පඨමචතුක්කකථාවණ්ණනා

57. ආපජ්ජන්තො පන යස්මා සෙවනචිත්තෙනෙව ආපජ්ජති, න විනා තෙන; තස්මා තං ලක්ඛණං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ භික්ඛුස්සාති මෙථුනසෙවනකස්ස භික්ඛුස්ස. සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං, සෙවනචිත්තෙ පච්චුපට්ඨිතෙති අත්ථො. වච්චමග්ගං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්සාති යෙන මග්ගෙන වච්චං නික්ඛමති තං මග්ගං අත්තනො අඞ්ගජාතං පුරිසනිමිත්තං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙන්තස්ස. ආපත්ති පාරාජිකස්සාති ආපත්ති පාරාජිකා අස්ස හොතීති අත්ථො. අථ වා ආපත්තීති ආපජ්ජනං හොති. පාරාජිකස්සාති පාරාජිකධම්මස්ස. එස නයො සබ්බත්ථ.

58. එවං සෙවනචිත්තෙනෙව පවෙසෙන්තස්ස ආපත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්මා තං පවෙසනං නාම න කෙවලං අත්තූපක්කමෙනෙව, පරූපක්කමෙනාපි හොති. තත්‍රාපි ච සාදියන්තස්සෙව ආපත්ති පටිසෙවනචිත්තසමඞ්ගිස්ස, න ඉතරස්ස. තස්මා යෙ සද්ධාපබ්බජිතා කුලපුත්තා සම්මාපටිපන්නකා පරූපක්කමෙන පවෙසනෙපි සති න සාදියන්ති, තෙසං රක්ඛණත්ථං ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථි’’න්තිආදිමාහ.

තත්ථ පටිපක්ඛං අත්ථයන්ති ඉච්ඡන්තීති පච්චත්ථිකා, භික්ඛූ එව පච්චත්ථිකා භික්ඛුපච්චත්ථිකා; විසභාගානං වෙරිභික්ඛූනමෙතං අධිවචනං. මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වාති ඉස්සාපකතා තං භික්ඛුං නාසෙතුකාමා ආමිසෙන වා උපලාපෙත්වා මිත්තසන්ථවවසෙන වා ‘‘ඉදං අම්හාකං කිච්චං කරොහී’’ති වත්වා කඤ්චි මනුස්සිත්ථිං රත්තිභාගෙ තස්ස භික්ඛුස්ස වසනොකාසං ආනෙත්වා. වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්තීති තං භික්ඛුං හත්ථපාදසීසාදීසු සුග්ගහිතං නිප්පරිප්ඵන්දං ගහෙත්වා ඉත්ථියා වච්චමග්ගෙන තස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති; සම්පයොජෙන්තීති අත්ථො.

සො චෙතිආදීසු සො චෙ භික්ඛු වච්චමග්ගබ්භන්තරං අත්තනො අඞ්ගජාතස්ස පවෙසනං සාදියති අධිවාසෙති තස්මිං ඛණෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. පවිට්ඨං සාදියති අධිවාසෙති, පවිට්ඨකාලෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. ඨිතං සාදියති අධිවාසෙති, ඨානප්පත්තකාලෙ සුක්කවිස්සට්ඨිසමයෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. උද්ධරණං සාදියති අධිවාසෙති, නීහරණකාලෙ පටිසෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. එවං චතූසු ඨානෙසු සාදියන්තො ‘‘මම වෙරිසමණෙහි ඉදං කත’’න්ති වත්තුං න ලභති, පාරාජිකාපත්තිමෙව ආපජ්ජති. යථා ච ඉමානි චත්තාරි සාදියන්තො ආපජ්ජති; එවං පුරිමං එකං අසාදියිත්වා තීණි සාදියන්තොපි, ද්වෙ අසාදියිත්වා ද්වෙ සාදියන්තොපි, තීණි අසාදියිත්වා එකං සාදියන්තොපි ආපජ්ජතියෙව. සබ්බසො පන අසාදියන්තො ආසීවිසමුඛං විය අඞ්ගාරකාසුං විය ච පවිට්ඨං අඞ්ගජාතං මඤ්ඤමානො නාපජ්ජති. තෙන වුත්තං – ‘‘පවෙසනං න සාදියති…පෙ… උද්ධරණං න සාදියති, අනාපත්තී’’ති. ඉමඤ්හි එවරූපං ආරද්ධවිපස්සකං කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛං එකාදසහි අග්ගීහි සම්පජ්ජලිතානි ච සබ්බායතනානි උක්ඛිත්තාසිකෙ විය ච වධකෙ පඤ්ච කාමගුණෙ පස්සන්තං පුග්ගලං රක්ඛන්තො භගවා පච්චත්ථිකානඤ්චස්ස මනොරථවිඝාතං කරොන්තො ඉමං ‘‘පවෙසනං න සාදියතී’’තිආදිකං චතුක්කං නීහරිත්වා ඨපෙසීති.

පඨමචතුක්කකථා නිට්ඨිතා.