7. පාදුකවග්ගවණ්ණනා
638. අක්කන්තස්සාති ඡත්තදණ්ඩකෙ අඞ්ගුලන්තරං අප්පවෙසෙත්වා කෙවලං පාදුකං අක්කමිත්වා ඨිතස්ස. පටිමුක්කස්සාති පටිමුඤ්චිත්වා ඨිතස්ස. උපාහනායපි එසෙව නයො. ඔමුක්කොති පනෙත්ථ පණ්හිකබද්ධං ඔමුඤ්චිත්වා ඨිතො වුච්චති.
640. යානගතස්සාති එත්ථ සචෙපි ද්වීහි ජනෙහි හත්ථසඞ්ඝාටෙන ගහිතො, සාටකෙ වා ඨපෙත්වා වංසෙන වය්හති, අයුත්තෙ වා වය්හාදිකෙ යානෙ, විසඞ්ඛරිත්වා වා ඨපිතෙ චක්කමත්තෙපි නිසින්නො යානගතොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. සචෙ පන ද්වෙපි එකයානෙ නිසින්නා හොන්ති, වට්ටති. විසුං නිසින්නෙසුපි උච්චෙ යානෙ නිසින්නෙන නීචෙ නිසින්නස්ස දෙසෙතුං වට්ටති, සමප්පමාණෙපි වට්ටති. පුරිමෙ යානෙ නිසින්නෙන පච්ඡිමෙ නිසින්නස්ස වට්ටති. පච්ඡිමෙ පන උච්චතරෙපි නිසින්නෙන දෙසෙතුං න වට්ටති.
641. සයනගතස්සාති අන්තමසො කටසාරකෙපි පකතිභූමියම්පි නිපන්නස්ස උච්චෙපි මඤ්චපීඨෙ වා භූමිපදෙසෙ වා ඨිතෙන නිසින්නෙන වා දෙසෙතුං න වට්ටති. සයනගතෙන පන සයනගතස්ස උච්චතරෙ වා සමප්පමාණෙ වා නිපන්නෙන දෙසෙතුං වට්ටති. නිපන්නෙන ච ඨිතස්ස වා නිසින්නස්ස වා දෙසෙතුං වට්ටති, නිසින්නෙනාපි ඨිතස්ස වා නිසින්නස්ස වා වට්ටති. ඨිතෙන ඨිතස්සෙව වට්ටති.
642. පල්ලත්ථිකායාති ආයොගපල්ලත්ථිකාය වා හත්ථපල්ලත්ථිකාය වා දුස්සපල්ලත්ථිකාය වා යාය කායචි පල්ලත්ථිකාය නිසින්නස්ස අගිලානස්ස දෙසෙතුං න වට්ටති.
643. වෙඨිතසීසස්සාති දුස්සවෙඨනෙන වා මොළිආදීහි වා යථා කෙසන්තො න දිස්සති; එවං වෙඨිතසීසස්ස.
644. ඔගුණ්ඨිතසීසස්සාති සසීසං පාරුතස්ස.
645. ඡමායං නිසින්නෙනාති භූමියං නිසින්නෙන. ආසනෙ නිසින්නස්සාති අන්තමසො වත්ථම්පි තිණානිපි සන්ථරිත්වා නිසින්නස්ස.
647. ඡපකස්සාති චණ්ඩාලස්ස. ඡපකීති චණ්ඩාලී. නිලීනොති පටිච්ඡන්නො හුත්වා. යත්‍ර හි නාමාති යො හි නාම. සබ්බමිදං චරිමං කතන්ති තත්ථෙව පරිපතීති ‘‘සබ්බො අයං ලොකො සඞ්කරං ගතො නිම්මරියාදො’’ති ඉමං වචනං වත්වා තත්ථෙව තෙසං ද්වින්නම්පි අන්තරා රුක්ඛතො පතිතො. පතිත්වා ච පන උභින්නම්පි පුරතො ඨත්වා ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘උභො අත්ථං න ජානන්ති…පෙ… අස්මා කුම්භමිවාභිදා’’ති.
තත්ථ උභො අත්ථං න ජානන්තීති ද්වෙපි ජනා පාළියා අත්ථං න ජානන්ති. ධම්මං න පස්සරෙති පාළිං න පස්සන්ති. කතමෙ තෙ උභොති? ‘‘යො චායං මන්තං වාචෙති, යො චාධම්මෙනධීයතී’’ති. එවං බ්‍රාහ්මණඤ්ච රාජානඤ්ච උභොපි අධම්මිකභාවෙ ඨපෙසි.
තතො බ්‍රාහ්මණො සාලීනන්ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො – ජානාමහං භො ‘‘අයං අධම්මො’’ති; අපි ච ඛො මයා දීඝරත්තං සපුත්තදාරපරිජනෙන රඤ්ඤො සන්තකො සාලීනං ඔදනො භුත්තො. සුචිමංසූපසෙචනොති නානප්පකාරවිකතිසම්පාදිතං සුචිමංසූපසෙචනං මිස්සීකරණමස්සාති සුචිමංසූපසෙචනො. තස්මා ධම්මෙ න වත්තාමීති යස්මා එවං මයා රඤ්ඤො ඔදනො භුත්තො, අඤ්ඤෙ ච බහූ ලාභා ලද්ධා, තස්මා ධම්මෙ අහං න වත්තාමි උදරෙ බද්ධො හුත්වා, න ධම්මං අජානන්තො. අයඤ්හි ධම්මො අරියෙහි වණ්ණිතො පසත්ථො ථොමිතොති ජානාමි.
අථ නං ඡපකො ‘‘ධිරත්ථූ’’තිආදිනා ගාථාද්වයෙන අජ්ඣභාසි. තස්සත්ථො – යො තයා ධනලාභො ච යසලාභො ච ලද්ධො, ධිරත්ථු තං ධනලාභං යසලාභඤ්ච බ්‍රාහ්මණ. කස්මා? යස්මා අයං තයා ලද්ධො ලාභො ආයතිං අපායෙසු විනිපාතනහෙතුනා සම්පති ච අධම්මචරණෙන වුත්ති නාම හොති. එවරූපා යා වුත්ති ආයතිං විනිපාතෙන ඉධ අධම්මචරණෙන වා නිප්පජ්ජති, කිං තාය වුත්තියා? තෙන වුත්තං –
‘‘ධිරත්ථු තං ධනලාභං, යසලාභඤ්ච බ්‍රාහ්මණ;
යා වුත්ති විනිපාතෙන, අධම්මචරණෙන වා’’ති.
පරිබ්බජ මහාබ්‍රහ්මෙති මහාබ්‍රාහ්මණ ඉතො දිසා සීඝං පලායස්සු. පචන්තඤ්ඤෙපි පාණිනොති අඤ්ඤෙපි සත්තා පචන්ති චෙව භුඤ්ජන්ති ච; න කෙවලං ත්වඤ්චෙව රාජා ච. මා ත්වං අධම්මො ආචරිතො අස්මා කුම්භමිවාභිදාති සචෙ හි ත්වං ඉතො අපරිබ්බජිත්වා ඉමං අධම්මං ආචරිස්සසි, තතො ත්වං සො අධම්මො එවං ආචරිතො යථා උදකකුම්භං පාසාණො භින්දෙය්‍ය; එවං භෙච්ඡති, තෙන මයං තං වදාම –
‘‘පරිබ්බජ මහාබ්‍රහ්මෙ, පචන්තඤ්ඤෙපි පාණිනො;
මා ත්වං අධම්මො ආචරිතො, අස්මා කුම්භමිවාභිදා’’ති.
උච්චෙ ආසනෙති අන්තමසො භූමිප්පදෙසෙපි උන්නතට්ඨානෙ නිසින්නස්ස දෙසෙතුං න වට්ටති.
648. න ඨිතො නිසින්නස්සාති සචෙපි ථෙරුපට්ඨානං ගන්ත්වා ඨිතං දහරභික්ඛුං ආසනෙ නිසින්නො මහාථෙරො පඤ්හං පුච්ඡති, න කථෙතබ්බං. ගාරවෙන පන ථෙරං උට්ඨහිත්වා පුච්ඡථාති වත්තුං න සක්කා, පස්සෙ ඨිතභික්ඛුස්ස කථෙමීති කථෙතුං වට්ටති.
649. න පච්ඡතො ගච්ඡන්තෙනාති එත්ථ සචෙ පුරතො ගච්ඡන්තො පච්ඡතො ගච්ඡන්තං පඤ්හං පුච්ඡති, න කථෙතබ්බං. පච්ඡිමස්ස භික්ඛුනො කථෙමීති කථෙතුං වට්ටති. සද්ධිං උග්ගහිතධම්මං පන සජ්ඣායිතුං වට්ටති. සමධුරෙන ගච්ඡන්තස්ස කථෙතුං වට්ටති.
650. න උප්පථෙනාති එත්ථාපි සචෙ ද්වෙපි සකටපථෙ එකෙකචක්කපථෙන වා උප්පථෙන වා සමධුරං ගච්ඡන්ති, වට්ටති.
651. අසඤ්චිච්චාති පටිච්ඡන්නට්ඨානං ගච්ඡන්තස්ස සහසා උච්චාරො වා පස්සාවො වා නික්ඛමති, අසඤ්චිච්ච කතො නාම අනාපත්ති.
652. න හරිතෙති එත්ථ යම්පි ජීවරුක්ඛස්ස මූලං පථවියං දිස්සමානං ගච්ඡති, සාඛා වා භූමිලග්ගා ගච්ඡති, සබ්බං හරිතසඞ්ඛාතමෙව. ඛන්ධෙ නිසීදිත්වා අප්පහරිතට්ඨානෙ පාතෙතුං වට්ටති. අප්පහරිතට්ඨානං ඔලොකෙන්තස්සෙව සහසා නික්ඛමති, ගිලානට්ඨානෙ ඨිතො හොති, වට්ටති. අප්පහරිතෙ කතොති අප්පහරිතං අලභන්තෙන තිණණ්ඩුපකං වා පලාලණ්ඩුපකං වා ඨපෙත්වා කතොපි පච්ඡා හරිතං ඔත්ථරති, වට්ටතියෙව. ඛෙළෙන චෙත්ථ සිඞ්ඝාණිකාපි සඞ්ගහිතාති මහාපච්චරියං වුත්තං.
653. න උදකෙති එතං පරිභොගඋදකමෙව සන්ධාය වුත්තං, වච්චකුටිසමුද්දාදිඋදකෙසු පන අපරිභොගෙසු අනාපත්ති. දෙවෙ වස්සන්තෙ සමන්තතො උදකොඝො හොති, අනුදකට්ඨානං ඔලොකෙන්තස්සෙව නික්ඛමති, වට්ටති. මහාපච්චරියං වුත්තං – ‘‘එතාදිසෙ කාලෙ අනුදකට්ඨානං අලභන්තෙන කාතුං වට්ටතී’’ති. සෙසං සබ්බසික්ඛාපදෙසු උත්තානත්ථමෙව.
සත්තමො වග්ගො.
සමුට්ඨානාදිදීපනත්ථාය පනෙත්ථ ඉදං පකිණ්ණකං – උජ්ජග්ඝිකඋච්චාසද්දපටිසංයුත්තානි චත්තාරි, සකබළෙන මුඛෙන බ්‍යාහරණං එකං, ඡමානීචාසනඨානපච්ඡතොගමනඋප්පථගමනපටිසංයුත්තානි පඤ්චාති ඉමානි දස සික්ඛාපදානි සමනුභාසනසමුට්ඨානානි කායවාචාචිත්තතො සමුට්ඨහන්ති, කිරියානි, සඤ්ඤාවිමොක්ඛානි, සචිත්තකානි, ලොකවජ්ජානි, කායකම්මවචීකම්මානි, අකුසලචිත්තානි, දුක්ඛවෙදනානීති.
සූපොදනවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදං ථෙය්‍යසත්ථසමුට්ඨානං කායචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති, කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, දුක්ඛවෙදනන්ති.
ඡත්තපාණිදණ්ඩපාණිසත්ථපාණිආවුධපාණිපාදුකඋපාහනයානසයනපල්ලත්ථිකවෙඨිතඔගුණ්ඨිතනාමකානි එකාදස සික්ඛාපදානි ධම්මදෙසනසමුට්ඨානානි වාචාචිත්තතො සමුට්ඨහන්ති, කිරියාකිරියානි, සඤ්ඤාවිමොක්ඛානි, සචිත්තකානි, ලොකවජ්ජානි, වචීකම්මානි, අකුසලචිත්තානි, දුක්ඛවෙදනානීති.
අවසෙසානි තෙපණ්ණාස සික්ඛාපදානි පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානානීති.
සබ්බසෙඛියෙසු ආබාධපච්චයා අනාපත්ති, ථූපීකතපිණ්ඩපාතෙ සූපබ්‍යඤ්ජනෙන පටිච්ඡාදනෙ උජ්ඣානසඤ්ඤිම්හීති තීසු සික්ඛාපදෙසු ගිලානො නත්ථීති.
සෙඛියවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
සෙඛියකණ්ඩං නිට්ඨිතං.