2. මුදුතරවග්ගො
1. පටිලාභසුත්තවණ්ණනා
481. දුතියවග්ගස්ස පඨමෙ සම්මප්පධානෙ ආරබ්භාති සම්මප්පධානෙ පටිච්ච, සම්මප්පධානෙ භාවෙන්තොති අත්ථො. සතින්ද්‍රියෙපි එසෙව නයො.
2. පඨමසංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා
482. දුතියෙ තතොති විපස්සනාමග්ගඵලවසෙන නිස්සක්කං වෙදිතබ්බං. සමත්තානි හි පරිපුණ්ණානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අරහත්තමග්ගස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති. තතො මුදුතරෙහීති තෙහි අරහත්තමග්ගස්ස විපස්සනින්ද්‍රියෙහි මුදුතරානි අනාගාමිමග්ගස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි සකදාගාමිමග්ගස්ස, තතො මුදුතරානි සොතාපත්තිමග්ගස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි ධම්මානුසාරිමග්ගස්ස, තතො මුදුතරානි සද්ධානුසාරිමග්ගස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති.
තථා සමත්තානි පරිපුණ්ණානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අරහත්තමග්ගින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි අනාගාමිමග්ගින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි සකදාගාමිමග්ගින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි සොතාපත්තිමග්ගින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි ධම්මානුසාරිමග්ගින්ද්‍රියානි, තතො මුදුතරානි සද්ධානුසාරිමග්ගින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති.
සමත්තානි පරිපුණ්ණානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අරහත්තඵලින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි අනාගාමිඵලින්ද්‍රියානි, තතො මුදුතරානි සකදාගාමිඵලින්ද්‍රියානි, තතො මුදුතරානි සොතාපත්තිඵලින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති. ධම්මානුසාරිසද්ධානුසාරිනො පන ද්වෙපි සොතාපත්තිමග්ගට්ඨපුග්ගලා, මග්ගට්ඨපුග්ගලවසෙන නෙසං නානත්තං ජාතන්ති ආගමනෙනපි මග්ගෙනපි. සද්ධානුසාරී පුග්ගලො හි උද්දිසාපෙන්තො පරිපුච්ඡන්තො අනුපුබ්බෙන මග්ගං පාපුණාති, ධම්මානුසාරී එකෙන වා ද්වීහි වා සවනෙහි. එවං තාව නෙසං ආගමනෙන නානත්තං වෙදිතබ්බං.
ධම්මානුසාරිස්ස පන මග්ගො තික්ඛො හොති, සූරං ඤාණං වහති, අසඞ්ඛාරෙන අප්පයොගෙන කිලෙසෙ ඡින්දති කදලික්ඛන්ධං විය තිඛිණා අසිධාරා. සද්ධානුසාරිස්ස න තස්ස විය මග්ගො තික්ඛො හොති, න සූරං ඤාණං වහති, සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන කිලෙසෙ ඡින්දති කදලික්ඛන්ධං විය අතිඛිණා අසිධාරා. කිලෙසක්ඛයෙ පන තෙසං නානත්තං නත්ථි. අවසෙසා ච කිලෙසා ඛීයන්ති.
3. දුතියසංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා
483. තතියෙ තතොති ඵලවසෙන නිස්සක්කං වෙදිතබ්බං. සමත්තානි හි පරිපුණ්ණානි පඤ්චින්ද්‍රියානි අරහත්තඵලින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, අරහත්තඵලෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො අරහා නාම හොති. අරහත්තඵලතො මුදුතරානි අනාගාමිඵලින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති, තතො මුදුතරානි සකදාගාමිඵලින්ද්‍රියානි, තතො මුදුතරානි සොතාපත්තිඵලින්ද්‍රියානි, සොතාපත්තිඵලෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො සොතාපන්නො නාම හොති. ඉන්ද්‍රියවෙමත්තතා ඵලවෙමත්තතා හොතීති ඉන්ද්‍රියනානත්තෙන ඵලනානත්තං, ඵලනානත්තෙන පුග්ගලනානත්තන්ති.
4. තතියසංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා
484. චතුත්ථෙ පරිපූරං පරිපූරකාරී ආරාධෙතීති පරිපූරං අරහත්තමග්ගං කරොන්තො අරහත්තඵලං ආරාධෙති. පදෙසං පදෙසකාරීති අවසෙසෙ තයො පදෙසමග්ගෙ කරොන්තො පදෙසං ඵලත්තයමත්තමෙව ආරාධෙති. ඉති ඉමෙසු චතූසුපි සුත්තෙසු මිස්සකානෙව ඉන්ද්‍රියානි කථිතානි.
5-7. පඨමවිත්ථාරසුත්තාදිවණ්ණනා
485-487. පඤ්චමෙ තතො මුදුතරෙහීති විපස්සනාවසෙන නිස්සක්කං වෙදිතබ්බං. පරිපුණ්ණානි හි පඤ්චින්ද්‍රියානි අරහත්තමග්ගස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි හොන්ති, තතො මුදුතරානි අන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි, තතො මුදුතරානි උපහච්චපරිනිබ්බායිස්ස, තතො මුදුතරානි අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස, තතො මුදුතරානි සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස, තතො මුදුතරානි උද්ධංසොතඅකනිට්ඨගාමිස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි නාම හොන්ති.
ඉමස්මිං පන ඨානෙ අරහත්තමග්ගෙයෙව ඨත්වා පඤ්ච නිස්සක්කානි නීහරිතබ්බානි. අරහත්තමග්ගස්ස හි විපස්සනින්ද්‍රියෙහි මුදුතරානි පඨමඅන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි, තතො මුදුතරානි දුතියඅන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස, තතො මුදුතරානි තතියඅන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස, තතො මුදුතරානි උපහච්චපරිනිබ්බායිස්ස, තතො මුදුතරානි උද්ධංසොතඅකනිට්ඨගාමිස්ස විපස්සනින්ද්‍රියානි. අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිනොපි එතෙව පඤ්ච ජනා.
ඉදානි තීණි නිස්සක්කානි. සකදාගාමිමග්ගස්ස හි ඉන්ද්‍රියෙහි මුදුතරානි සොතාපත්තිමග්ගින්ද්‍රියානි, සොතාපත්තිමග්ගෙයෙව ඉන්ද්‍රියෙහි මුදුතරානි ධම්මානුසාරිමග්ගින්ද්‍රියානි. තෙහිපි මුදුතරානි සද්ධානුසාරිමග්ගින්ද්‍රියානි. ඡට්ඨසත්තමානි වුත්තනයානෙව. ඉමෙසු පන තීසුපි සුත්තෙසු පුබ්බභාගවිපස්සනින්ද්‍රියානෙව කථිතානි.
8. පටිපන්නසුත්තවණ්ණනා
488. අට්ඨමෙ තතො මුදුතරෙහීති මග්ගඵලවසෙන නිස්සක්කං වෙදිතබ්බං. තං පාළියං වුත්තමෙව. බාහිරොති ඉමෙහි අට්ඨහි පුග්ගලෙහි බහිභූතො. පුථුජ්ජනපක්ඛෙ ඨිතොති පුථුජ්ජනකොට්ඨාසෙ ඨිතො. ඉමස්මිං සුත්තෙ ලොකුත්තරානෙව ඉන්ද්‍රියානි කථිතානි.
9-10. සම්පන්නසුත්තාදිවණ්ණනා
489-490. නවමෙ ඉන්ද්‍රියසම්පන්නොති පරිපුණ්ණින්ද්‍රියො. දසමං උත්තානමෙව. ඉමස්මිං සුත්තද්වයෙ මිස්සකානි ඉන්ද්‍රියානි කථිතානීති.
මුදුතරවග්ගො දුතියො.