5. අචෙලකවග්ගො

1. අචෙලකසික්ඛාපදවණ්ණනා

269. අචෙලකවග්ගස්ස 9 පඨමසික්ඛාපදෙ – පරිවෙසනන්ති පරිවිසනට්ඨානං. පරිබ්බාජකසමාපන්නොති පබ්බජ්ජං සමාපන්නො. දෙති ආපත්ති පාචිත්තියස්සාති සමතිත්තිකං යාගුපත්තං එකපයොගෙන දෙති, එකං පාචිත්තියං. අවච්ඡින්දිත්වා අවච්ඡින්දිත්වා දෙති, පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියං. එසෙව නයො පූවභත්තාදීසු. තිත්ථියෙ අතිත්ථියසඤ්ඤීති මාතා වා පිතා වා තිත්ථියෙසු පබ්බජති, තෙසං මාතාපිතුසඤ්ඤාය දෙන්තස්සාපි පාචිත්තියමෙව හොති. දාපෙතීති අනුපසම්පන්නෙන දාපෙති.

273. උපනික්ඛිපිත්වා දෙතීති තථාරූපෙ භාජනෙ ඨපෙත්වා තං භාජනං තෙසං සන්තිකෙ භූමියං නික්ඛිපිත්වා දෙති, තෙසං වා භාජනං නික්ඛිපාපෙත්වා තත්ථ දෙති, පත්තං ආධාරකෙ වා භූමියං වා ඨපෙත්වාපි ‘‘ඉතො ගණ්හථා’’ති වත්තුං වට්ටති. සචෙ තිත්ථියො වදති ‘‘මය්හං නාම ඉදං සන්තකං, ඉධ න ආකිරථා’’ති ආකිරිතබ්බං. තස්ස සන්තකත්තා සහත්ථා දානං නාම න හොති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

අචෙලකසික්ඛාපදං පඨමං.

2. උය්‍යොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

274. දුතියසික්ඛාපදෙ – පටික්කමනෙපීති ආසනසාලායම්පි. භත්තවිස්සග්ගන්ති භත්තකිච්චං. න සම්භාවෙසීති න පාපුණි.

276. අනාචාරන්ති වුත්තාවසෙසං කායවචීද්වාරවීතික්කමං. දස්සනූපචාරං වා සවනූපචාරං වා විජහන්තස්සාති එත්ථ යදි ඨිතො වා නිසින්නො වා උය්‍යොජෙති; යො උය්‍යොජිතො, සො විජහති, තස්ස ච ආපත්ති නාම නත්ථි. තස්මිං පන විජහන්තෙපි අත්ථතො ඉතරෙන විජහිතමෙව හොති. තස්මා යො උය්‍යොජෙති, තස්සෙවායං ආපත්ති. තත්ථ සචෙ උපචාරබ්භන්තරෙ එකො පාදො හොති, දුක්කටං. සීමාතික්කමෙ පාචිත්තියං. එත්ථ ච දස්සනූපචාරස්ස අබ්භොකාසෙ ද්වාදසහත්ථප්පමාණං, තථා සවනූපචාරස්ස. සචෙ පන අන්තරා කුට්ටද්වාරපාකාරාදයො හොන්ති, තෙහි අන්තරිතභාවො දස්සනූපචාරාතික්කමො, තස්ස වසෙන ආපත්ති වෙදිතබ්බා. න අඤ්ඤො කොචි පච්චයො හොතීති ඨපෙත්වා වුත්තප්පකාරමනාචාරං අඤ්ඤං කිඤ්චි කාරණං න හොති.

277. කලිසාසනං ආරොපෙතීති ‘‘කලී’’ති කොධො; තස්ස සාසනං ආරොපෙති; කොධස්ස ආණං ආරොපෙති; කොධවසෙන ඨානනිසජ්ජාදීසු දොසං දස්සෙත්වා ‘‘පස්සථ භො ඉමස්ස ඨානං, නිසජ්ජං ආලොකිතං විලොකිතං ඛාණුකො විය තිට්ඨති, සුනඛො විය නිසීදති, මක්කටො විය ඉතො චිතො ච විලොකෙතී’’ති එවං අමනාපවචනං වදති ‘‘අප්පෙව නාම ඉමිනාපි උබ්බාළ්හො පක්කමෙය්‍යා’’ති. සෙසං උත්තානමෙව.

තිසමුට්ඨානං – කායචිත්තතො වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති, කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

උය්‍යොජනසික්ඛාපදං දුතියං.

3. සභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

279. තතියසික්ඛාපදෙ – සයනිඝරෙති සයනියඝරෙ. යතො අය්‍යස්ස භික්ඛා දින්නාති යස්මා භික්ඛා දින්නා, යං ආගතෙන ලද්ධබ්බං තං වො ලද්ධං; ගච්ඡථාති අධිප්පායො. පරියුට්ඨිතොති රාගපරියුට්ඨිතො; මෙථුනාධිප්පායොති අත්ථො.

280. සහ උභොහි ජනෙහීති සභොජනං; තස්මිං සභොජනෙ. අථ වා සභොජනෙති සභොගෙ. රාගපරියුට්ඨිතස්ස හි පුරිසස්ස ඉත්ථී භොගො ඉත්ථියා ච පුරිසො. තෙනෙවස්ස පදභාජනෙ – ‘‘ඉත්ථී චෙව හොති පුරිසො චා’’තිආදි වුත්තං. මහල්ලකෙ ඝරෙති මහල්ලකෙ සයනිඝරෙ. පිට්ඨසඞ්ඝාටස්ස හත්ථපාසං විජහිත්වාති තස්ස සයනිඝරෙ ගබ්භස්ස යො පිට්ඨසඞ්ඝාටො, තස්ස හත්ථපාසං විජහිත්වා; අන්තොසයනස්ස ආසන්නෙ ඨානෙ නිසීදතීති අත්ථො. ඊදිසඤ්ච සයනිඝරං මහාචතුස්සාලාදීසු හොති. පිට්ඨිවංසං අතික්කමිත්වාති ඉමිනා මජ්ඣාතික්කමං දස්සෙති. තස්මා යථා වා තථා වා කතස්ස ඛුද්දකස්ස සයනිඝරස්ස මජ්ඣාතික්කමෙ ආපත්ති වෙදිතබ්බා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානං – කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, අකුසලචිත්තං, ද්විවෙදනන්ති.

සභොජනසික්ඛාපදං තතියං.

284. චතුත්ථපඤ්චමසික්ඛාපදෙසු යං වත්තබ්බං සියා, තං සබ්බං අනියතද්වයෙ වුත්තනයමෙව. යථා ච සභොජනසික්ඛාපදං, එවමෙතානිපි පඨමපාරාජිකසමුට්ඨානානෙවාති.

රහොපටිච්ඡන්නසික්ඛාපදං චතුත්ථං, රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදං පඤ්චමං.

6. චාරිත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා

294. ඡට්ඨසික්ඛාපදෙ – දෙථාවුසො භත්තන්ති එත්ථ තං කිර භත්තං අභිහටං අහොසි, තස්මා එවමාහංසු. අනභිහටෙ පන එවං වත්තුං න ලබ්භති, පයුත්තවාචා හොති.

295. තෙන හි භික්ඛවෙ පටිග්ගහෙත්වා නික්ඛිපථාති ඉදං පන භගවා කුලස්ස සද්ධානුරක්ඛණත්ථාය ආහ. යදි ‘‘භාජෙත්වා ඛාදථා’’ති වදෙය්‍ය, මනුස්සානං පසාදඤ්ඤථත්තං සියා. උස්සාරියිත්ථාති පටිහරියිත්ථ; ඝරංයෙව නං ගහෙත්වා අගමංසූති වුත්තං හොති.

298. සන්තං භික්ඛුන්ති එත්ථ කිත්තාවතා සන්තො හොති, කිත්තාවතා අසන්තොති? අන්තොවිහාරෙ යත්ථ ඨිතස්ස කුලානි පයිරුපාසනචිත්තං උප්පන්නං, තතො පට්ඨාය යං පස්සෙ වා අභිමුඛෙ වා පස්සති, යස්ස සක්කා හොති පකතිවචනෙන ආරොචෙතුං, අයං සන්තො නාම. ඉතො චිතො ච පරියෙසිත්වා ආරොචනකිච්චං නාම නත්ථි. යො හි එවං පරියෙසිතබ්බො, සො අසන්තොයෙව. අපිච අන්තොඋපචාරසීමාය භික්ඛුං දිස්වා ආපුච්ඡිස්සාමීති ගන්ත්වා තත්ථ යං පස්සති, සො ආපුච්ඡිතබ්බො. නො චෙ පස්සති, අසන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පවිට්ඨො නාම හොති.

302. අන්තරාරාමන්ති අන්තොගාමෙ විහාරො හොති, තං ගච්ඡති. භත්තියඝරන්ති නිමන්තිතඝරං වා සලාකභත්තාදිදායකානං වා ඝරං. ආපදාසූති ජීවිතබ්‍රහ්මචරියන්තරායෙසු සති ගන්තුං වට්ටති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

කථිනසමුට්ඨානං – කායවාචතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති, කිරියාකිරයං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

චාරිත්තසික්ඛාපදං ඡට්ඨං.

7. මහානාමසික්ඛාපදවණ්ණනා

303. සත්තමසික්ඛාපදෙ – මහානාමො නාම භගවතො චූළපිතුපුත්තො මාසමත්තෙන මහල්ලකතරො ද්වීසු ඵලෙසු පතිට්ඨිතො අරියසාවකො. භෙසජ්ජං උස්සන්නං හොතීති වජතො ආහරිත්වා ඨපිතසප්පි බහු හොති.

306. සාදිතබ්බාති තස්මිං සමයෙ රොගො නත්ථීති න පටික්ඛිපිතබ්බා; රොගෙ සති විඤ්ඤාපෙස්සාමීති අධිවාසෙතබ්බා. එත්තකෙහි භෙසජ්ජෙහි පවාරෙමීති නාමවසෙන සප්පිතෙලාදීසු ද්වීහි තීහි වා පරිමාණවසෙන පත්ථෙන නාළියා ආළ්හකෙනාති වා.අඤ්ඤං භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙතීති සප්පිනා පවාරිතො තෙලං විඤ්ඤාපෙති, ආළ්හකෙන පවාරිතො දොණං. න භෙසජ්ජෙන කරණීයෙනාති මිස්සකභත්තෙනපි චෙ යාපෙතුං සක්කොති, න භෙසජ්ජකරණීයං නාම හොති.

310. පවාරිතානන්ති යෙ අත්තනො පුග්ගලිකාය පවාරණාය පවාරිතා; තෙසං පවාරිතානුරූපෙන විඤ්ඤත්තියා අනාපත්ති. සඞ්ඝවසෙන පවාරිතෙසු පන පමාණං සල්ලක්ඛෙතබ්බමෙවාති. සෙසං උත්තානමෙව.

ඡසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

මහානාමසික්ඛාපදං සත්තමං.

8. උය්‍යුත්තසෙනාසික්ඛාපදවණ්ණනා

311. අට්ඨමෙ – අබ්භුය්‍යාතොති අභිඋය්‍යාතො; පරසෙනං අභිමුඛො ගමිස්සාමීති නගරතො නිග්ගතොති අත්ථො. උය්‍යුත්තන්ති කතඋය්‍යොගං; ගාමතො නික්ඛන්තන්ති අත්ථො.

314. ද්වාදසපුරිසො හත්ථීති චත්තාරො ආරොහකා එකෙකපාදරක්ඛකා ද්වෙ ද්වෙති එවං ද්වාදසපුරිසො හොති. තිපුරිසො අස්සොති එකො ආරොහකො ද්වෙ පාදරක්ඛකාති එවං තිපුරිසො හොති. චතුපුරිසො රථොති එකො සාරථි එකො යොධො ද්වෙ ආණිරක්ඛකාති එවං චතුපුරිසො හොති. චත්තාරො පුරිසා සරහත්ථාති ආවුධහත්ථා චත්තාරො පුරිසාති අයං පච්ඡිමකොටියා චතුරඞ්ගසමන්නාගතා සෙනා නාම. ඊදිසං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡතො පදෙ පදෙ දුක්කටං. දස්සනූපචාරං විජහිත්වාති කෙනචි අන්තරිතා වා නින්නං ඔරුළ්හා වා න දිස්සති; ඉධ ඨත්වා න සක්කා දට්ඨුන්ති අඤ්ඤං ඨානං ගන්ත්වා පස්සතො පයොගෙ පයොගෙ පාචිත්තියන්ති අත්ථො.

315. එකමෙකන්ති හත්ථිආදීසු චතූසු අඞ්ගෙසු එකමෙකං; අන්තමසො එකපුරිසාරුළ්හකහත්ථිම්පි එකම්පි සරහත්ථං පුරිසං. අනුය්‍යුත්තා නාම රාජා උය්‍යානං වා නදිං වා ගච්ඡති; එවං අනුය්‍යුත්තා හොති.

316. ආපදාසූති ජීවිතබ්‍රහ්මචරියන්තරායෙසු සති එත්ථ ගතො මුඤ්චිස්සාමීති ගච්ඡතො අනාපත්ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

උය්‍යුත්තසෙනාසික්ඛාපදං අට්ඨමං.

9. සෙනාවාසසික්ඛාපදවණ්ණනා

319. නවමෙ – අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ සෙනාය වසතීති තිට්ඨතු වා නිසීදතු වා සයතු වා සචෙපි ආකාසෙ ඉද්ධියා කඤ්චි ඉරියාපථං කප්පෙති, පාචිත්තියමෙව. සෙනා වා පටිසෙනාය රුද්ධා හොතීති යථා සඤ්චාරො ඡිජ්ජති; එවං රුද්ධා හොති. පලිබුද්ධොති වෙරිකෙන වා ඉස්සරෙන වා රුද්ධො. සෙසං උත්තානමෙව. එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

සෙනාවාසසික්ඛාපදං නවමං.

10. උය්‍යොධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

322. දසමෙ – උග්ගන්ත්වා උග්ගන්ත්වා එත්ථ යුජ්ඣන්තීති උය්‍යොධිකං; සම්පහාරට්ඨානස්සෙතං අධිවචනං. බලස්ස අග්ගං ජානන්ති එත්ථාති බලග්ගං; බලගණනට්ඨානන්ති අත්ථො. සෙනාය වියූහං සෙනාබ්‍යූහං; සෙනානිවෙසස්සෙතං අධිවචනං. තයො හත්ථී පච්ඡිමං හත්ථානීකන්ති යො පුබ්බෙ වුත්තො ද්වාදසපුරිසො හත්ථීති තෙන හත්ථිනා තයො හත්ථී. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සෙසං උය්‍යුත්තසෙනාසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං සද්ධිං සමුට්ඨානාදීහීති.

උය්‍යොධිකසික්ඛාපදං දසමං.

සමත්තො වණ්ණනාක්කමෙන අචෙලකවග්ගො පඤ්චමො.