1. පඨමවග්ගො

1. දුක්ඛවිහාරසුත්තං

28. (ද්වෙ ධම්මෙ අනුක්කටි) [( ) ස්‍යාමපොත්ථකෙ නත්ථි] වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං; කායස්ස භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි ද්වීහි? ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතාය [අගුත්තද්වාරො (අට්ඨ.)] ච, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතාය [අමත්තඤ්ඤූ (අට්ඨ.)] ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිධාතං සඋපායාසං සපරිළාහං; කායස්ස භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘චක්ඛු සොතඤ්ච ඝානඤ්ච, ජිව්හා කායො තථා මනො;

එතානි යස්ස ද්වාරානි, අගුත්තානිධ [අගුත්තානි ච (ස්‍යා.)] භික්ඛුනො.

‘‘භොජනම්හි අමත්තඤ්ඤූ, ඉන්ද්‍රියෙසු අසංවුතො;

කායදුක්ඛං චෙතොදුක්ඛං, දුක්ඛං සො අධිගච්ඡති.

‘‘ඩය්හමානෙන කායෙන, ඩය්හමානෙන චෙතසා;

දිවා වා යදි වා රත්තිං, දුක්ඛං විහරති තාදිසො’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. පඨමං.

2. සුඛවිහාරසුත්තං

29. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං; කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි ද්වීහි? ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය ච, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං; කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘චක්ඛු සොතඤ්ච ඝානඤ්ච, ජිව්හා කායො තථා [අථො (සී. ස්‍යා. ක.)] මනො;

එතානි යස්ස ද්වාරානි, සුගුත්තානිධ භික්ඛුනො.

‘‘භොජනම්හි ච මත්තඤ්ඤූ, ඉන්ද්‍රියෙසු ච සංවුතො;

කායසුඛං චෙතොසුඛං, සුඛං සො අධිගච්ඡති.

‘‘අඩය්හමානෙන කායෙන, අඩය්හමානෙන චෙතසා;

දිවා වා යදි වා රත්තිං, සුඛං විහරති තාදිසො’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. දුතියං.

3. තපනීයසුත්තං

30. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා තපනීයා. කතමෙ ද්වෙ? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අකතකල්‍යාණො හොති, අකතකුසලො, අකතභීරුත්තාණො, කතපාපො, කතලුද්දො, කතකිබ්බිසො. සො ‘අකතං මෙ කල්‍යාණ’න්තිපි තප්පති, ‘කතං මෙ පාප’න්තිපි තප්පති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ධම්මා තපනීයා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘කායදුච්චරිතං කත්වා, වචීදුච්චරිතානි ච;

මනොදුච්චරිතං කත්වා, යඤ්චඤ්ඤං දොසසඤ්හිතං.

‘‘අකත්වා කුසලං කම්මං, කත්වානාකුසලං බහුං;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජතී’’ති [නිරයං සො උපපජ්ජතීති (සී. ස්‍යා. කං. පී.)].

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. තතියං.

4. අතපනීයසුත්තං

31. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා අතපනීයා. කතමෙ ද්වෙ? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො කතකල්‍යාණො හොති, කතකුසලො, කතභීරුත්තාණො, අකතපාපො, අකතලුද්දො, අකතකිබ්බිසො. සො ‘කතං මෙ කල්‍යාණ’න්තිපි න තප්පති, ‘අකතං මෙ පාප’න්තිපි න තප්පති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ධම්මා අතපනීයා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘කායදුච්චරිතං හිත්වා, වචීදුච්චරිතානි ච;

මනොදුච්චරිතං හිත්වා, යඤ්චඤ්ඤං දොසසඤ්හිතං.

‘‘අකත්වාකුසලං කම්මං, කත්වාන කුසලං බහුං;

කායස්ස භෙදා සප්පඤ්ඤො, සග්ගං සො උපපජ්ජතී’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. චතුත්ථං.

5. පඨමසීලසුත්තං

32. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි ද්වීහි? පාපකෙන ච සීලෙන, පාපිකාය ච දිට්ඨියා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘පාපකෙන ච සීලෙන, පාපිකාය ච දිට්ඨියා;

එතෙහි ද්වීහි ධම්මෙහි, යො සමන්නාගතො නරො;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජතී’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. පඤ්චමං.

6. දුතියසීලසුත්තං

33. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි ද්වීහි? භද්දකෙන ච සීලෙන, භද්දිකාය ච දිට්ඨියා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘භද්දකෙන ච සීලෙන, භද්දිකාය ච දිට්ඨියා;

එතෙහි ද්වීහි ධම්මෙහි, යො සමන්නාගතො නරො;

කායස්ස භෙදා සප්පඤ්ඤො, සග්ගං සො උපපජ්ජතී’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. ඡට්ඨං.

7. ආතාපීසුත්තං

34. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘අනාතාපී, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනොත්තාපී [අනොත්තප්පී (බහූසු) අට්ඨකථා පස්සිතබ්බා] අභබ්බො සම්බොධාය, අභබ්බො නිබ්බානාය, අභබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. ආතාපී ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඔත්තාපී [ඔත්තප්පී (බහූසු)] භබ්බො සම්බොධාය, භබ්බො නිබ්බානාය, භබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමායා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘අනාතාපී අනොත්තාපී, කුසීතො හීනවීරියො;

යො ථීනමිද්ධබහුලො, අහිරීකො අනාදරො;

අභබ්බො තාදිසො භික්ඛු, ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තමං.

‘‘යො ච සතිමා නිපකො ඣායී, ආතාපී ඔත්තාපී ච අප්පමත්තො;

සංයොජනං ජාතිජරාය ඡෙත්වා, ඉධෙව සම්බොධිමනුත්තරං ඵුසෙ’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. සත්තමං.

8. පඨමනකුහනසුත්තං

35. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘නයිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති ජනකුහනත්ථං, න ජනලපනත්ථං, න ලාභසක්කාරසිලොකානිසංසත්ථං, න ‘ඉති මං ජනො ජානාතූ’ති. අථ ඛො ඉදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති සංවරත්ථඤ්චෙව පහානත්ථඤ්චා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘සංවරත්ථං පහානත්ථං, බ්‍රහ්මචරියං අනීතිහං;

අදෙසයි සො භගවා, නිබ්බානොගධගාමිනං.

‘‘එස මග්ගො මහත්තෙහි [මහන්තෙහි (සී. ක.), මහත්ථෙහි (ස්‍යා.)], අනුයාතො මහෙසිභි [මහෙසිනො (සී. ක.)];

යෙ යෙ තං පටිපජ්ජන්ති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;

දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්ති, සත්ථුසාසනකාරිනො’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. අට්ඨමං.

9. දුතියනකුහනසුත්තං

36. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘නයිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති ජනකුහනත්ථං, න ජනලපනත්ථං, න ලාභසක්කාරසිලොකානිසංසත්ථං, න ‘ඉති මං ජනො ජානාතූ’ති. අථ ඛො ඉදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති අභිඤ්ඤත්ථඤ්චෙව පරිඤ්ඤත්ථඤ්චා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘අභිඤ්ඤත්ථං පරිඤ්ඤත්ථං, බ්‍රහ්මචරියං අනීතිහං;

අදෙසයි සො භගවා, නිබ්බානොගධගාමිනං.

‘‘එස මග්ගො මහත්තෙහි, අනුයාතො මහෙසිභි;

යෙ යෙ තං පටිපජ්ජන්ති, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;

දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්ති, සත්ථුසාසනකාරිනො’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. නවමං.

10. සොමනස්සසුත්තං

37. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතාති මෙ සුතං –

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස [යොනිසො (සී. ස්‍යා. පී.), යොනිස්ස (ක.)] ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි ද්වීහි? සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසු සංවෙජනෙන, සංවිග්ගස්ස ච යොනිසො පධානෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘සංවෙජනීයට්ඨානෙසු [සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසු (ස්‍යා. පී.)], සංවිජ්ජෙථෙව පණ්ඩිතො;

ආතාපී නිපකො භික්ඛු, පඤ්ඤාය සමවෙක්ඛිය.

‘‘එවං විහාරී ආතාපී, සන්තවුත්ති අනුද්ධතො;

චෙතොසමථමනුයුත්තො, ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. දසමං.

පඨමො වග්ගො නිට්ඨිතො.

තස්සුද්දානං –

ද්වෙ ච භික්ඛූ තපනීයා, තපනීයා පරත්ථෙහි;

ආතාපී [ද්වෙ පාදා (ක.), ද්වෙ ආතාපී (සී.)] නකුහනා ද්වෙ [න කුහනා ච (සබ්බත්ථ)], සොමනස්සෙන තෙ දසාති.