10. ගොත්‍රභුඤාණනිද්දෙසො
59. කථං බහිද්ධා වුට්ඨානවිවට්ටනෙ පඤ්ඤා ගොත්‍රභුඤාණං? උප්පාදං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. පවත්තං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. නිමිත්තං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ආයූහනං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. පටිසන්ධිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ගතිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. නිබ්බත්තිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. උපපත්තිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ජාතිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ජරං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. බ්‍යාධිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. මරණං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. සොකං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. පරිදෙවං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. උපායාසං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු…පෙ… නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු.
උප්පාදං අභිභුය්‍යිත්වා අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. පවත්තං අභිභුය්‍යිත්වා අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. නිමිත්තං අභිභුය්‍යිත්වා අනිමිත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු …පෙ… බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්‍යිත්වා නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු.
උප්පාදා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. පවත්තා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. නිමිත්තා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. ආයූහනා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. පටිසන්ධියා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. ගතියා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. නිබ්බත්තියා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. උපපත්තියා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. ජාතියා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. ජරාය වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. බ්‍යාධිම්හා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. මරණා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. සොකා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. පරිදෙවා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. උපායාසා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා වුට්ඨාතීති – ගොත්‍රභු. අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු…පෙ… නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු.
උප්පාදා වුට්ඨහිත්වා [වුට්ඨිත්වා (ස්‍යා. ක.)] අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. පවත්තා වුට්ඨහිත්වා අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. නිමිත්තා වුට්ඨහිත්වා අනිමිත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. ආයූහනා වුට්ඨහිත්වා අනායූහනං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. පටිසන්ධියා වුට්ඨහිත්වා අප්පටිසන්ධිං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. ගතියා වුට්ඨහිත්වා අගතිං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. නිබ්බත්තියා වුට්ඨහිත්වා අනිබ්බත්තිං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. උපපත්තියා වුට්ඨහිත්වා අනුපපත්තිං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. ජාතියා වුට්ඨහිත්වා අජාතිං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. ජරාය වුට්ඨහිත්වා අජරං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. බ්‍යාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා අබ්‍යාධිං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. මරණා වුට්ඨහිත්වා අමතං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. සොකා වුට්ඨහිත්වා අසොකං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. පරිදෙවා වුට්ඨහිත්වා අපරිදෙවං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. උපායාසා වුට්ඨහිත්වා අනුපායාසං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා වුට්ඨහිත්වා නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු.
උප්පාදා විවට්ටතීති – ගොත්‍රභු. පවත්තා විවට්ටතීති – ගොත්‍රභු…පෙ… බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා විවට්ටතීති – ගොත්‍රභු. අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු…පෙ… නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු.
උප්පාදා විවට්ටිත්වා අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු. පවත්තා විවට්ටිත්වා අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු…පෙ… බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා විවට්ටිත්වා නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති – ගොත්‍රභු.
60. කති ගොත්‍රභූ ධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති? කති ගොත්‍රභූ ධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති? අට්ඨ ගොත්‍රභූ ධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති. දස ගොත්‍රභූ ධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කතමෙ අට්ඨ ගොත්‍රභූ ධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති? පඨමං ඣානං පටිලාභත්ථාය නීවරණෙ අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. දුතියං ඣානං පටිලාභත්ථාය විතක්කවිචාරෙ අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. තතියං ඣානං පටිලාභත්ථාය පීතිං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. චතුත්ථං ඣානං පටිලාභත්ථාය සුඛදුක්ඛෙ අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය රූපසඤ්ඤං පටිඝසඤ්ඤං නානත්තසඤ්ඤං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ඉමෙ අට්ඨ ගොත්‍රභූ ධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කතමෙ දස ගොත්‍රභූ ධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති? සොතාපත්තිමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්‍යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. සොතාපත්තිඵලසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං…පෙ… අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. සකදාගාමිමග්ගං පටිලාභත්ථාය…පෙ… සකදාගාමිඵලසමාපත්තත්ථාය… අනාගාමිමග්ගං පටිලාභත්ථාය… අනාගාමිඵලසමාපත්තත්ථාය… අරහත්තමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්‍යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. අරහත්තඵලසමාපත්තත්ථාය… සුඤ්ඤතවිහාරසමාපත්තත්ථාය… අනිමිත්තවිහාරසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං…පෙ… අභිභුය්‍යතීති – ගොත්‍රභු. ඉමෙ දස ගොත්‍රභූ ධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කති ගොත්‍රභූ ධම්මා කුසලා, කති අකුසලා, කති අබ්‍යාකතා? පන්නරස ගොත්‍රභූ ධම්මා කුසලා, තයො ගොත්‍රභූ ධම්මා අබ්‍යාකතා. නත්ථි ගොත්‍රභූ ධම්මා අකුසලාති.
සාමිසඤ්ච නිරාමිසං, පණිහිතඤ්ච අප්පණිහිතං;
සඤ්ඤුත්තඤ්ච විසඤ්ඤුත්තං, වුට්ඨිතඤ්ච අවුට්ඨිතං.
අට්ඨ සමාධිස්ස පච්චයා, දස ඤාණස්ස ගොචරා;
අට්ඨාරස ගොත්‍රභූ ධම්මා, තිණ්ණං විමොක්ඛාන පච්චයා.
ඉමෙ අට්ඨාරසාකාරා, පඤ්ඤා යස්ස පරිච්චිතා;
කුසලො විවට්ටෙ වුට්ඨානෙ, නානාදිට්ඨීසු න කම්පතීති.
තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති – ‘‘බහිද්ධා වුට්ඨානවිවට්ටනෙ පඤ්ඤා ගොත්‍රභුඤාණං’’.
ගොත්‍රභුඤාණනිද්දෙසො දසමො.