2. සනිදානසුත්තවණ්ණනා
96. දුතියෙ සනිදානන්ති භාවනපුංසකමෙතං, සනිදානො සපච්චයො හුත්වා උප්පජ්ජතීති අත්ථො. කාමධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්චාති එත්ථ කාමවිතක්කොපි කාමධාතු කාමාවචරධම්මාපි, විසෙසතො සබ්බාකුසලම්පි. යථාහ –
‘‘තත්ථ කතමා කාමධාතු? කාමපටිසංයුත්තො තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා මිච්ඡාසඞ්කප්පො, අයං වුච්චති කාමධාතු. හෙට්ඨතො අවීචිනිරයං පරියන්තං කරිත්වා උපරිතො පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවෙ අන්තොකරිත්වා යං එතස්මිං අන්තරෙ එත්ථාවචරා එත්ථ පරියාපන්නා ඛන්ධධාතුආයතනා රූපා වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණං, අයං වුච්චති කාමධාතු. සබ්බෙපි අකුසලා ධම්මා කාමධාතූ’’ති (විභ. 182).
එත්ථ සබ්බසඞ්ගාහිකා අසම්භින්නාති ද්වෙ කථා හොන්ති. කථං? කාමධාතුග්ගහණෙන හි බ්‍යාපාදධාතුවිහිංසාධාතුයො ගහිතා හොන්තීති අයං සබ්බසඞ්ගාහිකා. තාසං පන ද්වින්නං ධාතූනං විසුං ආගතත්තා සෙසධම්මා කාමධාතූති අයං අසම්භින්නකථා. අයමිධ ගහෙතබ්බා ඉමං කාමධාතුං ආරම්මණවසෙන වා සම්පයොගවසෙන වා පටිච්ච කාමසඤ්ඤා නාම උප්පජ්ජති. කාමසඤ්ඤං පටිච්චාති කාමසඤ්ඤං පන සම්පයොගවසෙන වා උපනිස්සයවසෙන වා පටිච්ච කාමසඞ්කප්පො නාම උප්පජ්ජති. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. තීහි ඨානෙහීති තීහි කාරණෙහි. මිච්ඡා පටිපජ්ජතීති අයාථාවපටිපදං අනිය්‍යානිකපටිපදං පටිපජ්ජති.
බ්‍යාපාදධාතුං, භික්ඛවෙති එත්ථ බ්‍යාපාදවිතක්කොපි බ්‍යාපාදධාතු බ්‍යාපාදොපි. යථාහ –
‘‘තත්ථ කතමා බ්‍යාපාදධාතු? බ්‍යාපාදපටිසංයුත්තො තක්කො විතක්කො…පෙ… අයං වුච්චති බ්‍යාපාදධාතු. දසසු ආඝාතවත්ථූසු චිත්තස්ස ආඝාතො පටිවිරොධො කොපො පකොපො…පෙ… අනත්තමනතා චිත්තස්ස, අයං වුච්චති බ්‍යාපාදධාතූ’’ති (විභ. 182).
ඉමං බ්‍යාපාදධාතුං සහජාතපච්චයාදිවසෙන පටිච්ච බ්‍යාපාදසඤ්ඤා නාම උප්පජ්ජති. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
විහිංසාධාතුං, භික්ඛවෙති එත්ථ විහිංසාවිතක්කොපි විහිංසාධාතු විහිංසාපි. යථාහ –
‘‘තත්ථ කතමා විහිංසාධාතු? විහිංසාපටිසංයුත්තො තක්කො විතක්කො…පෙ… අයං වුච්චති විහිංසාධාතු. ඉධෙකච්චො පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා රජ්ජුයා වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා සත්තෙ විහෙඨෙති. යා එවරූපා හෙඨනා විහෙඨනා හිංසනා විහිංසනා රොසනා පරූපඝාතො, අයං වුච්චති විහිංසාධාතූ’’ති (විභ. 182).
ඉමං විහිංසාධාතුං සහජාතපච්චයාදිවසෙන පටිච්ච විහිංසාසඤ්ඤා නාම උප්පජ්ජති. සෙසමිධාපි පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
තිණදායෙති තිණගහනෙ අරඤ්ඤෙ. අනයබ්‍යසනන්ති අවුඩ්ඪිං විනාසං. එවමෙව ඛොති එත්ථ සුක්ඛතිණදායො විය ආරම්මණං දට්ඨබ්බං, තිණුක්කා විය අකුසලසඤ්ඤා, තිණකට්ඨනිස්සිතා පාණා විය ඉමෙ සත්තා. යථා සුක්ඛතිණදායෙ ඨපිතං තිණුක්කං ඛිප්පං වායමිත්වා අනිබ්බාපෙන්තස්ස තෙ පාණා අනයබ්‍යසනං පාපුණන්ති. එවමෙව යෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා උප්පන්නං අකුසලසඤ්ඤං වික්ඛම්භනතදඞ්ගසමුච්ඡෙදප්පහානෙහි නප්පජහන්ති, තෙ දුක්ඛං විහරන්ති.
විසමගතන්ති රාගවිසමාදීනි අනුගතං අකුසලසඤ්ඤං. න ඛිප්පමෙව පජහතීති වික්ඛම්භනාදිවසෙන සීඝං නප්පජහති. න විනොදෙතීති න නීහරති. න බ්‍යන්තීකරොතීති භඞ්ගමත්තම්පි අනවසෙසෙන්තො න විගතන්තං කරොති. න අනභාවං ගමෙතීති න අනුඅභාවං ගමෙති. එවං සබ්බපදෙසු න – කාරො ආහරිතබ්බො. පාටිකඞ්ඛාති පාටිකඞ්ඛිතබ්බා ඉච්ඡිතබ්බා.
නෙක්ඛම්මධාතුං, භික්ඛවෙති එත්ථ නෙක්ඛම්මවිතක්කොපි නෙක්ඛම්මධාතු සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා. යථාහ –
‘‘තත්ථ කතමා නෙක්ඛම්මධාතු? නෙක්ඛම්මපටිසංයුත්තො තක්කො විතක්කො…පෙ… සම්මාසඞ්කප්පො, අයං වුච්චති නෙක්ඛම්මධාතූ’’ති (විභ. 182).
ඉධාපි දුවිධා කථා. නෙක්ඛම්මධාතුග්ගහණෙන හි ඉතරාපි ද්වෙ ධාතුයො ගහණං ගච්ඡන්ති කුසලධම්මපරියාපන්නත්තා, අයං සබ්බසඞ්ගාහිකා. තා පන ධාතුයො විසුං දීපෙතබ්බාති තා ඨපෙත්වා සෙසා සබ්බකුසලා නෙක්ඛම්මධාතූති අයං අසම්භින්නා. ඉමං නෙක්ඛම්මධාතුං සහජාතාදිපච්චයවසෙන පටිච්ච නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා නාම උප්පජ්ජති. සඤ්ඤාදීනි පටිච්ච විතක්කාදයො යථානුරූපං.
අබ්‍යාපාදධාතුං, භික්ඛවෙති එත්ථ අබ්‍යාපාදවිතක්කොපි අබ්‍යාපාදධාතු අබ්‍යාපාදොපි. යථාහ –
‘‘තත්ථ කතමා අබ්‍යාපාදධාතු? අබ්‍යාපාදපටිසංයුත්තො තක්කො…පෙ… අයං වුච්චති අබ්‍යාපාදධාතු. යා සත්තෙසු මෙත්ති මෙත්තායනා මෙත්තායිතත්තං මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති, අයං වුච්චති අබ්‍යාපාදධාතූ’’ති (විභ. 182).
ඉමං අබ්‍යාපාදධාතුං පටිච්ච වුත්තනයෙනෙව අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා නාම උප්පජ්ජති.
අවිහිංසාධාතුං, භික්ඛවෙති එත්ථාපි අවිහිංසාවිතක්කොපි අවිහිංසාධාතු කරුණාපි. යථාහ –
‘‘තත්ථ කතමා අවිහිංසාධාතු? අවිහිංසාපටිසංයුත්තො තක්කො…පෙ… අයං වුච්චති අවිහිංසාධාතු. යා සත්තෙසු කරුණා කරුණායනා කරුණායිතත්තං කරුණාචෙතොවිමුත්ති, අයං වුච්චති අවිහිංසාධාතූ’’ති (විභ. 182).
ඉමං අවිහිංසාධාතුං පටිච්ච වුත්තනයෙනෙව අවිහිංසාසඤ්ඤා නාම උප්පජ්ජති. සෙසං සබ්බත්ථ වුත්තානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. දුතියං.