1. නිබ්බානපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

314. ජම්බුඛාදකසංයුත්තෙ ජම්බුඛාදකො පරිබ්බාජකොති එවංනාමො ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො ඡන්නපරිබ්බාජකො. යො ඛො ආවුසො රාගක්ඛයොති නිබ්බානං ආගම්ම රාගො ඛීයති, තස්මා නිබ්බානං රාගක්ඛයොති වුච්චති. දොසමොහක්ඛයෙසුපි එසෙව නයො.

යො පන ඉමිනාව සුත්තෙන කිලෙසක්ඛයමත්තං නිබ්බානන්ති වදෙය්‍ය, සො වත්තබ්බො ‘‘කස්ස කිලෙසානං ඛයො, කිං අත්තනො, උදාහු පරෙස’’න්ති? අද්ධා ‘‘අත්තනො’’ති වක්ඛති. තතො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘ගොත්‍රභුඤාණස්ස කිං ආරම්මණ’’න්ති? ජානමානො ‘‘නිබ්බාන’’න්ති වක්ඛති. කිං පන ගොත්‍රභුඤාණක්ඛණෙ කිලෙසා ඛීණා ඛීයන්ති ඛීයිස්සන්තීති? ‘‘ඛීණා’’ති වා ‘‘ඛීයන්තී’’ති වා න වත්තබ්බා, ‘‘ඛීයිස්සන්තී’’ති පන වත්තබ්බාති. කිං පන තෙසු අඛීණෙසුයෙව කිලෙසෙසු ගොත්‍රභුඤාණං කිලෙසක්ඛයං ආරම්මණං කරොතීති? අද්ධා එවං වුත්තෙ නිරුත්තරො භවිස්සති.

මග්ගඤාණෙනාපි චෙතං යොජෙතබ්බං. මග්ගක්ඛණෙපි හි කිලෙසා ‘‘ඛීණා’’ති වා ‘‘ඛීයිස්සන්තී’’ති වා න වත්තබ්බා, ‘‘ඛීයන්තී’’ති පන වත්තබ්බා, න ච අඛීණෙසුයෙව කිලෙසෙසු කිලෙසක්ඛයො ආරම්මණං හොති, තස්මා සම්පටිච්ඡිතබ්බමෙතං. යං ආගම්ම රාගාදයො ඛීයන්ති, තං නිබ්බානං. තං පනෙතං ‘‘රූපිනො ධම්මා අරූපිනො ධම්මා’’තිආදීසු (ධ. ස. දුකමාතිකා 11) දුකෙසු අරූපිනො ධම්මාති සඞ්ගහිතත්තා න කිලෙසක්ඛයමත්තමෙවාති.