1. පඨමසඞ්ඝාදිසෙසසික්ඛාපදවණ්ණනා

පාරාජිකානන්තරස්ස, අයං දානි භවිස්සති;

සඞ්ඝාදිසෙසකණ්ඩස්ස, අනුත්තානත්ථවණ්ණනා.

678. උදොසිතන්ති භණ්ඩසාලා. මාය්‍යො එවං අවචාති අය්‍යො මා එවං අවච. අපිනාය්‍යාති අපිනු අය්‍යා. අච්චාවදථාති අතික්කමිත්වා වදථ; අක්කොසථාති වුත්තං හොති.

679. උස්සයවාදිකාති මානුස්සයවසෙන කොධුස්සයවසෙන විවදමානා. යස්මා පන සා අත්ථතො අට්ටකාරිකා හොති, තස්මා ‘‘උස්සයවාදිකා නාම අඩ්ඩකාරිකා වුච්චතී’’ති පදභාජනෙ වුත්තං. එත්ථ ච අඩ්ඩොති වොහාරිකවිනිච්ඡයො වුච්චති, යං පබ්බජිතා ‘‘අධිකරණ’’න්තිපි වදන්ති. දුතියං වා පරියෙසතීති සක්ඛිං වා සහායං වා පරියෙසති, දුක්කටං. ගච්ඡති වාති උපස්සයො වා හොතු භික්ඛාචාරමග්ගො වා, යත්ථ ඨිතාය ‘‘අඩ්ඩං කරිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පජ්ජති, තතො වොහාරිකානං සන්තිකං ගච්ඡන්තියා පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. එකස්ස ආරොචෙතීති ද්වීසු ජනෙසු යස්ස කස්සචි එකස්ස කථං යො කොචි වොහාරිකානං ආරොචෙති. දුතියස්ස ආරොචෙතීති එත්ථාපි එසෙව නයො.

අයං පනෙත්ථ අසම්මොහත්ථාය විත්ථාරකථා – යත්ථ කත්ථචි අන්තමසො භික්ඛුනුපස්සයං ආගතෙපි වොහාරිකෙ දිස්වා භික්ඛුනී අත්තනො කථං ආරොචෙති, භික්ඛුනියා දුක්කටං. උපාසකො අත්තනො කථං ආරොචෙති, භික්ඛුනියා ථුල්ලච්චයං. පඨමං උපාසකො අත්තනො කථං ආරොචෙති, භික්ඛුනියා දුක්කටං. අථ සා අත්තනො කථං ආරොචෙති, ථුල්ලච්චයං. භික්ඛුනී උපාසකං වදති – ‘‘මම ච තව ච කථං ත්වංයෙව ආරොචෙහී’’ති, සො අත්තනො වා කථං පඨමං ආරොචෙතු භික්ඛුනියා වා, පඨමාරොචනෙ දුක්කටං, දුතියාරොචනෙ ථුල්ලච්චයං. උපාසකො භික්ඛුනිං වදති – ‘‘මම ච තව ච කථං ත්වංයෙව ආරොචෙහී’’ති, එත්ථාපි එසෙව නයො.

භික්ඛුනී කප්පියකාරකෙන කථාපෙති, තත්ථ කප්පියකාරකො වා භික්ඛුනියා කථං පඨමං ආරොචෙතු, ඉතරො වා අත්තනො කථං, කප්පියකාරකො වා උභින්නම්පි කථං, ඉතරො වා උභින්නම්පි කථං ආරොචෙතු, යථා වා තථා වා ආරොචියමානෙ පඨමෙ ආරොචනෙ භික්ඛුනියා දුක්කටං, දුතියෙ ථුල්ලච්චයං. යථා වා තථා වා ආරොචිතං පන උභින්නම්පි කථං සුත්වා වොහාරිකෙහි විනිච්ඡයෙ කතෙ අඩ්ඩපරියොසානං නාම හොති, තස්මිං අඩ්ඩපරියොසානෙ භික්ඛුනියා ජයෙපි පරාජයෙපි සඞ්ඝාදිසෙසො. සචෙ පන ගතිගතං අධිකරණං හොති, සුතපුබ්බං වොහාරිකෙහි. අථ තෙ භික්ඛුනිඤ්ච අඩ්ඩකාරකඤ්ච දිස්වාව ‘‘තුම්හාකං කථනකිච්චං නත්ථි, ජානාම මයං එත්ථ පවත්ති’’න්ති සයමෙව විනිච්ඡිනිත්වා දෙන්ති, එවරූපෙ අඩ්ඩපරියොසානෙපි භික්ඛුනියා අනාපත්ති.

පඨමං ආපත්ති එතස්සාති පඨමාපත්තිකො; වීතික්කමක්ඛණෙයෙව ආපජ්ජිතබ්බොති අත්ථො, තං පඨමාපත්තිකං. පදභාජනෙ පන අධිප්පායමත්තං දස්සෙතුං ‘‘සහ වත්ථුජ්ඣාචාරා ආපජ්ජති අසමනුභාසනායා’’ති වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – සහ වත්ථුජ්ඣාචාරා යං භික්ඛුනී ආපජ්ජති, න තතියාය සමනුභාසනාය, අයං පඨමමෙව සහ වත්ථුජ්ඣාචාරෙන ආපජ්ජිතබ්බත්තා පඨමාපත්තිකොති. භික්ඛුනිසඞ්ඝතො නිස්සාරෙතීති නිස්සාරණීයො; තං නිස්සාරණීයං. පදභාජනෙ පන අධිප්පායමත්තං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ඝම්හා නිස්සාරීයතීති වුත්තං. තත්ථ යං ආපන්නා භික්ඛුනී සඞ්ඝතො නිස්සාරීයති, සො නිස්සාරණීයොති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. න හි සො එව ධම්මො සඞ්ඝම්හා කෙනචි නිස්සාරීයති. තෙන පන ධම්මෙන භික්ඛුනී නිස්සාරීයති, තස්මා සො නිස්සාරෙතීති නිස්සාරණීයො.

ආකඩ්ඪියමානා ගච්ඡතීති අඩ්ඩකාරකමනුස්සෙහි සයං වා ආගන්ත්වා දූතං වා පෙසෙත්වා එහීති වුච්චමානා වොහාරිකානං සන්තිකං ගච්ඡති, තතො අඩ්ඩකාරකො අත්තනො වා කථං පඨමං ආරොචෙතු භික්ඛුනියා වා, නෙව පඨමාරොචනෙ දුක්කටං, න දුතියාරොචනෙ ථුල්ලච්චයං. අමච්චෙහි විනිච්ඡිනිත්වා කතෙ අඩ්ඩපරියොසානෙපි අනාපත්තියෙව. සචෙපි අඩ්ඩකාරකො භික්ඛුනිං වදති ‘‘මම ච තව ච කථං ත්වමෙව කථෙහී’’ති; කථෙන්තියාපි කථං සුත්වා කතෙ අඩ්ඩපරියොසානෙපි අනාපත්තියෙව.

රක්ඛං යාචතීති ධම්මිකං රක්ඛං යාචති, අනාපත්ති. ඉදානි යථායාචිතා රක්ඛා ධම්මිකා හොති, තං දස්සෙතුං අනොදිස්ස ආචික්ඛතීති ආහ. තත්ථ අතීතං ආරබ්භ අත්ථි ඔදිස්සආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්සආචික්ඛනා, අනාගතං ආරබ්භාපි අත්ථි ඔදිස්සආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්සආචික්ඛනා.

කථං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්සආචික්ඛනා හොති? භික්ඛුනුපස්සයෙ ගාමදාරකා ධුත්තාදයො වා යෙ කෙචි අනාචාරං වා ආචරන්ති, රුක්ඛං වා ඡින්දන්ති, ඵලාඵලං වා හරන්ති, පරික්ඛාරෙ වා අච්ඡින්දන්ති. භික්ඛුනී වොහාරිකෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අම්හාකං උපස්සයෙ ඉදං නාම කත’’න්ති වදති. ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්සආචික්ඛනා හොති, සා න වට්ටති. තඤ්චෙ සුත්වා තෙ වොහාරිකා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුනියා ගීවා හොති. දණ්ඩං ගණ්හිස්සන්තීති අධිප්පායෙපි සති ගීවායෙව හොති. සචෙ පන තස්ස දණ්ඩං ගණ්හථාති වදති, පඤ්චමාසකමත්තෙ ගහිතෙ පාරාජිකං හොති.

‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘අසුකෙනාති වත්තුං අම්හාකං න වට්ටති, තුම්හෙයෙව ජානිස්සථ. කෙවලඤ්හි මයං රක්ඛං යාචාම, තං නො දෙථ, අවහටභණ්ඩඤ්ච ආහරාපෙථා’’ති වත්තබ්බං. එවං අනොදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා වට්ටති. එවං වුත්තෙ සචෙපි තෙ වොහාරිකා කාරකෙ ගවෙසිත්වා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං සාපතෙය්‍යම්පි ගහිතං භික්ඛුනියා, නෙව ගීවා න ආපත්ති.

පරික්ඛාරං හරන්තෙ දිස්වා තෙසං අනත්ථකාමතාය චොරො චොරොති වත්තුම්පි න වට්ටති. එවං වුත්තෙපි හි යං තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බම්පි භික්ඛුනියා ගීවා හොති. අත්තනො වචනකරං පන ‘‘ඉමිනා මෙ පරික්ඛාරො ගහිතො, තං ආහරාපෙහි, මා චස්ස දණ්ඩං කරොහී’’ති වත්තුං වට්ටති. දාසදාසීවාපිආදීනං අත්ථාය අඩ්ඩං කරොන්ති, අයං අකප්පියඅඩ්ඩො නාම, න වට්ටති.

කථං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්සආචික්ඛනා හොති? වුත්තනයෙනෙව පරෙහි අනාචාරාදීසු කතෙසු භික්ඛුනී වොහාරිකෙ එවං වදති ‘‘අම්හාකං උපස්සයෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොන්ති, රක්ඛං නො දෙථ ආයතිං අකරණත්ථායා’’ති. ‘‘කෙන එවං කත’’න්ති වුත්තෙ ච ‘‘අසුකෙන අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්සආචික්ඛනා හොති, සාපි න වට්ටති. තෙසඤ්හි දණ්ඩෙ කතෙ පුරිමනයෙනෙව සබ්බං භික්ඛුනියා ගීවා. සෙසං පුරිමසදිසමෙව.

සචෙ පන වොහාරිකා ‘‘භික්ඛුනුපස්සයෙ එවරූපං අනාචාරං කරොන්තානං ඉමං නාම දණ්ඩං කරොමා’’ති භෙරිං චරාපෙත්වා ආණාය අතිට්ඨමානෙ පරියෙසිත්වා දණ්ඩං කරොන්ති, භික්ඛුනියා නෙව ගීවා න ආපත්ති.

යො චායං භික්ඛුනීනං වුත්තො, භික්ඛූනම්පි එසෙව නයො. භික්ඛුනොපි හි ඔදිස්සආචික්ඛනා න වට්ටති. යං තථා ආචික්ඛිතෙ දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං ගීවා හොති. වුත්තනයෙනෙව දණ්ඩං ගණ්හාපෙන්තස්ස පාරාජිකං. යො පන ‘‘දණ්ඩං කරිස්සන්තී’’ති ජානන්තොපි අනොදිස්ස කථෙති, තෙ ච පරියෙසිත්වා දණ්ඩං කරොන්තියෙව, න දොසො. විහාරසීමාය රුක්ඛාදීනි ඡින්දන්තානං වාසිඵරසුආදීනි ගහෙත්වා පාසාණෙහි කොට්ටෙන්ති, න වට්ටති. සචෙ ධාරා භිජ්ජති, කාරාපෙත්වා දාතබ්බා. උපධාවිත්වා තෙසං පරික්ඛාරෙ ගණ්හන්ති, තම්පි න කාතබ්බං, ලහුපරිවත්තඤ්හි චිත්තං, ථෙය්‍යචෙතනාය උප්පන්නාය මූලච්ඡෙජ්ජම්පි ගච්ඡෙය්‍ය. සෙසං උත්තානමෙව.

කථිනසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

සත්තරසකෙ පඨමසික්ඛාපදං.