8. පඨමඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා

527. තෙන සමයෙනාති උපක්ඛටසික්ඛාපදං. තත්ථ අත්ථාවුසො මං සො උපට්ඨාකොති ආවුසො, යං ත්වං භණසි, අත්ථි එවරූපො සො මම උපට්ඨාකොති අයමෙත්ථ අත්ථො. අපි මෙය්‍ය එවං හොතීති අපි මෙ අය්‍ය එවං හොති, අපි මය්‍යා එවන්තිපි පාඨො.

528-9. භික්ඛුං පනෙව උද්දිස්සාති එත්ථ උද්දිස්සාති අපදිස්ස ආරබ්භ. යස්මා පන යං උද්දිස්ස උපක්ඛටං හොති, තං තස්සත්ථාය උපක්ඛටං නාම හොති. තස්මාස්ස පදභාජනෙ ‘‘භික්ඛුස්සත්ථායා’’ති වුත්තං.

භික්ඛුං ආරම්මණං කරිත්වාති භික්ඛුං පච්චයං කත්වා, යඤ්හි භික්ඛුං උද්දිස්ස උපක්ඛටං, තං නියමෙනෙව භික්ඛුං පච්චයං කත්වා උපක්ඛටං හොති, තෙන වුත්තං – ‘‘භික්ඛුං ආරම්මණං කරිත්වා’’ති. පච්චයොපි හි ‘‘ලභති මාරො ආරම්මණ’’න්තිආදීසු (සං. නි. 4.243) ආරම්මණන්ති ආගතො. ඉදානි ‘‘උද්දිස්සා’’ති එත්ථ යො කත්තා, තස්ස ආකාරදස්සනත්ථං ‘‘භික්ඛුං අච්ඡාදෙතුකාමො’’ති වුත්තං. භික්ඛුං අච්ඡාදෙතුකාමෙන හි තෙන තං උද්දිස්ස උපක්ඛටං, න අඤ්ඤෙන කාරණෙන. ඉති සො අච්ඡාදෙතුකාමො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘භික්ඛුං අච්ඡාදෙතුකාමො’’ති.

අඤ්ඤාතකස්ස ගහපතිස්ස වාති අඤ්ඤාතකෙන ගහපතිනා වාති අත්ථො. කරණත්ථෙ හි ඉදං සාමිවචනං. පදභාජනෙ පන බ්‍යඤ්ජනං අවිචාරෙත්වා අත්ථමත්තමෙව දස්සෙතුං ‘‘අඤ්ඤාතකො නාම…පෙ… ගහපති නාමා’’තිආදි වුත්තං.

චීවරචෙතාපන්නන්ති චීවරමූලං, තං පන යස්මා හිරඤ්ඤාදීසු අඤ්ඤතරං හොති, තස්මා පදභාජනෙ ‘‘හිරඤ්ඤං වා’’තිආදි වුත්තං. උපක්ඛටං හොතීති සජ්ජිතං හොති, සංහරිත්වා ඨපිතං, යස්මා පන ‘‘හිරඤ්ඤං වා’’තිආදිනා වචනෙනස්ස උපක්ඛටභාවො දස්සිතො හොති, තස්මා ‘‘උපක්ඛටං නාමා’’ති පදං උද්ධරිත්වා විසුං පදභාජනං න වුත්තං. ඉමිනාති උපක්ඛටං සන්ධායාහ, තෙනෙවස්ස පදභාජනෙ ‘‘පච්චුපට්ඨිතෙනා’’ති වුත්තං. යඤ්හි උපක්ඛටං සංහරිත්වා ඨපිතං, තං පච්චුපට්ඨිතං හොතීති. අච්ඡාදෙස්සාමීති වොහාරවචනමෙතං ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දස්සාමී’’ති අයං පනෙත්ථ අත්ථො. තෙනෙවස්ස පදභාජනෙපි ‘‘දස්සාමී’’ති වුත්තං.

තත්‍ර චෙ සො භික්ඛූති යත්‍ර සො ගහපති වා ගහපතානී වා තත්‍ර සො භික්ඛු පුබ්බෙ අප්පවාරිතො උපසඞ්කමිත්වා චීවරෙ විකප්පං ආපජ්ජෙය්‍ය චෙති අයමෙත්ථ පදසම්බන්ධො. තත්ථ උපසඞ්කමිත්වාති ඉමස්ස ගන්ත්වාති ඉමිනාව අත්ථෙ සිද්ධෙ පචුරවොහාරවසෙන ‘‘ඝර’’න්ති වුත්තං. යත්‍ර පන සො දායකො තත්‍ර ගන්ත්වාති අයමෙවෙත්ථ අත්ථො, තස්මා පුනපි වුත්තං ‘‘යත්ථ කත්ථචි උපසඞ්කමිත්වා’’ති. විකප්පං ආපජ්ජෙය්‍යාති විසිට්ඨකප්පං අධිකවිධානං ආපජ්ජෙය්‍ය, පදභාජනෙ පන යෙනාකාරෙන විකප්පං ආපන්නො හොති තමෙව දස්සෙතුං ‘‘ආයතං වා’’තිආදි වුත්තං. සාධූති ආයාචනෙ නිපාතො. වතාති පරිවිතක්කෙ. මන්ති අත්තානං නිද්දිසති. ආයස්මාති පරං ආලපති ආමන්තෙති. යස්මා පනිදං සබ්බං බ්‍යඤ්ජනමත්තමෙව, උත්තානත්ථමෙව, තස්මාස්ස පදභාජනෙ අත්ථො න වුත්තො. කල්‍යාණකම්‍යතං උපාදායාති සුන්දරකාමතං විසිට්ඨකාමතං චිත්තෙන ගහෙත්වා, තස්ස ‘‘ආපජ්ජෙය්‍ය චෙ’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. යස්මා පන යො කල්‍යාණකම්‍යතං උපාදාය ආපජ්ජති, සො සාධත්ථිකො මහග්ඝත්ථිකො හොති, තස්මාස්ස පදභාජනෙ බ්‍යඤ්ජනං පහාය අධිප්පෙතත්ථමෙව දස්සෙතුං තදෙව වචනං වුත්තං. යස්මා පන න ඉමස්ස ආපජ්ජනමත්තෙනෙව ආපත්ති සීසං එති, තස්මා ‘‘තස්ස වචනෙනා’’තිආදි වුත්තං.

531. අනාපත්ති ඤාතකානන්තිආදීසු ඤාතකානං චීවරෙ විකප්පං ආපජ්ජන්තස්ස අනාපත්තීති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. මහග්ඝං චෙතාපෙතුකාමස්ස අප්පග්ඝං චෙතාපෙතීති ගහපතිස්ස වීසතිඅග්ඝනකං චීවරං චෙතාපෙතුකාමස්ස ‘‘අලං මය්හං එතෙන, දසග්ඝනකං වා අට්ඨග්ඝනකං වා දෙහී’’ති වදති අනාපත්ති. අප්පග්ඝන්ති ඉදඤ්ච අතිරෙකනිවාරණත්ථමෙව වුත්තං, සමකෙපි පන අනාපත්ති, තඤ්ච ඛො අග්ඝවසෙනෙව න පමාණවසෙන, අග්ඝවඩ්ඪනකඤ්හි ඉදං සික්ඛාපදං. තස්මා යො වීසතිඅග්ඝනකං අන්තරවාසකං චෙතාපෙතුකාමො, ‘‘තං එත්තකමෙව මෙ අග්ඝනකං චීවරං දෙහී’’ති වත්තුම්පි වට්ටති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

සමුට්ඨානාදීනිපි තතුත්තරිසික්ඛාපදසදිසානෙවාති.

පඨමඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.