කතා උළාරා;

බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පක’’න්ති.

තිරොකුට්ටපෙතවත්ථු පඤ්චමං.

6. පඤ්චපුත්තඛාදපෙතිවත්ථු

26. ‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, දුග්ගන්ධා පූති වායසි;

මක්ඛිකාහි පරිකිණ්ණා [මක්ඛිකාපරිකිණ්ණා ච (සී.)], කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති.

27. ‘‘අහං භදන්තෙ [භද්දන්තෙ (ක.)] පෙතීම්හි, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

28. ‘‘කාලෙන පඤ්ච පුත්තානි, සායං පඤ්ච පුනාපරෙ;

විජායිත්වාන ඛාදාමි, තෙපි නා හොන්ති මෙ අලං.

29. ‘‘පරිඩය්හති ධූමායති, ඛුදාය [ඛුද්දාය (ක.)] හදයං මම;

පානීයං න ලභෙ පාතුං, පස්ස මං බ්‍යසනං ගත’’න්ති.

30. ‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්ස කම්මවිපාකෙන, පුත්තමංසානි ඛාදසී’’ති.

31. ‘‘සපතී [සපත්තී (සී.)] මෙ ගබ්භිනී ආසි, තස්සා පාපං අචෙතයිං;

සාහං පදුට්ඨමනසා, අකරිං ගබ්භපාතනං.

32. ‘‘තස්සා ද්වෙමාසිකො ගබ්භො, ලොහිතඤ්ඤෙව පග්ඝරි;

තදස්සා මාතා කුපිතා, මය්හං ඤාතී සමානයි;

සපථඤ්ච මං කාරෙසි, පරිභාසාපයී ච මං.

33. ‘‘සාහං ඝොරඤ්ච සපථං, මුසාවාදං අභාසිසං;

පුත්තමංසානි ඛාදාමි, සචෙ තං පකතං මයා.

34. ‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන [විපාකං (ස්‍යා. ක.)], මුසාවාදස්ස චූභයං;

පුත්තමංසානි ඛාදාමි, පුබ්බලොහිතමක්ඛිතා’’ති.

පඤ්චපුත්තඛාදපෙතිවත්ථු [පඤ්චපුත්තඛාදපෙතවත්ථු (සී. ස්‍යා. පී.) එවමුපරිපි] ඡට්ඨං.

7. සත්තපුත්තඛාදපෙතිවත්ථු

35. ‘‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි, දුග්ගන්ධා පූති වායසි;

මක්ඛිකාහි පරිකිණ්ණා, කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසී’’ති.

36. ‘‘අහං භදන්තෙ පෙතීම්හි, දුග්ගතා යමලොකිකා;

පාපකම්මං කරිත්වාන, පෙතලොකං ඉතො ගතා.

37. ‘‘කාලෙන සත්ත පුත්තානි, සායං සත්ත පුනාපරෙ;

විජායිත්වාන ඛාදාමි, තෙපි නා හොන්ති මෙ අලං.

38. ‘‘පරිඩය්හති ධූමායති, ඛුදාය හදයං මම;

නිබ්බුතිං නාධිගච්ඡාමි, අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපෙ’’ති.

39. ‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්ස කම්මවිපාකෙන, පුත්තමංසානි ඛාදසී’’ති.

40. ‘‘අහූ මය්හං දුවෙ පුත්තා, උභො සම්පත්තයොබ්බනා;

සාහං පුත්තබලූපෙතා, සාමිකං අතිමඤ්ඤිසං.

41. ‘‘තතො මෙ සාමිකො කුද්ධො, සපත්තිං මය්හමානයි;

සා ච ගබ්භං අලභිත්ථ, තස්සා පාපං අචෙතයිං.

42. ‘‘සාහං පදුට්ඨමනසා, අකරිං ගබ්භපාතනං;

තස්සා තෙමාසිකො ගබ්භො, පුබ්බලොහිතකො [පුබ්බලොහිතකො (ක.)] පති.

43. ‘‘තදස්සා මාතා කුපිතා, මය්හං ඤාතී සමානයි;

සපථඤ්ච මං කාරෙසි, පරිභාසාපයී ච මං.

44. ‘‘සාහං ඝොරඤ්ච සපථං, මුසාවාදං අභාසිසං;

‘පුත්තමංසානි ඛාදාමි, සචෙ තං පකතං මයා’.

45. ‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන, මුසාවාදස්ස චූභයං;

පුත්තමංසානි ඛාදාමි, පුබ්බලොහිතමක්ඛිතා’’ති.

සත්තපුත්තඛාදපෙතිවත්ථු සත්තමං.

8. ගොණපෙතවත්ථු

46. ‘‘කිං නු උම්මත්තරූපොව, ලායිත්වා හරිතං තිණං;

ඛාද ඛාදාති ලපසි, ගතසත්තං ජරග්ගවං.

47. ‘‘න හි අන්නෙන පානෙන, මතො ගොණො සමුට්ඨහෙ;

ත්වංසි බාලො ච [බාලොව (ක.)] දුම්මෙධො, යථා තඤ්ඤොව දුම්මතී’’ති.

48. ‘‘ඉමෙ පාදා ඉදං සීසං, අයං කායො සවාලධි;

නෙත්තා තථෙව තිට්ඨන්ති, අයං ගොණො සමුට්ඨහෙ.

49. ‘‘නාය්‍යකස්ස හත්ථපාදා, කායො සීසඤ්ච දිස්සති;

රුදං මත්තිකථූපස්මිං, නනු ත්වඤ්ඤෙව දුම්මතී’’ති.

50. ‘‘ආදිත්තං වත මං සන්තං, ඝතසිත්තංව පාවකං;

වාරිනා විය ඔසිඤ්චං, සබ්බං නිබ්බාපයෙ දරං.

51. ‘‘අබ්බහී [අබ්බූළ්හං (බහූසු)] වත මෙ සල්ලං, සොකං හදයනිස්සිතං;

යො මෙ සොකපරෙතස්ස, පිතුසොකං අපානුදි.

52. ‘‘ස්වාහං අබ්බූළ්හසල්ලොස්මි, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො;

න සොචාමි න රොදාමි, තව සුත්වාන මාණව’.

53. එවං කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, යෙ හොන්ති අනුකම්පකා;

විනිවත්තයන්ති සොකම්හා, සුජාතො පිතරං යථාති.

ගොණපෙතවත්ථු අට්ඨමං.

9. මහාපෙසකාරපෙතිවත්ථු

54. ‘‘ගූථඤ්ච මුත්තං රුහිරඤ්ච පුබ්බං, පරිභුඤ්ජති කිස්ස අයං විපාකො;

අයං නු කිං කම්මමකාසි නාරී, යා සබ්බදා ලොහිතපුබ්බභක්ඛා.

55. ‘‘නවානි වත්ථානි සුභානි චෙව, මුදූනි සුද්ධානි ච ලොමසානි;

දින්නානි මිස්සා කිතකා [කිටකා (ක.)] භවන්ති, අයං නු කිං කම්මමකාසි නාරී’’ති.

56. ‘‘භරියා මමෙසා අහූ භදන්තෙ, අදායිකා මච්ඡරිනී කදරියා;

සා මං දදන්තං සමණබ්‍රාහ්මණානං, අක්කොසති ච පරිභාසති ච.

57. ‘‘‘ගූථඤ්ච මුත්තං රුහිරඤ්ච පුබ්බං, පරිභුඤ්ජ ත්වං අසුචිං සබ්බකාලං;

එතං තෙ පරලොකස්මිං හොතු, වත්ථා ච තෙ කිටකසමා භවන්තු’;

එතාදිසං දුච්චරිතං චරිත්වා, ඉධාගතා චිරරත්තාය ඛාදතී’’ති.

මහාපෙසකාරපෙතිවත්ථු නවමං.

10. ඛල්ලාටියපෙතිවත්ථු

58. ‘‘කා නු අන්තොවිමානස්මිං, තිට්ඨන්තී නූපනික්ඛමි;

උපනික්ඛමස්සු භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිත’’න්ති.

59. ‘‘අට්ටීයාමි හරායාමි, නග්ගා නික්ඛමිතුං බහි;

කෙසෙහම්හි පටිච්ඡන්නා, පුඤ්ඤං මෙ අප්පකං කත’’න්ති.

60. ‘‘හන්දුත්තරීයං දදාමි තෙ, ඉදං දුස්සං නිවාසය;

ඉදං දුස්සං නිවාසෙත්වා, එහි නික්ඛම සොභනෙ;

උපනික්ඛමස්සු භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිත’’න්ති.

61. ‘‘හත්ථෙන හත්ථෙ තෙ දින්නං, න මය්හං උපකප්පති;

එසෙත්ථුපාසකො සද්ධො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො.