13. කුලදූසකසික්ඛාපදවණ්ණනා

431. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාති කුලදූසකසික්ඛාපදං. තත්ථ අස්සජිපුනබ්බසුකා නාමාති අස්සජි චෙව පුනබ්බසුකො ච. කීටාගිරිස්මින්ති එවංනාමකෙ ජනපදෙ. ආවාසිකා හොන්තීති එත්ථ ආවාසො එතෙසං අත්ථීති ආවාසිකා. ‘‘ආවාසො’’ති විහාරො වුච්චති. සො යෙසං ආයත්තො නවකම්මකරණපුරාණපටිසඞ්ඛරණාදිභාරහාරතාය, තෙ ආවාසිකා. යෙ පන කෙවලං විහාරෙ වසන්ති, තෙ නෙවාසිකාති වුච්චන්ති. ඉමෙ ආවාසිකා අහෙසුං. අලජ්ජිනො පාපභික්ඛූති නිල්ලජ්ජා ලාමකභික්ඛූ, තෙ හි ඡබ්බග්ගියානං ජෙට්ඨකඡබ්බග්ගියා.

සාවත්ථියං කිර ඡ ජනා සහායකා ‘‘කසිකම්මාදීනි දුක්කරානි, හන්ද මයං සම්මා පබ්බජාම! පබ්බජන්තෙහි ච උප්පන්නෙ කිච්චෙ නිත්ථරණකට්ඨානෙ පබ්බජිතුං වට්ටතී’’ති සම්මන්තයිත්වා ද්වින්නං අග්ගසාවකානං සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. තෙ පඤ්චවස්සා හුත්වා මාතිකං පගුණං කත්වා මන්තයිංසු ‘‘ජනපදො නාම කදාචි සුභික්ඛො හොති කදාචි දුබ්භික්ඛො, මයං මා එකට්ඨානෙ වසිම්හ, තීසු ඨානෙසු වසාමා’’ති. තතො පණ්ඩුකලොහිතකෙ ආහංසු – ‘‘ආවුසො, සාවත්ථි නාම සත්තපඤ්ඤාසාය කුලසතසහස්සෙහි අජ්ඣාවුත්ථා, අසීතිගාමසහස්සපටිමණ්ඩිතානං තියොජනසතිකානං ද්වින්නං කාසිකොසලරට්ඨානං ආයමුඛභූතා, තත්‍ර තුම්හෙ ධුරට්ඨානෙයෙව පරිවෙණානි කාරෙත්වා අම්බපනසනාළිකෙරාදීනි රොපෙත්වා පුප්ඵෙහි ච ඵලෙහි ච කුලානි සඞ්ගණ්හන්තා කුලදාරකෙ පබ්බාජෙත්වා පරිසං වඩ්ඪෙථා’’ති.

මෙත්තියභූමජකෙ ආහංසු – ‘‘ආවුසො, රාජගහං නාම අට්ඨාරසහි මනුස්සකොටීහි අජ්ඣාවුත්ථං අසීතිගාමසහස්සපටිමණ්ඩිතානං තියොජනසතිකානං ද්වින්නං අඞ්ගමගධරට්ඨානං ආයමුඛභූතං, තත්‍ර තුම්හෙ ධුරට්ඨානෙයෙව…පෙ… පරිසං වඩ්ඪෙථා’’ති.

අස්සජිපුනබ්බසුකෙ ආහංසු – ‘‘ආවුසො, කීටාගිරි නාම ද්වීහි මෙඝෙහි අනුග්ගහිතො තීණි සස්සානි පසවන්ති, තත්‍ර තුම්හෙ ධුරට්ඨානෙයෙව පරිවෙණානි කාරෙත්වා…පෙ… පරිසං වඩ්ඪෙථා’’ති. තෙ තථා අකංසු. තෙසු එකමෙකස්ස පක්ඛස්ස පඤ්ච පඤ්ච භික්ඛුසතානි පරිවාරා, එවං සමධිකං දියඩ්ඪභික්ඛුසහස්සං හොති. තත්‍ර පණ්ඩුකලොහිතකා සපරිවාරා සීලවන්තොව භගවතා සද්ධිං ජනපදචාරිකම්පි චරන්ති, තෙ අකතවත්ථුං උප්පාදෙන්ති, පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදං පන න මද්දන්ති, ඉතරෙ සබ්බෙ අලජ්ජිනො අකතවත්ථුඤ්ච උප්පාදෙන්ති, පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදඤ්ච මද්දන්ති, තෙන වුත්තං – ‘‘අලජ්ජිනො පාපභික්ඛූ’’ති.

එවරූපන්ති එවංජාතිකං. අනාචාරං ආචරන්තීති අනාචරිතබ්බං ආචරන්ති, අකාතබ්බං කරොන්ති. මාලාවච්ඡන්ති තරුණපුප්ඵරුක්ඛං, තරුණකා හි පුප්ඵරුක්ඛාපි පුප්ඵගච්ඡාපි මාලාවච්ඡා ත්වෙව වුච්චන්ති, තෙ ච අනෙකප්පකාරං මාලාවච්ඡං සයම්පි රොපෙන්ති, අඤ්ඤෙනපි රොපාපෙන්ති, තෙන වුත්තං – ‘‘මාලාවච්ඡං රොපෙන්තිපි රොපාපෙන්තිපී’’ති. සිඤ්චන්තීති සයමෙව උදකෙන සිඤ්චන්ති. සිඤ්චාපෙන්තීති අඤ්ඤෙනපි සිඤ්චාපෙන්ති.

එත්ථ පන අකප්පියවොහාරො කප්පියවොහාරො පරියායො ඔභාසො නිමිත්තකම්මන්ති ඉමානි පඤ්ච ජානිතබ්බානි. තත්ථ අකප්පියවොහාරො නාම අල්ලහරිතානං කොට්ටනං කොට්ටාපනං, ආවාටස්ස ඛණනං ඛණාපනං, මාලාවච්ඡස්ස රොපනං රොපාපනං, ආළියා බන්ධනං බන්ධාපනං, උදකස්ස සෙචනං සෙචාපනං, මාතිකාය සම්මුඛකරණං කප්පියඋදකසිඤ්චනං හත්ථමුඛපාදධොවනන්හානොදකසිඤ්චනන්ති. කප්පියවොහාරො නාම ‘‘ඉමං රුක්ඛං ජාන, ඉමං ආවාටං ජාන, ඉමං මාලාවච්ඡං ජාන, එත්ථ උදකං ජානා’’ති වචනං සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණඤ්ච. පරියායො නාම ‘‘පණ්ඩිතෙන නාම මාලාවච්ඡාදයො රොපාපෙතබ්බා නචිරස්සෙව උපකාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදිවචනං. ඔභාසො නාම කුදාලඛණිත්තාදීනි ච මාලාවච්ඡෙ ච ගහෙත්වා ඨානං, එවං ඨිතඤ්හි සාමණෙරාදයො දිස්වා ථෙරො කාරාපෙතුකාමොති ගන්ත්වා කරොන්ති. නිමිත්තකම්මං නාම කුදාල-ඛණිත්ති-වාසි-ඵරසු-උදකභාජනානි ආහරිත්වා සමීපෙ ඨපනං.

ඉමානි පඤ්චපි කුලසඞ්ගහත්ථාය රොපනෙ න වට්ටන්ති, ඵලපරිභොගත්ථාය කප්පියාකප්පියවොහාරද්වයමෙව න වට්ටති, ඉතරත්තයං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘කප්පියවොහාරොපි වට්ටති. යඤ්ච අත්තනො පරිභොගත්ථාය වට්ටති, තං අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා අත්ථායපි වට්ටතී’’ති වුත්තං.

ආරාමත්ථාය පන වනත්ථායච ඡායත්ථාය ච අකප්පියවොහාරමත්තමෙව න ච වට්ටති, සෙසං වට්ටති, න කෙවලඤ්ච සෙසං යංකිඤ්චි මාතිකම්පි උජුං කාතුං කප්පියඋදකං සිඤ්චිතුං න්හානකොට්ඨකං කත්වා න්හායිතුං හත්ථපාදමුඛධොවනුදකානි ච තත්ථ ඡඩ්ඩෙතුම්පි වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කුරුන්දියඤ්ච ‘‘කප්පියපථවියං සයං රොපෙතුම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආරාමාදිඅත්ථාය පන රොපිතස්ස වා රොපාපිතස්ස වා ඵලං පරිභුඤ්ජිතුම්පි වට්ටති.

ඔචිනනඔචිනාපනෙ පකතියාපි පාචිත්තියං. කුලදූසනත්ථාය පන පාචිත්තියඤ්චෙව දුක්කටඤ්ච. ගන්ථනාදීසු ච උරච්ඡදපරියොසානෙසු කුලදූසනත්ථාය අඤ්ඤත්ථාය වා කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව. කස්මා? අනාචාරත්තා, ‘‘පාපසමාචාරො’’ති එත්ථ වුත්තපාපසමාචාරත්තා ච. ආරාමාදිඅත්ථාය රුක්ඛරොපනෙ විය වත්ථුපූජනත්ථාය කස්මා න අනාපත්තීති චෙ? අනාපත්තියෙව. යථා හි තත්ථ කප්පියවොහාරෙන පරියායාදීහි ච අනාපත්ති තථා වත්ථුපූජත්ථායපි අනාපත්තියෙව.

නනු ච තත්ථ ‘‘කප්පියපථවියං සයං රොපෙතුම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තන්ති? වුත්තං, න පන මහාඅට්ඨකථායං. අථාපි මඤ්ඤෙය්‍යාසි ඉතරාසු වුත්තම්පි පමාණං. මහාඅට්ඨකථායඤ්ච කප්පියඋදකසෙචනං වුත්තං, තං කථන්ති? තම්පි න විරුජ්ඣති. තත්‍ර හි අවිසෙසෙන ‘‘රුක්ඛං රොපෙන්තිපි රොපාපෙන්තිපි, සිඤ්චන්තිපි සිඤ්චාපෙන්තිපී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘මාලාවච්ඡ’’න්ති වදන්තො ඤාපෙති ‘‘කුලසඞ්ගහත්ථාය පුප්ඵඵලූපගමෙව සන්ධායෙතං වුත්තං, අඤ්ඤත්‍ර පන පරියායො අත්ථී’’ති. තස්මා තත්ථ පරියායං, ඉධ ච පරියායාභාවං ඤත්වා යං අට්ඨකථාසු වුත්තං, තං සුවුත්තමෙව. වුත්තඤ්චෙතං –

‘‘බුද්ධෙන ධම්මො විනයො ච වුත්තො;

යො තස්ස පුත්තෙහි තථෙව ඤාතො;

සො යෙහි තෙසං මතිමච්චජන්තා;

යස්මා පුරෙ අට්ඨකථා අකංසු.

‘‘තස්මා හි යං අට්ඨකථාසු වුත්තං;

තං වජ්ජයිත්වාන පමාදලෙඛං;

සබ්බම්පි සික්ඛාසු සගාරවානං;

යස්මා පමාණං ඉධ පණ්ඩිතාන’’න්ති.

සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. තත්ථ සියා යදි වත්ථුපූජනත්ථායපි ගන්ථානාදීසු ආපත්ති, හරණාදීසු කස්මා අනාපත්තීති? කුලිත්ථීආදීනං අත්ථාය හරණතො හරණාධිකාරෙ හි විසෙසෙත්වා තෙ කුලිත්ථීනන්තිආදි වුත්තං, තස්මා බුද්ධාදීනං අත්ථාය හරන්තස්ස අනාපත්ති.

තත්ථ එකතොවණ්ටිකන්ති පුප්ඵානං වණ්ටෙ එකතො කත්වා කතමාලං. උභතොවණ්ටිකන්ති උභොහි පස්සෙහි පුප්ඵවණ්ටෙ කත්වා කතමාලං. මඤ්ජරිකන්තිආදීසු පන මඤ්ජරී විය කතා පුප්ඵවිකති මඤ්ජරිකාති වුච්චති. විධූතිකාති සූචියා වා සලාකාය වා සින්දුවාරපුප්ඵාදීනි විජ්ඣිත්වා කතා. වටංසකොති වතංසකො. ආවෙළාති කණ්ණිකා. උරච්ඡදොති හාරසදිසං උරෙ ඨපනකපුප්ඵදාමං. අයං තාව එත්ථ පදවණ්ණනා.

අයං පන ආදිතො පට්ඨාය විත්ථාරෙන ආපත්තිවිනිච්ඡයො. කුලදූසනත්ථාය අකප්පියපථවියං මාලාවච්ඡං රොපෙන්තස්ස පාචිත්තියඤ්චෙව දුක්කටඤ්ච, තථා අකප්පියවොහාරෙන රොපාපෙන්තස්ස. කප්පියපථවියං රොපනෙපි රොපාපනෙපි දුක්කටමෙව. උභයත්ථාපි සකිං ආණත්තියා බහුන්නම්පි රොපනෙ එකමෙව සපාචිත්තියදුක්කටං වා සුද්ධදුක්කටං වා හොති. පරිභොගත්ථාය හි කප්පියභූමියං වා අකප්පියභූමියං වා කප්පියවොහාරෙන රොපාපනෙ අනාපත්ති. ආරාමාදිඅත්ථායපි අකප්පියපථවියං රොපෙන්තස්ස වා අකප්පියවචනෙන රොපාපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං. අයං පන නයො මහාඅට්ඨකථායං න සුට්ඨු විභත්තො, මහාපච්චරියං විභත්තොති.

සිඤ්චනසිඤ්චාපනෙ පන අකප්පියඋදකෙන සබ්බත්ථ පාචිත්තියං, කුලදූසනපරිභොගත්ථාය දුක්කටම්පි. කප්පියෙන තෙසංයෙව ද්වින්නමත්ථාය දුක්කටං. පරිභොගත්ථාය චෙත්ථ කප්පියවොහාරෙන සිඤ්චාපනෙ අනාපත්ති. ආපත්තිට්ඨානෙ පන ධාරාවච්ඡෙදවසෙන පයොගබහුලතාය ආපත්තිබහුලතා වෙදිතබ්බා.

කුලදූසනත්ථාය ඔචිනනෙ පුප්ඵගණනාය දුක්කටපාචිත්තියානි අඤ්ඤත්ථ පාචිත්තියානෙව. බහූනි පන පුප්ඵානි එකපයොගෙන ඔචිනන්තො පයොගවසෙන කාරෙතබ්බො. ඔචිනාපනෙ කුලදූසනත්ථාය සකිං ආණත්තො බහුම්පි ඔචිනති, එකමෙව සපාචිත්තියදුක්කටං, අඤ්ඤත්‍ර පාචිත්තියමෙව.

ගන්ථනාදීසු සබ්බාපි ඡ පුප්ඵවිකතියො වෙදිතබ්බා – ගන්ථිමං, ගොප්ඵිමං, වෙධිමං, වෙඨිමං, පූරිමං, වායිමන්ති. තත්ථ ‘‘ගන්ථිමං’’ නාම සදණ්ඩකෙසු වා උප්පලපදුමාදීසු අඤ්ඤෙසු වා දීඝවණ්ටෙසු පුප්ඵෙසු දට්ඨබ්බං. දණ්ඩකෙන දණ්ඩකං වණ්ටෙන වා වණ්ටං ගන්ථෙත්වා කතමෙව හි ගන්ථිමං. තං භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කාතුම්පි අකප්පියවචනෙන කාරාපෙතුම්පි න වට්ටති. එවං ජාන, එවං කතෙ සොභෙය්‍ය, යථා එතානි පුප්ඵානි න විකිරියන්ති තථා කරොහීතිආදිනා පන කප්පියවචනෙන කාරෙතුං වට්ටති.

‘‘ගොප්ඵිමං’’ නාම සුත්තෙන වා වාකාදීහි වා වස්සිකපුප්ඵාදීනං එකතොවණ්ටිකඋභතොවණ්ටිකමාලාවසෙන ගොප්ඵනං, වාකං වා රජ්ජුං වා දිගුණං කත්වා තත්ථ අවණ්ටකානි නීපපුප්ඵාදීනි පවෙසෙත්වා පටිපාටියා බන්ධන්ති, එතම්පි ගොප්ඵිමමෙව. සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති.

‘‘වෙධිමං’’ නාම සවණ්ටකානි වස්සිකපුප්ඵාදීනි වණ්ටෙසු, අවණ්ටකානි වා වකුලපුප්ඵාදීනි අන්තොඡිද්දෙ සූචිතාලහීරාදීහි විනිවිජ්ඣිත්වා ආවුනන්ති, එතං වෙධිමං නාම, තම්පි පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. කෙචි පන කදලික්ඛන්ධම්හි කණ්ටකෙ වා තාලහීරාදීනි වා පවෙසෙත්වා තත්ථ පුප්ඵානි විජ්ඣිත්වා ඨපෙන්ති, කෙචි කණ්ටකසාඛාසු, කෙචි පුප්ඵච්ඡත්තපුප්ඵකූටාගාරකරණත්ථං ඡත්තෙ ච භිත්තියඤ්ච පවෙසෙත්වා ඨපිතකණ්ටකෙසු, කෙචි ධම්මාසනවිතානෙ බද්ධකණ්ටකෙසු, කෙචි කණිකාරපුප්ඵාදීනි සලාකාහි විජ්ඣන්ති, ඡත්තාධිඡත්තං විය ච කරොන්ති, තං අතිඔළාරිකමෙව. පුප්ඵවිජ්ඣනත්ථං පන ධම්මාසනවිතානෙ කණ්ටකම්පි බන්ධිතුං කණ්ටකාදීහි වා එකපුප්ඵම්පි විජ්ඣිතුං පුප්ඵෙයෙව වා පුප්ඵං පවෙසෙතුං න වට්ටති. ජාලවිතානවෙදික-නාගදන්තක පුප්ඵපටිච්ඡකතාලපණ්ණගුළකාදීනං පන ඡිද්දෙසු අසොකපිණ්ඩියා වා අන්තරෙසු පුප්ඵානි පවෙසෙතුං න දොසො. එතං වෙධිමං නාම න හොති. ධම්මරජ්ජුයම්පි එසෙව නයො.

‘‘වෙඨිමං’’ නාම පුප්ඵදාමපුප්ඵහත්ථකෙසු දට්ඨබ්බං. කෙචි හි මත්ථකදාමං කරොන්තා හෙට්ඨා ඝටකාකාරං දස්සෙතුං පුප්ඵෙහි වෙඨෙන්ති, කෙචි අට්ඨට්ඨ වා දස දස වා උප්පලපුප්ඵාදීනි සුත්තෙන වා වාකෙන වා දණ්ඩකෙසු බන්ධිත්වා උප්පලහත්ථකෙ වා පදුමහත්ථකෙ වා කරොන්ති, තං සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. සාමණෙරෙහි උප්පාටෙත්වා ථලෙ ඨපිතඋප්පලාදීනි කාසාවෙන භණ්ඩිකම්පි බන්ධිතුං න වට්ටති. තෙසංයෙව පන වාකෙන වා දණ්ඩකෙන වා බන්ධිතුං අංසභණ්ඩිකං වා කාතුං වට්ටති. අංසභණ්ඩිකා නාම ඛන්ධෙ ඨපිතකාසාවස්ස උභො අන්තෙ ආහරිත්වා භණ්ඩිකං කත්වා තස්මිං පසිබ්බකෙ විය පුප්ඵානි පක්ඛිපන්ති, අයං වුච්චති අංසභණ්ඩිකා, එතං කාතුං වට්ටති. දණ්ඩකෙහි පදුමිනිපණ්ණං විජ්ඣිත්වා උප්පලාදීනි පණ්ණෙන වෙඨෙත්වා ගණ්හන්ති, තත්‍රාපි පුප්ඵානං උපරි පදුමිනිපණ්ණමෙව බන්ධිතුං වට්ටති. හෙට්ඨා දණ්ඩකං පන බන්ධිතුං න වට්ටති.

‘‘පූරිමං’’ නාම මාලාගුණෙ ච පුප්ඵපටෙ ච දට්ඨබ්බං. යො හි මාලාගුණෙන චෙතියං වා බොධිං වා වෙදිකං වා පරික්ඛිපන්තො පුන ආනෙත්වා පූරිමඨානං අතික්කාමෙති, එත්තාවතාපි පූරිමං නාම හොති. කො පන වාදො අනෙකක්ඛත්තුං පරික්ඛිපන්තස්ස, නාගදන්ත-කන්තරෙහි පවෙසෙත්වා හරන්තො ඔලම්බකං කත්වා පුන නාගදන්තකං පරික්ඛිපති, එතම්පි පූරිමං නාම. නාගදන්තකෙ පන පුප්ඵවලයං පවෙසෙතුං වට්ටති. මාලාගුණෙහි පුප්ඵපටං කරොන්ති. තත්‍රාපි එකමෙව මාලාගුණං හරිතුං වට්ටති. පුන පච්චාහරතො පූරිමමෙව හොති, තං සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. මාලාගුණෙහි පන බහූහිපි කතං පුප්ඵදාමං ලභිත්වා ආසනමත්ථකාදීසු බන්ධිතුං වට්ටති. අතිදීඝං පන මාලාගුණං එකවාරං හරිත්වා වා පරික්ඛිපිත්වා වා පුන අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො දාතුං වට්ටති. තෙනාපි තථෙව කාතුං වට්ටති.

‘‘වායිමං’’ නාම පුප්ඵජාලපුප්ඵපටපුප්ඵරූපෙසු දට්ඨබ්බං. චෙතියෙසු පුප්ඵජාලං කරොන්තස්ස එකමෙකම්හි ජාලච්ඡිද්දෙ දුක්කටං. භිත්තිච්ඡත්තබොධිත්ථම්භාදීසුපි එසෙව නයො. පුප්ඵපටං පන පරෙහි පූරිතම්පි වායිතුං න ලබ්භති. ගොප්ඵිමපුප්ඵෙහෙව හත්ථිඅස්සාදිරූපකානි කරොන්ති, තානිපි වායිමට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති. පුරිමනයෙනෙව සබ්බං න වට්ටති. අඤ්ඤෙහි කතපරිච්ඡෙදෙ පන පුප්ඵානි ඨපෙන්තෙන හත්ථිඅස්සාදිරූපකම්පි කාතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කලම්බකෙන අඩ්ඪචන්දකෙන ච සද්ධිං අට්ඨපුප්ඵවිකතියො වුත්තා. තත්ථ කලම්බකොති අඩ්ඪචන්දකන්තරෙ ඝටිකදාමඔලම්බකො වුත්තො. ‘‘අඩ්ඪචන්දකො’’ති අඩ්ඪචන්දාකාරෙන මාලාගුණපරික්ඛෙපො. තදුභයම්පි පූරිමෙයෙව පවිට්ඨං. කුරුන්දියං පන ‘‘ද්වෙ තයො මාලාගුණෙ එකතො කත්වා පුප්ඵදාමකරණම්පි වායිමංයෙවා’’ති වුත්තං. තම්පි ඉධ පූරිමට්ඨානෙයෙව පවිට්ඨං, න කෙවලඤ්ච පුප්ඵගුළදාමමෙව පිට්ඨමයදාමම්පි ගෙණ්ඩුකපුප්ඵදාමම්පි කුරුන්දියං වුත්තං, ඛරපත්තදාමම්පි සික්ඛාපදස්ස සාධාරණත්තා භික්ඛූනම්පි භික්ඛුනීනම්පි නෙව කාතුං න කාරාපෙතුං වට්ටති. පූජානිමිත්තං පන කප්පියවචනං සබ්බත්ථ වත්තුං වට්ටති. පරියායඔභාසනිමිත්තකම්මානි වට්ටන්තියෙව.

තුවට්ටෙන්තීති නිපජ්ජන්ති. ලාසෙන්තීති පීතියා උප්පිලවමානා විය උට්ඨහිත්වා ලාසියනාටකං නාටෙන්ති, රෙචකං දෙන්ති. නච්චන්තියාපි නච්චන්තීති යදා නාටකිත්ථී නච්චති, තදා තෙපි තස්සා පුරතො වා පච්ඡතො වා ගච්ඡන්තා නච්චන්ති. නච්චන්තියාපි ගායන්තීති යදා සා නච්චති, තදා නච්චානුරූපං ගායන්ති. එස නයො සබ්බත්ථ. අට්ඨපදෙපි කීළන්තීති අට්ඨපදඵලකෙ ජූතං කීළන්ති. තථා දසපදෙ, ආකාසෙපීති අට්ඨපදදසපදෙසු විය ආකාසෙයෙව කීළන්ති. පරිහාරපථෙපීති භූමියං නානාපථමණ්ඩලං කත්වා තත්ථ පරිහරිතබ්බපථං පරිහරන්තා කීළන්ති. සන්තිකායපි කීළන්තීති සන්තිකකීළාය කීළන්ති, එකජ්ඣං ඨපිතා සාරියො වා පාසාණසක්ඛරායො වා අචාලෙන්තා නඛෙනෙව අපනෙන්ති ච උපනෙන්ති ච, සචෙ තත්ථ කාචි චලති, පරාජයො හොති. ඛලිකායාති ජූතඵලකෙ පාසකකීළාය කීළන්ති. ඝටිකායාති ඝටිකා වුච්චති දණ්ඩකකීළා, තාය කීළන්ති. දීඝදණ්ඩකෙන රස්සදණ්ඩකං පහරන්තා විචරන්ති.

සලාකහත්ථෙනාති ලාඛාය වා මඤ්ජට්ඨියා වා පිට්ඨඋදකෙ වා සලාකහත්ථං තෙමෙත්වා ‘‘කිං හොතූ’’ති භූමියං වා භිත්තියං වා තං පහරිත්වා හත්ථිඅස්සාදීරූපානි දස්සෙන්තා කීළන්ති. අක්ඛෙනාති ගුළෙන. පඞ්ගචීරෙනාති පඞ්ගචීරං වුච්චති පණ්ණනාළිකා, තං ධමන්තා කීළන්ති. වඞ්කකෙනාති ගාමදාරකානං කීළනකෙන ඛුද්දකනඞ්ගලෙන. මොක්ඛචිකායාති මොක්ඛචිකා වුච්චති සම්පරිවත්තකකීළා, ආකාසෙ වා දණ්ඩං ගහෙත්වා, භූමියං වා සීසං ඨපෙත්වා හෙට්ඨුපරියභාවෙන පරිවත්තන්තා කීළන්තීති අත්ථො. චිඞ්ගුලකෙනාති චිඞ්ගුලකං වුච්චති තාලපණ්ණාදීහි කතං වාතප්පහාරෙන පරිබ්භමනචක්කං, තෙන කීළන්ති. පත්තාළ්හකෙනාති පත්තාළ්හකං වුච්චති පණ්ණනාළි, තාය වාලිකාදීනි මිනන්තා කීළන්ති. රථකෙනාති ඛුද්දකරථෙන. ධනුකෙනාති ඛුද්දකධනුනා.

අක්ඛරිකායාති අක්ඛරිකා වුච්චති ආකාසෙ වා පිට්ඨියං වා අක්ඛරජානනකීළා, තාය කීළන්ති. මනෙසිකායාති මනෙසිකා වුච්චති මනසා චින්තිතජානනකීළා, තාය කීළන්ති. යථාවජ්ජෙනාති යථාවජ්ජං වුච්චති කාණකුණිකඛඤ්ජාදීනං යං යං වජ්ජං තං තං පයොජෙත්වා දස්සනකීළා තාය කීළන්ති, වෙලම්භකා විය. හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛන්තීති හත්ථිනිමිත්තං යං සිප්පං සික්ඛිතබ්බං, තං සික්ඛන්ති. එසෙව නයො අස්සාදීසු. ධාවන්තිපීති පරම්මුඛා ගච්ඡන්තා ධාවන්ති. ආධාවන්තිපීති යත්තකං ධාවන්ති, තත්තකමෙව අභිමුඛා පුන ආගච්ඡන්තා ආධාවන්ති. නිබ්බුජ්ඣන්තීති මල්ලයුද්ධං කරොන්ති. නලාටිකම්පි දෙන්තීති ‘‘සාධු, සාධු, භගිනී’’ති අත්තනො නලාටෙ අඞ්ගුලිං ඨපෙත්වා තස්සා නලාටෙ ඨපෙන්ති. විවිධම්පි අනාචාරං ආචරන්තීති අඤ්ඤම්පි පාළියං අනාගතං මුඛඩිණ්ඩිමාදිවිවිධං අනාචාරං ආචරන්ති.

432. පාසාදිකෙනාති පසාදාවහෙන, සාරුප්පෙන සමණානුච්ඡවිකෙන. අභික්කන්තෙනාති ගමනෙන. පටික්කන්තෙනාති නිවත්තනෙන. ආලොකිතෙනාති පුරතො දස්සනෙන. විලොකිතෙනාති ඉතො චිතො ච දස්සනෙන. සමිඤ්ජිතෙනාති පබ්බසඞ්කොචනෙන. පසාරිතෙනාති තෙසංයෙව පසාරණෙන. සබ්බත්ථ ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථෙ කරණවචනං, සතිසම්පජඤ්ඤෙහි අභිසඞ්ඛතත්තා පාසාදික අභික්කන්ත-පටික්කන්ත-ආලොකිත-විලොකිත-සමිඤ්ජිත-පසාරිතො හුත්වාති වුත්තං හොති. ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති හෙට්ඨා-ඛිත්තචක්ඛු. ඉරියාපථසම්පන්නොති තාය පාසාදිකඅභික්කන්තාදිතාය සම්පන්නඉරියාපථො.

ක්වායන්ති කො අයං. අබලබලො වියාති අබලො කිර බොන්දො වුච්චති, අතිසයත්ථෙ ච ඉදං ආමෙඩිතං, තස්මා අතිබොන්දො වියාති වුත්තං හොති. මන්දමන්දොති අභික්කන්තාදීනං අනුද්ධතතාය අතිමන්දො. අතිසණ්හොති එවං ගුණමෙව දොසතො දස්සෙන්ති. භාකුටිකභාකුටිකො වියාති ඔක්ඛිත්තචක්ඛුතාය භකුටිං කත්වා සඞ්කුටිතමුඛො කුපිතො විය විචරතීති මඤ්ඤමානා වදන්ති. සණ්හාති නිපුණා, ‘‘අම්ම තාත භගිනී’’ති එවං උපාසකජනං යුත්තට්ඨානෙ උපනෙතුං ඡෙකා, න යථා අයං; එවං අබලබලො වියාති අධිප්පායො. සඛිලාති සාඛල්‍යෙන යුත්තා. සුඛසම්භාසාති ඉදං පුරිමස්ස කාරණවචනං. යෙසඤ්හි සුඛසම්භාසා සම්මොදනීයකථා නෙලා හොති කණ්ණසුඛා, තෙ සඛිලාති වුච්චන්ති. තෙනාහංසු – ‘‘සඛිලා සුඛසම්භාසා’’ති. අයං පනෙත්ථ අධිප්පායො – අම්හාකං අය්‍යා උපාසකෙ දිස්වා මධුරං සම්මොදනීයං කථං කථෙන්ති, තස්මා සඛිලා සුඛසම්භාසා, න යථා අයං; එවං මන්දමන්දා වියාති. මිහිතපුබ්බඞ්ගමාති මිහිතං පුබ්බඞ්ගමං එතෙසං වචනස්සාති මිහිතපුබ්බඞ්ගමා, පඨමං සිතං කත්වා පච්ඡා වදන්තීති අත්ථො. එහිස්වාගතවාදිනොති උපාසකං දිස්වා ‘‘එහි ස්වාගතං තවා’’ති එවංවාදිනො, න යථා අයං; එවං සඞ්කුටිතමුඛතාය භාකුටිකභාකුටිකා විය එවං මිහිතපුබ්බඞ්ගමාදිතාය අභාකුටිකභාවං අත්ථතො දස්සෙත්වා පුන සරූපෙනපි දස්සෙන්තො ආහංසු – ‘‘අභාකුටිකා උත්තානමුඛා පුබ්බභාසිනො’’ති. උප්පටිපාටියා වා තිණ්ණම්පි ආකාරානං අභාවදස්සනමෙතන්ති වෙදිතබ්බං. කථං? එත්ථ හි ‘‘අභාකුටිකා’’ති ඉමිනා භාකුටිකභාකුටිකාකාරස්ස අභාවො දස්සිතො. ‘‘උත්තානමුඛා’’ති ඉමිනා මන්දමන්දාකාරස්ස, යෙ හි චක්ඛූනි උම්මිලෙත්වා ආලොකනෙන උත්තානමුඛා හොන්ති, න තෙ මන්දමන්දා. පුබ්බභාසිනොති ඉමිනා අබලබලාකාරස්ස අභාවො දස්සිතො, යෙ හි ආභාසනකුසලතාය ‘‘අම්ම තාතා’’ති පඨමතරං ආභාසන්ති, න තෙ අබලබලාති.

එහි, භන්තෙ, ඝරං ගමිස්සාමාති සො කිර උපාසකො ‘‘න ඛො, ආවුසො, පිණ්ඩො ලබ්භතී’’ති වුත්තෙ ‘‘තුම්හාකං භික්ඛූහියෙව එතං කතං, සකලම්පි ගාමං විචරන්තා න ලච්ඡථා’’ති වත්වා පිණ්ඩපාතං දාතුකාමො ‘‘එහි, භන්තෙ, ඝරං ගමිස්සාමා’’ති ආහ. කිං පනායං පයුත්තවාචා හොති, න හොතීති? න හොති. පුච්ඡිතපඤ්හො නාමායං කථෙතුං වට්ටති. තස්මා ඉදානි චෙපි පුබ්බණ්හෙ වා සායන්හෙ වා අන්තරඝරං පවිට්ඨං භික්ඛුං කොචි පුච්ඡෙය්‍ය – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, චරථා’’ති? යෙනත්ථෙන චරති, තං ආචික්ඛිත්වා ‘‘ලද්ධං න ලද්ධ’’න්ති වුත්තෙ සචෙ න ලද්ධං, ‘‘න ලද්ධ’’න්ති වත්වා යං සො දෙති, තං ගහෙතුං වට්ටති.

දුට්ඨොති න පසාදාදීනං විනාසෙන දුට්ඨො, පුග්ගලවසෙන දුට්ඨො. දානපථානීති දානානියෙව වුච්චන්ති. අථ වා දානපථානීති දානනිබද්ධානි දානවත්තානීති වුත්තං හොති. උපච්ඡින්නානීති දායකෙහි උපච්ඡින්නානි, න තෙ තානි එතරහි දෙන්ති. රිඤ්චන්තීති විසුං හොන්ති නානා හොන්ති, පක්කමන්තීති වුත්තං හොති. සණ්ඨහෙය්‍යාති සම්මා තිට්ඨෙය්‍ය, පෙසලානං භික්ඛූනං පතිට්ඨා භවෙය්‍ය.

එවමාවුසොති ඛො සො භික්ඛු සද්ධස්ස පසන්නස්ස උපාසකස්ස සාසනං සම්පටිච්ඡි. එවරූපං කිර සාසනං කප්පියං හරිතුං වට්ටති, තස්මා ‘‘මම වචනෙන භගවතො පාදෙ වන්දථා’’ති වා ‘‘චෙතියං පටිමං බොධිං සඞ්ඝත්ථෙරං වන්දථා’’ති වා ‘‘චෙතියෙ ගන්ධපූජං කරොථ, පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති වා ‘‘භික්ඛූ සන්නිපාතෙථ, දානං දස්සාම, ධම්මං සොස්සාමාති වා ඊදිසෙසු සාසනෙසු කුක්කුච්චං න කාතබ්බං. කප්පියසාසනානි එතානි න ගිහීනං ගිහිකම්මපටිසංයුත්තානීති. කුතො ච ත්වං, භික්ඛු, ආගච්ඡසීති නිසින්නො සො භික්ඛු න ආගච්ඡති අත්ථතො පන ආගතො හොති; එවං සන්තෙපි වත්තමානසමීපෙ වත්තමානවචනං ලබ්භති, තස්මා න දොසො. පරියොසානෙ ‘‘තතො අහං භගවා ආගච්ඡාමී’’ති එත්ථාපි වචනෙ එසෙව නයො.

433. පඨමං අස්සජිපුනබ්බසුකා භික්ඛූ චොදෙතබ්බාති ‘‘මයං තුම්හෙ වත්තුකාමා’’ති ඔකාසං කාරෙත්වා වත්ථුනා ච ආපත්තියා ච චොදෙතබ්බා. චොදෙත්වා යං න සරන්ති, තං සාරෙතබ්බා. සචෙ වත්ථුඤ්ච ආපත්තිඤ්ච පටිජානන්ති, ආපත්තිමෙව වා පටිජානන්ති, න වත්ථුං, ආපත්තිං රොපෙතබ්බා. අථ වත්ථුමෙව පටිජානන්ති, නාපත්තිං; එවම්පි ‘‘ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං අයං නාම ආපත්තී’’ති රොපෙතබ්බා එව. යදි නෙව වත්ථුං, නාපත්තිං පටිජානන්ති, ආපත්තිං න රොපෙතබ්බා අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. යථාපටිඤ්ඤාය පන ආපත්තිං රොපෙත්වා; එවං පබ්බාජනීයකම්මං කාතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා’’තිආදිමාහ, තං උත්තානත්ථමෙව.

එවං පබ්බාජනීයකම්මකතෙන භික්ඛුනා යස්මිං විහාරෙ වසන්තෙන යස්මිං ගාමෙ කුලදූසකකම්මං කතං හොති, තස්මිං විහාරෙ වා තස්මිං ගාමෙ වා න වසිතබ්බං. තස්මිං විහාරෙ වසන්තෙන සාමන්තගාමෙපි පිණ්ඩාය න චරිතබ්බං. සාමන්තවිහාරෙපි වසන්තෙන තස්මිං ගාමෙ පිණ්ඩාය න චරිතබ්බං. උපතිස්සත්ථෙරො පන ‘‘භන්තෙ නගරං නාම මහන්තං ද්වාදසයොජනිකම්පි හොතී’’ති අන්තෙවාසිකෙහි වුත්තො ‘‘යස්සා වීථියා කුලදූසකකම්මං කතං තත්ථෙව වාරිත’’න්ති ආහ. තතො ‘‘වීථිපි මහතී නගරප්පමාණාව හොතී’’ති වුත්තො ‘‘යස්සා ඝරපටිපාටියා’’ති ආහ, ‘‘ඝරපටිපාටීපි වීථිප්පමාණාව හොතී’’ති වුත්තො ඉතො චිතො ච සත්ත ඝරානි වාරිතානී’’ති ආහ. තං පන සබ්බං ථෙරස්ස මනොරථමත්තමෙව. සචෙපි විහාරො තියොජනපරමො හොති ද්වාදසයොජනපරමඤ්ච නගරං, නෙව විහාරෙ වසිතුං ලබ්භති, න නගරෙ චරිතුන්ති.

435. තෙ සඞ්ඝෙන පබ්බාජනීයකම්මකතාති කථං සඞ්ඝො තෙසං කම්මං අකාසි? න ගන්ත්වාව අජ්ඣොත්ථරිත්වා අකාසි, අථ ඛො කුලෙහි නිමන්තෙත්වා සඞ්ඝභත්තෙසු කයිරමානෙසු තස්මිං තස්මිං ඨානෙ ථෙරා සමණපටිපදං කථෙත්වා ‘‘අයං සමණො, අයං අස්සමණො’’ති මනුස්සෙ සඤ්ඤාපෙත්වා එකං ද්වෙ භික්ඛූ සීමං පවෙ සෙත්වා එතෙනෙවුපායෙන සබ්බෙසං පබ්බාජනීයකම්මං අකංසූති. එවං පබ්බාජනීයකම්මකතස්ස ච අට්ඨාරස වත්තානි පූරෙත්වා යාචන්තස්ස කම්මං පටිප්පස්සම්භෙතබ්බං. පටිප්පස්සද්ධකම්මෙනාපි ච තෙන යෙසු කුලෙසු පුබ්බෙ කුලදූසකකම්මං කතං, තතො පච්චයා න ගහෙතබ්බා, ආසවක්ඛයප්පත්තෙනාපි න ගහෙතබ්බා, අකප්පියාව හොන්ති. ‘‘කස්මා න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිතෙන ‘‘පුබ්බෙ එවං කතත්තා’’ති වුත්තෙ, සචෙ වදන්ති ‘‘න මයං තෙන කාරණෙන දෙම ඉදානි සීලවන්තතාය දෙමා’’ති ගහෙතබ්බා. පකතියා දානට්ඨානෙයෙව කුලදූසකකම්මං කතං හොති. තතො පකතිදානමෙව ගහෙතුං වට්ටති, යං වඩ්ඪෙත්වා දෙන්ති, තං න වට්ටති.

න සම්මා වත්තන්තීති තෙ පන අස්සජිපුනබ්බසුකා අට්ඨාරසසු වත්තෙසු සම්මා න වත්තන්ති. න ලොමං පාතෙන්තීති අනුලොමපටිපදං අප්පටිපජ්ජනතාය න පන්නලොමා හොන්ති. න නෙත්ථාරං වත්තන්තීති අත්තනො නිත්ථරණමග්ගං න පටිපජ්ජන්ති. න භික්ඛූ ඛමාපෙන්තීති ‘‘දුක්කටං, භන්තෙ, අම්හෙහි, න පුන එවං කරිස්සාම, ඛමථ අම්හාක’’න්ති එවං භික්ඛූනං ඛමාපනං න කරොන්ති. අක්කොසන්තීති කාරකසඞ්ඝං දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්ති. පරිභාසන්තීති භයං නෙසං දස්සෙන්ති. ඡන්දගාමිතා…පෙ… භයගාමිතා පාපෙන්තීති එතෙ ඡන්දගාමිනො ච…පෙ… භයගාමිනො චාති එවං ඡන්දගාමිතායපි…පෙ… භයගාමිතායපි පාපෙන්ති, යොජෙන්තීති අත්ථො. පක්කමන්තීති තෙසං පරිවාරෙසු පඤ්චසු සමණසතෙසු එකච්චෙ දිසා පක්කමන්ති. විබ්භමන්තීති එකච්චෙ ගිහී හොන්ති. කථඤ්හි නාම අස්සජිපුනබ්බසුකා භික්ඛූති එත්ථ ද්වින්නං පමොක්ඛානං වසෙන සබ්බෙපි ‘‘අස්සජිපුනබ්බසුකා’’ති වුත්තා.

436-7. ගාමං වාති එත්ථ නගරම්පි ගාමග්ගහණෙනෙව ගහිතං. තෙනස්ස පදභාජනෙ ‘‘ගාමොපි නිගමොපි නගරම්පි ගාමො චෙව නිගමො චා’’ති වුත්තං. තත්ථ අපාකාරපරික්ඛෙපො සආපණො නිගමොති වෙදිතබ්බො.

කුලානි දූසෙතීති කුලදූසකො. දූසෙන්තො ච න අසුචිකද්දමාදීහි දූසෙති, අථ ඛො අත්තනො දුප්පටිපත්තියා තෙසං පසාදං විනාසෙති. තෙනෙවස්ස පදභාජනෙ ‘‘පුප්ඵෙන වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යො හරිත්වා වා හරාපෙත්වා වා පක්කොසිත්වා වා පක්කොසාපෙත්වා වා සයං වා උපගතානං යංකිඤ්චි අත්තනො සන්තකං පුප්ඵං කුලසඞ්ගහත්ථාය දෙති, දුක්කටං. පරසන්තකං දෙති, දුක්කටමෙව. ථෙය්‍යචිත්තෙන දෙති, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. එසෙව නයො සඞ්ඝිකෙපි. අයං පන විසෙසො, සෙනාසනත්ථාය නියාමිතං ඉස්සරවතාය දදතො ථුල්ලච්චයං.

පුප්ඵං නාම කස්ස දාතුං වට්ටති, කස්ස න වට්ටතීති? මාතාපිතූන්නං තාව හරිත්වාපි හරාපෙත්වාපි පක්කොසිත්වාපි පක්කොසාපෙත්වාපි දාතුං වට්ටති, සෙසඤාතකානං පක්කොසාපෙත්වාව. තඤ්ච ඛො වත්ථුපූජනත්ථාය, මණ්ඩනත්ථාය පන සිවලිඞ්ගාදිපූජනත්ථාය වා කස්සචිපි දාතුං න වට්ටති. මාතාපිතූනඤ්ච හරාපෙන්තෙන ඤාතිසාමණෙරෙහෙව හරාපෙතබ්බං. ඉතරෙ පන යදි සයමෙව ඉච්ඡන්ති, වට්ටති. සම්මතෙන පුප්ඵභාජකෙන භාජනකාලෙ සම්පත්තානං සාමණෙරානං උපඩ්ඪභාගං දාතුං වට්ටති. කුරුන්දියං සම්පත්තගිහීනං උපඩ්ඪභාගං. මහාපච්චරියං ‘‘චූළකං දාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං.

ආචරියුපජ්ඣායෙසු සගාරවා සාමණෙරා බහූනි පුප්ඵානි ආහරිත්වා රාසිං කත්වා ඨපෙන්ති, ථෙරා පාතොව සම්පත්තානං සද්ධිවිහාරිකාදීනං උපාසකානං වා ‘‘ත්වං ඉදං ගණ්හ, ත්වං ඉදං ගණ්හා’’ති දෙන්ති, පුප්ඵදානං නාම න හොති. ‘‘චෙතියං පූජෙස්සාමා’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්තාපි පූජං කරොන්තාපි තත්ථ තත්ථ සම්පත්තානං චෙතියපූජනත්ථාය දෙන්ති, එතම්පි පුප්ඵදානං නාම න හොති. උපාසකෙ අක්කපුප්ඵාදීහි පූජෙන්තෙ දිස්වා ‘‘විහාරෙ කණිකාරපුප්ඵාදීනි අත්ථි, උපාසකා තානි ගහෙත්වා පූජෙථා’’ති වත්තුම්පි වට්ටති. භික්ඛූ පුප්ඵපූජං කත්වා දිවාතරං ගාමං පවිට්ඨෙ ‘‘කිං, භන්තෙ, අතිදිවා පවිට්ඨත්ථා’’ති පුච්ඡන්ති, ‘‘විහාරෙ බහූනි පුප්ඵානි පූජං අකරිම්හා’’ති වදන්ති. මනුස්සා ‘‘බහූනි කිර විහාරෙ පුප්ඵානී’’ති පුනදිවසෙ පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා පුප්ඵපූජඤ්ච කරොන්ති, දානඤ්ච දෙන්ති, වට්ටති. මනුස්සා ‘‘මයං, භන්තෙ, අසුකදිවසං නාම පූජෙස්සාමා’’ති පුප්ඵවාරං යාචිත්වා අනුඤ්ඤාතදිවසෙ ආගච්ඡන්ති, සාමණෙරෙහි ච පගෙව පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා ඨපිතානි හොන්ති, තෙ රුක්ඛෙසු පුප්ඵානි අපස්සන්තා ‘‘කුහිං, භන්තෙ, පුප්ඵානී’’ති වදන්ති, සාමණෙරෙහි ඔචිනිත්වා ඨපිතානි තුම්හෙ පන පූජෙත්වා ගච්ඡථ, සඞ්ඝො අඤ්ඤං දිවසං පූජෙස්සතීති. තෙ පූජෙත්වා දානං දත්වා ගච්ඡන්ති, වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කුරුන්දියඤ්ච ‘‘ථෙරා සාමණෙරෙහි දාපෙතුං න ලභන්ති. සචෙ සයමෙව තානි පුප්ඵානි තෙසං දෙන්ති, වට්ටති. ථෙරෙහි පන ‘සාමණෙරෙහි ඔචිනිත්වා ඨපිතානී’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බ’’න්ති වුත්තං. සචෙ පන පුප්ඵවාරං යාචිත්වා අනොචිතෙසු පුප්ඵෙසු යාගුභත්තාදීනි ආදාය ආගන්ත්වා සාමණෙරෙ ‘‘ඔචිනිත්වා දෙථා’’ති වදන්ති. ඤාතකසාමණෙරානංයෙව ඔචිනිත්වා දාතුං වට්ටති. අඤ්ඤාතකෙ උක්ඛිපිත්වා රුක්ඛසාඛාය ඨපෙන්ති, න ඔරොහිත්වා පලායිතබ්බං, ඔචිනිත්වා දාතුං වට්ටති. සචෙ පන කොචි ධම්මකථිකො ‘‘බහූනි උපාසකා විහාරෙ පුප්ඵානි යාගුභත්තාදීනි ආදාය ගන්ත්වා පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති වදති, තස්සෙව න කප්පතීති මහාපච්චරියඤ්ච කුරුන්දියඤ්ච වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘එතං අකප්පියං න වට්ටතී’’ති අවිසෙසෙන වුත්තං.

ඵලම්පි අත්තනො සන්තකං වුත්තනයෙනෙව මාතාපිතූනංඤ්ච සෙසඤාතකානඤ්ච දාතුං වට්ටති. කුලසඞ්ගහත්ථාය පන දෙන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව අත්තනො සන්තකෙ පරසන්තකෙ සඞ්ඝිකෙ සෙනාසනත්ථාය නියාමිතෙ ච දුක්කටාදීනි වෙදිතබ්බානි. අත්තනො සන්තකංයෙව ගිලානමනුස්සානං වා සම්පත්තඉස්සරානං වා ඛීණපරිබ්බයානං වා දාතුං වට්ටති, ඵලදානං න හොති. ඵලභාජකෙනාපි සම්මතෙන සඞ්ඝස්ස ඵලභාජනකාලෙ සම්පත්තමනුස්සානං උපඩ්ඪභාගං දාතුං වට්ටති. අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. සඞ්ඝාරාමෙපි ඵලපරිච්ඡෙදෙන වා රුක්ඛපරිච්ඡෙදෙන වා කතිකා කාතබ්බා. තතො ගිලානමනුස්සානං වා අඤ්ඤෙසං වා ඵලං යාචන්තානං යථාපරිච්ඡෙදෙන චත්තාරි පඤ්ච ඵලානි දාතබ්බානි. රුක්ඛා වා දස්සෙතබ්බා ‘‘ඉතො ගහෙතුං ලබ්භතී’’ති. ‘‘ඉඝ ඵලානි සුන්දරානි, ඉතො ගණ්හථා’’ති එවං පන න වත්තබ්බං.

චුණ්ණෙනාති එත්ථ අත්තනො සන්තකං සිරීසචුණ්ණං වා අඤ්ඤං වා කසාවං යංකිඤ්චි කුලසඞ්ගහත්ථාය දෙති, දුක්කටං. පරසන්තකාදීසුපි වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – ඉධ සඞ්ඝස්ස රක්ඛිතගොපිතාපි රුක්ඛච්ඡල්ලි ගරුභණ්ඩමෙව. මත්තිකදන්තකට්ඨවෙළූසුපි ගරුභණ්ඩූපගං ඤත්වා චුණ්ණෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. පණ්ණදානං පන එත්ථ න ආගතං, තම්පි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. පරතොපි ගරුභණ්ඩවිනිච්ඡයෙ සබ්බං විත්ථාරෙන වණ්ණයිස්සාම.

වෙජ්ජිකාය වාති එත්ථ වෙජ්ජකම්මවිධි තතියපාරාජිකවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

ජඞ්ඝපෙසනිකෙනාති එත්ථ ජඞ්ඝපෙසනියන්ති ගිහීනං දූතෙය්‍යසාසනහරණකම්මං වුච්චති, තං න කාතබ්බං. ගිහීනඤ්හි සාසනං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස පදෙ පදෙ දුක්කටං. තං කම්මං නිස්සාය ලද්ධභොජනං භුඤ්ජන්තස්සාපි අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. පඨමං සාසනං අග්ගහෙත්වාපි පච්ඡා ‘‘අයං දානි සො ගාමො හන්ද තං සාසනං ආරොචෙමී’’ති මග්ගා ඔක්කමන්තස්සාපි පදෙ පදෙ දුක්කටං. සාසනං ආරොචෙත්වා ලද්ධභොජනං භුඤ්ජතො පුරිමනයෙනෙව දුක්කටං. සාසනං අග්ගහෙත්වා ආගතෙන පන ‘‘භන්තෙ තස්මිං ගාමෙ ඉත්ථන්නාමස්ස කා පවත්තී’’ති පුච්ඡියමානෙන කථෙතුං වට්ටති, පුච්ඡිතපඤ්හෙ දොසො නත්ථි. පඤ්චන්නං පන සහධම්මිකානං මාතාපිතූනං පණ්ඩුපලාසස්ස අත්තනො වෙය්‍යාවච්චකරස්ස ච සාසනං හරිතුං වට්ටති, ගිහීනඤ්ච පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරං කප්පියසාසනං. ඉදඤ්හි ජඞ්ඝපෙසනියකම්මං නාම න හොති. ඉමෙහි පන අට්ඨහි කුලදූසකකම්මෙහි උප්පන්නපච්චයා පඤ්චන්නම්පි සහධම්මිකානං න කප්පන්ති, අභූතාරොචනරූපියසංවොහාරෙහි උප්පන්නපච්චයසදිසාව හොන්ති.

පාපා සමාචාරා අස්සාති පාපසමාචාරො. තෙ පන යස්මා මාලාවච්ඡරොපනාදයො ඉධ අධිප්පෙතා, තස්මා ‘‘මාලාවච්ඡං රොපෙන්තිපී’’තිආදිනා නයෙනස්ස පදභාජනං වුත්තං. තිරොක්ඛාති පරම්මුඛා. කුලානි ච තෙන දුට්ඨානීති එත්ථ පන යස්මා ‘‘කුලානී’’ති වොහාරමත්තමෙතං, අත්ථතො හි මනුස්සා තෙන දුට්ඨා හොන්ති, තස්මාස්ස පදභාජනෙ ‘‘පුබ්බෙ සද්ධා හුත්වා’’තිආදිමාහ. ඡන්දගාමිනොති ඡන්දෙන ගච්ඡන්තීති ඡන්දගාමිනො. එස නයො සෙසෙසු. සමනුභාසිතබ්බො තස්ස පටිනිස්සග්ගායාති එත්ථ කුලදූසකකම්මෙන දුක්කටමෙව. යං පන සො සඞ්ඝං පරිභවිත්වා ‘‘ඡන්දගාමිනො’’තිආදිමාහ. තස්ස පටිනිස්සග්ගාය සමනුභාසනකම්මං කාතබ්බන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙව.

සමුට්ඨානාදීනිපි පඨමසඞ්ඝභෙදසදිසානෙවාති.

කුලදූසකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිගමනවණ්ණනා

442. උද්දිට්ඨා ඛො…පෙ… එවමෙතං ධාරයාමීති එත්ථ පඨමං ආපත්ති එතෙසන්ති පඨමාපත්තිකා, පඨමං වීතික්කමක්ඛණෙයෙව ආපජ්ජිතබ්බාති අත්ථො. ඉතරෙ පන යථා තතියෙ චතුත්ථෙ ච දිවසෙ හොතීති ජරො ‘‘තතියකො චතුත්ථකො’’ති ච වුච්චති; එවං යාවතතියෙ සමනුභාසනකම්මෙ හොන්තීති යාවතතියකාති වෙදිතබ්බා.

යාවතීහං ජානං පටිච්ඡාදෙතීති යත්තකානි අහානි ජානන්තො පටිච්ඡාදෙති, ‘‘අහං ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො’’ති සබ්‍රහ්මචාරීනං නාරොචෙති. තාවතීහන්ති තත්තකානි අහානි. අකාමා පරිවත්ථබ්බන්ති න කාමෙන, න වසෙන, අථ ඛො අකාමෙන අවසෙන පරිවාසං සමාදාය වත්ථබ්බං. උත්තරි ඡාරත්තන්ති පරිවාසතො උත්තරි ඡ රත්තියො. භික්ඛුමානත්තායාති භික්ඛූනං මානනභාවාය, ආරාධනත්ථායාති වුත්තං හොති. වීසතිසඞ්ඝො ගණො අස්සාති වීසතිගණො. තත්‍රාති යත්‍ර සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො අත්ථි තත්‍ර. අබ්භෙතබ්බොති අභිඑතබ්බො සම්පටිච්ඡිතබ්බො, අබ්භානකම්මවසෙන ඔසාරෙතබ්බොති වුත්තං හොති, අව්හාතබ්බොති වා අත්ථො. අනබ්භිතොති න අබ්භිතො, අසම්පටිච්ඡිතො, අකතබ්භානකම්මොති වුත්තං හොති, අනව්හාතොති වා අත්ථො. සාමීචීති අනුධම්මතා, ලොකුත්තරධම්මං අනුගතා ඔවාදානුසාසනී, සාමීචි ධම්මතාති වුත්තං හොති. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයමෙවාති.

සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය

තෙරසකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.