3. දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදවණ්ණනා

283. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාති දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදං. තත්ථ ආදිස්සාති අපදිසිත්වා. වණ්ණම්පි භණතීතිආදීනි පරතො ආවි භවිස්සන්ති. ඡින්නිකාති ඡින්නඔත්තප්පා. ධුත්තිකාති සඨා. අහිරිකායොති නිල්ලජ්ජා. උහසන්තීති සිතං කත්වා මන්දහසිතං හසන්ති. උල්ලපන්තීති ‘‘අහො අය්‍යො’’තිආදිනා නයෙන උච්චකරණිං නානාවිධං පලොභනකථං කථෙන්ති. උජ්ජග්ඝන්තීති මහාහසිතං හසන්ති. උප්පණ්ඩෙන්තීති ‘‘පණ්ඩකො අයං, නායං පුරිසො’’තිආදිනා නයෙන පරිහාසං කරොන්ති.

285. සාරත්තොති දුට්ඨුල්ලවාචස්සාදරාගෙන සාරත්තො. අපෙක්ඛවා පටිබද්ධචිත්තොති වුත්තනයමෙව, කෙවලං ඉධ වාචස්සාදරාගො යොජෙතබ්බො. මාතුගාමං දුට්ඨුල්ලාහි වාචාහීති එත්ථ අධිප්පෙතං මාතුගාමං දස්සෙන්තො ‘‘මාතුගාමො’’තිආදිමාහ. තත්ථ විඤ්ඤූ පටිබලා සුභාසිතදුබ්භාසිතං දුට්ඨුල්ලාදුට්ඨුල්ලං ආජානිතුන්ති යා පණ්ඩිතා සාත්ථකනිරත්ථකකථං අසද්ධම්මසද්ධම්මපටිසංයුත්තකථඤ්ච ජානිතුං පටිබලා, අයං ඉධ අධිප්පෙතා. යා පන මහල්ලිකාපි බාලා එලමූගා අයං ඉධ අනධිප්පෙතාති දස්සෙති.

ඔභාසෙය්‍යාති අවභාසෙය්‍ය නානාප්පකාරකං අසද්ධම්මවචනං වදෙය්‍ය. යස්මා පනෙවං ඔභාසන්තස්ස යො සො ඔභාසො නාම, සො අත්ථතො අජ්ඣාචාරො හොති රාගවසෙන අභිභවිත්වා සඤ්ඤමවෙලං ආචාරො, තස්මා තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘ඔභාසෙය්‍යාති අජ්ඣාචාරො වුච්චතී’’ති ආහ. යථා තන්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං, යථා යුවා යුවතින්ති අත්ථො.

ද්වෙ මග්ගෙ ආදිස්සාතිආදි යෙනාකාරෙන ඔභාසතො සඞ්ඝාදිසෙසො හොති, තං දස්සෙතුං වුත්තං. තත්ථ ද්වෙ මග්ගෙති වච්චමග්ගඤ්ච පස්සාවමග්ගඤ්ච. සෙසං උද්දෙසෙ තාව පාකටමෙව. නිද්දෙසෙ පන ථොමෙතීති ‘‘ඉත්ථිලක්ඛණෙන සුභලක්ඛණෙන සමන්නාගතාසී’’ති වදති, න තාව සීසං එති. ‘‘තව වච්චමග්ගො ච පස්සාවමග්ගො ච ඊදිසො තෙන නාම ඊදිසෙන ඉත්ථිලක්ඛණෙන සුභලක්ඛණෙන සමන්නාගතාසී’’ති වදති, සීසං එති, සඞ්ඝාදිසෙසො. වණ්ණෙති පසංසතීති ඉමානි පන ථොමනපදස්සෙව වෙවචනානි.

ඛුංසෙතීති වාචාපතොදෙන ඝට්ටෙති. වම්භෙතීති අපසාදෙති. ගරහතීති දොසං දෙති. පරතො පන පාළියා ආගතෙහි ‘‘අනිමිත්තාසී’’තිආදීහි එකාදසහි පදෙහි අඝටිතෙ සීසං න එති, ඝටිතෙපි තෙසු සිඛරණීසි සම්භින්නාසි උභතොබ්‍යඤ්ජනාසීති ඉමෙහි තීහි ඝටිතෙයෙව සඞ්ඝාදිසෙසො.

දෙහි මෙති යාචනායපි එත්තකෙනෙව සීසං න එති, ‘‘මෙථුනං ධම්මං දෙහී’’ති එවං මෙථුනධම්මෙන ඝටිතෙ එව සඞ්ඝාදිසෙසො.

කදා තෙ මාතා පසීදිස්සතීතිආදීසු ආයාචනවචනෙසුපි එත්තකෙනෙව සීසං න එති, ‘‘කදා තෙ මාතා පසීදිස්සති, කදා තෙ මෙථුනං ධම්මං ලභිස්සාමී’’ති වා ‘‘තව මාතරි පසන්නාය මෙථුනං ධම්මං ලභිස්සාමී’’ති වා ආදිනා පන නයෙන මෙථුනධම්මෙන ඝටිතෙයෙව සඞ්ඝාදිසෙසො.

කථං ත්වං සාමිකස්ස දෙසීතිආදීසු පුච්ඡාවචනෙසුපි මෙථුනධම්මන්ති වුත්තෙයෙව සඞ්ඝාදිසෙසො, න ඉතරථා. එවං කිර ත්වං සාමිකස්ස දෙසීති පටිපුච්ඡාවචනෙසුපි එසෙව නයො.

ආචික්ඛනාය පුට්ඨො භණතීති ‘‘කථං දදමානා සාමිකස්ස පියා හොතී’’ති එවං පුට්ඨො ආචික්ඛති. එත්ථ ච ‘‘එවං දෙහි එවං දදමානා’’ති වුත්තෙපි සීසං න එති. ‘‘මෙථුනධම්මං එවං දෙහි එවං උපනෙහි එවං මෙථුනධම්මං දදමානා උපනයමානා පියා හොතී’’තිආදිනා පන නයෙන මෙථුනධම්මෙන ඝටිතෙයෙව සඞ්ඝාදිසෙසො. අනුසාසනීවචනෙසුපි එසෙව නයො.

අක්කොසනිද්දෙසෙ – අනිමිත්තාසීති නිමිත්තරහිතාසි, කුඤ්චිකපණාලිමත්තමෙව තව දකසොතන්ති වුත්තං හොති.

නිමිත්තමත්තාසීති තව ඉත්ථිනිමිත්තං අපරිපුණ්ණං සඤ්ඤාමත්තමෙවාති වුත්තං හොති. අලොහිතාති සුක්ඛසොතා. ධුවලොහිතාති නිච්චලොහිතා කිලින්නදකසොතා. ධුවචොළාති නිච්චපක්ඛිත්තාණිචොළා, සදා ආණිචොළකං සෙවසීති වුත්තං හොති. පග්ඝරන්තීති සවන්තී; සදා තෙ මුත්තං සවතීති වුත්තං හොති. සිඛරණීති බහිනික්ඛන්තආණිමංසා. ඉත්ථිපණ්ඩකාති අනිමිත්තාව වුච්චති. වෙපුරිසිකාති සමස්සුදාඨිකා පුරිසරූපා ඉත්ථී. සම්භින්නාති සම්භින්නවච්චමග්ගපස්සාවමග්ගා. උභතොබ්‍යඤ්ජනාති ඉත්ථිනිමිත්තෙන ච පුරිසනිමිත්තෙන චාති උභොහි බ්‍යඤ්ජනෙහි සමන්නාගතා.

ඉමෙසු ච පන එකාදසසු පදෙසු සිඛරණීසි සම්භින්නාසි උභතොබ්‍යඤ්ජනාසීති ඉමානියෙව තීණි පදානි සුද්ධානි සීසං එන්ති. ඉති ඉමානි ච තීණි පුරිමානි ච වච්චමග්ගපස්සාවමග්ගමෙථුනධම්මපදානි තීණීති ඡ පදානි සුද්ධානි ආපත්තිකරානි. සෙසානි අනිමිත්තාතිආදීනි ‘‘අනිමිත්තෙ මෙථුනධම්මං මෙ දෙහී’’ති වා ‘‘අනිමිත්තාසි මෙථුනධම්මං මෙ දෙහී’’ති වා ආදිනා නයෙන මෙථුනධම්මෙන ඝටිතානෙව ආපත්තිකරානි හොන්තීති වෙදිතබ්බානි.

286. ඉදානි ය්වායං ඔතිණ්ණො විපරිණතෙන චිත්තෙන ඔභාසති, තස්ස වච්චමග්ගපස්සාවමග්ගෙ ආදිස්ස එතෙසං වණ්ණභණනාදීනං වසෙන විත්ථාරතො ආපත්තිභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘ඉත්ථී ච හොති ඉත්ථිසඤ්ඤී’’තිආදිමාහ. තෙසං අත්ථො කායසංසග්ගෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

අයං පන විසෙසො – අධක්ඛකන්ති අක්ඛකතො පට්ඨාය අධො. උබ්භජාණුමණ්ඩල ජාණුමණ්ඩලතො පට්ඨාය උද්ධං. උබ්භක්ඛකන්ති අක්ඛකතො පට්ඨාය උද්ධං. අධො ජාණුමණ්ඩලන්ති ජාණුමණ්ඩලතො පට්ඨාය අධො. අක්ඛකං පන ජාණුමණ්ඩලඤ්ච එත්ථෙව දුක්කටක්ඛෙත්තෙ සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති භික්ඛුනියා කායසංසග්ගෙ විය. න හි බුද්ධා ගරුකාපත්තිං සාවසෙසං පඤ්ඤපෙන්තීති. කායප්පටිබද්ධන්ති වත්ථං වා පුප්ඵං වා ආභරණං වා.

287. අත්ථපුරෙක්ඛාරස්සාති අනිමිත්තාතිආදීනං පදානං අත්ථං කථෙන්තස්ස, අට්ඨකථං වා සජ්ඣායං කරොන්තස්ස.

ධම්මපුරෙක්ඛාරස්සාති පාළිං වාචෙන්තස්ස වා සජ්ඣායන්තස්ස වා. එවං අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්ච පුරක්ඛත්වා භණන්තස්ස අත්ථපුරෙක්ඛාරස්ස ච ධම්මපුරෙක්ඛාරස්ස ච අනාපත්ති.

අනුසාසනිපුරෙක්ඛාරස්සාති ‘‘ඉදානිපි අනිමිත්තාසි උභත්තොබ්‍යඤ්ජනාසි අප්පමාදං ඉදානි කරෙය්‍යාසි, යථා ආයතිම්පි එවරූපා න හොහිසී’’ති එවං අනුසිට්ඨිං පුරක්ඛත්වා භණන්තස්ස අනුසාසනිපුරෙක්ඛාරස්ස අනාපත්ති. යො පන භික්ඛුනීනං පාළිං වාචෙන්තො පකතිවාචනාමග්ගං පහාය හසන්තො හසන්තො ‘‘සිඛරණීසි සම්භින්නාසි උභතොබ්‍යඤ්ජනාසී’’ති පුනප්පුනං භණති, තස්ස ආපත්තියෙව. උම්මත්තකස්ස අනාපත්ති. ඉධ ආදිකම්මිකො උදායිත්ථෙරො, තස්ස අනාපත්ති ආදිකම්මිකස්සාති.

පදභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සමුට්ඨානාදීසු ඉදං සික්ඛාපදං තිසමුට්ඨානං කායචිත්තතො වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති, කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, ද්විවෙදනන්ති.

288. විනීතවත්ථූසු ලොහිතවත්ථුස්මිං සො භික්ඛු ඉත්ථියා ලොහිතකං නිමිත්තං සන්ධායාහ – ඉතරා න අඤ්ඤාසි, තස්මා දුක්කටං.

කක්කසලොමන්ති රස්සලොමෙහි බහුලොමං. ආකිණ්ණලොමන්ති ජටිතලොමං. ඛරලොමන්ති ථද්ධලොමං. දීඝලොමන්ති අරස්සලොමං. සබ්බං ඉත්ථිනිමිත්තමෙව සන්ධාය වුත්තං.

289. වාපිතං ඛො තෙති අසද්ධම්මං සන්ධායාහ, සා අසල්ලක්ඛෙත්වා නො ච ඛො පටිවුත්තන්ති ආහ. පටිවුත්තං නාම උදකවප්පෙ බීජෙහි අප්පතිට්ඨිතොකාසෙ පාණකෙහි විනාසිතබීජෙ වා ඔකාසෙ පුන බීජං පතිට්ඨාපෙත්වා උදකෙන ආසිත්තං, ථලවප්පෙ විසමපතිතානං වා බීජානං සමකරණත්ථාය පුන අට්ඨදන්තකෙන සමීකතං, තෙසු අඤ්ඤතරං සන්ධාය එසා ආහ.

මග්ගවත්ථුස්මිං මග්ගො සංසීදතීති අඞ්ගජාතමග්ගං සන්ධායාහ. සෙසං උත්තානමෙවාති.

දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.